Α. ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

1. ΠΡΙΝ ΤΑ ΜΝΗΜΟΝΙΑ

Ι. Το ξέσπασμα της κρίσης

Τον Οκτώβριο του 2009 η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε ύφεση. Τα αίτια της μπορούν να αναζητηθούν τόσο στο άμεσο παρελθόν όσο στην ιστορική πορεία της οικοδόμησης του ελληνικού κράτους και των σχέσεων του με τον ξένο παράγοντα.
H συγκεκριμένη ημερομηνία μπορούμε να πούμε ότι αποτελεί ένα σημείο καμπής που σηματοδοτεί την έναρξη της εκδήλωσης της ελληνικής οικονομικής κρίσης καθώς στις 4 Οκτωβρίου 2009 θα διεξαχθούν πρόωρες εθνικές εκλογές τις οποίες προκηρύσσει ο τότε πρωθυπουργός της χώρας Κ. Καραμανλής και στις οποίες ο ελληνικός λαός θα δώσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία στο ΠΑΣΟΚ με ποσοστό 43,92% και 160 έδρες, η Ν.Δ. θα ακολουθήσει ως αξιωματική αντιπολίτευση με 33,48% και 91 έδρες, το ΚΚΕ με 7,54% και 21 έδρες, το ΛΑΟΣ με 5,63 και 15 έδρες και τέλος ο ΣΥΡΙΖΑ με 4,60% και 13 έδρες[1].

Τρεις ημέρες μετά θα σχηματισθεί η νέα κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου ενώ υπουργοί της νέας κυβέρνησης μεταξύ άλλων ορίζονται οι Θεόδωρος Πάγκαλος (Αντιπρόεδρος), Γιάννης Ραγκούσης (Υπουργείο Εσωτερικών), Γιώργος Παπακωνσταντίνου (Υπουργός Οικονομικών), Ευάγγελος Βενιζέλος (Υπουργός Εθνικής Άμυνας)[2].

Οι επιχειρηματικές ενώσεις μέσα από τα θεσμικά τους όργανα θα χαιρετίσουν[3] την εκλογή της νέας κυβέρνησης τονίζοντας στις περισσότερες φορές την ανάγκη για την λήψη αναδιαρθρωτικών μέτρων, μεταξύ αυτών το ΕΒΕΑ (Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών) σε ανακοίνωση του θα εκφράσει την ικανοποίηση του για την εκλογή μιας σταθερής κυβέρνησης με ευρεία πλειοψηφία ενώ θα επισημάνει χαρακτηριστικά ότι η νέα κυβέρνηση «απαιτείται να επιδείξει αποφασιστικότητα και πυγμή και να προωθήσει τις αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές μην υπολογίζοντας το πολιτικό κόστος». Ανακοινώσεις εκδίδουν και άλλοι οικονομικοί παράγοντες όπως ο διεθνής οίκος αξιολογήσεις Standard & Poor’s[4] ο οποίος θα κάνει συστάσεις στην κυβέρνηση προτείνοντας της να εφαρμόσει τέτοιες δημοσιονομικές πολιτικές ώστε να μειωθούν οι πρωτογενείς δαπάνες του δημοσίου ενώ παράλληλα ζητά την μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού.

Η Ιαπωνική χρηματοπιστωτική εταιρία, Nomura Holdings, μέσω του επικεφαλής του τμήματος πολιτικής ανάλυσης δηλώνει ότι «το ΠΑΣΟΚ θα έχει μια σταθερή πλειοψηφία 160 εδρών στο νέο Κοινοβούλιο κι αυτό θα του επιτρέψει να προωθήσει τις απαραίτητες δομικές μεταρρυθμίσεις αν έχει την πολιτική βούληση»[5], στο ίδιο μήκος κύματος και η επενδυτική τράπεζα Βarclays Capital τονίζει[6] την ανησυχία της αν η νέα κυβέρνηση θα μπορέσει να διαχειριστεί με επιτυχία τα δημοσιονομικά προβλήματα Οι ανησυχίες αυτές προέρχονταν από τις προεκλογικές εξαγγελίες της κυβέρνησης για στήριξη της οικονομίας με δέσμευση να «ενισχύσει την κοινωνική αλληλεγγύη με την παροχή σχετικού επιδόματος στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, επιβάλλοντας ταυτόχρονα μια εισφορά κοινωνικής ευθύνης στις μεγάλες κερδοφόρες επιχειρήσεις ώστε να προωθηθεί η αναδιανομή του πλούτου»[7].

II. «Δημιουργική λογιστική», παραποίηση στοιχειών και πολιτικές σκοπιμότητες στο όνομα της δημοκρατίας

Στις 20 Οκτωβρίου του 2009 η κυβέρνηση με τον υπουργό των Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου ανακοινώνει στην σύσκεψη των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε. (το οποίο είναι γνωστότερο με το όνομα Ecofin) ότι το έλλειμμα του δημοσίου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ θα κυμανθεί αντί για 6%, που ήταν το ποσοστό που η προηγούμενη κυβέρνηση είχε ανακοινώσει, στο 12,7%[8]. Η μεταβολή αυτή έχει ως αποτέλεσμα την ένταξη της Ελλάδας στο άρθρο 104 παράγραφο 9 της συνθήκης του Άμστερνταμ (άρθρο 129 παράγραφος 9 της συνθήκης της Λισσαβόνας)[9]. Ξεσπάει έτσι μια πολιτική κρίση εξαιτίας της δημόσιας αποκάλυψης ότι η προηγούμενη κυβέρνηση προσπάθησε να αποκρύψει το πραγματικό εύρος του προβλήματος. Ο όρος που χρησιμοποιήθηκε για την προσπάθεια απόκρυψης της πραγματικότητας ήταν αυτός της «δημιουργικής λογιστικής» περιγράφοντας το πώς τα οικονομικά στοιχεία που είχε στα χέρια της η κυβέρνηση αξιοποιήθηκαν έτσι ώστε να μην φανεί το πραγματικό μέγεθος του ελλείμματος.

Η κατά το δοκούν χρήση των στατιστικών και λογιστικών στοιχείων στο πεδίο της πολιτικής δεν είναι ένα πρωτοφανές γεγονός. Η λογιστική επιστήμη από την φύση της παρέχει την δυνατότητα για την εξαγωγή διαφορετικών αποτελεσμάτων αναλόγως με τα στοιχεία που θα δοθούν προς επεξεργασία αλλά και τα συμπεράσματα που θέλει κανείς να εξάγει. Βεβαίως ο ορισμός λογιστικών προτύπων ανάλογα με την περίπτωση θέτει κάθε φορά ένα πλαίσιο, ωστόσο ακόμα και αυτό δεν εγγυάται de facto μια αντικειμενική απεικόνιση η όποια δεν ξέρουμε τελικά αν είναι και το ζητούμενο για τις πολιτικές και οικονομικές εξουσίες όπως αναδεικνύεται από πολλές περιπτώσεις κάποιες από τις οποίες θα παραθέσουμε εν συντομία.

Ύστερα από τις αποκαλύψεις του πρώην καγκελάριου της Δυτικής Γερμανίας Χ. Κολ η Ιταλία μπήκε στην ζώνη του ευρώ όχι γιατί πραγματικά πληρούσε τις προϋποθέσεις αλλά γιατί η Γερμανία (και ο ίδιος ο Κολ) και η Γαλλία το επιθυμούσαν για πολιτικούς λόγους. Η Ιταλία επίσης μέσω της «δημιουργικής λογιστικής» εμφάνιζε οικονομικά στοιχεία που δεν απέδιδαν την πραγματική εικόνα της Ιταλικής οικονομίας και αυτό το γνώριζαν όλες οι μεγάλες χώρες που παίζανε κεντρικό ρόλο στην υπό διαμόρφωση Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη έγινε επίσης με αριθμούς και οικονομικά δεδομένα που δεν συμφωνούσαν με το όρια που τίθονταν από πλευράς Ε.Ε. ωστόσο το 2001 η Ελλάδα θα γίνει το 12ο μέλος της Ευρωζώνης. Οι οι ηγέτες των χωρών της Γερμανίας και της Γαλλίας θα προβάλλουν ως απάντηση τον ισχυρισμό ότι ανέμεναν από τις ελληνικές κυβερνήσεις να μειώσουν στο μέλος τα χρέη τους και ήλπιζαν σε πολιτικές που εξυγίανσης της δημοσιονομικής πολιτικής[10]. Η ένταξη της Ελλάδας όπως και άλλων χωρών στον ευρύτερο αλλά και στενότερο πυρήνα των χωρών της Ε.Ε. πρωτίστως αφορά γεωστρατηγικούς σχεδιασμούς, οικονομικά συμφέροντα και σφαίρες οικονομικής και πολιτικής επιρροής και ελέγχου από τα διεθνή ολιγοπώλια και τραστ.

Ιδιαίτερα η είσοδος στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) τοποθέτησε την Ελλάδα, σε πολιτικό και γεωστρατηγικό επίπεδο, ακόμα πιο κοντά στον πυρήνα των συμφερόντων που συνδέονται με την Ε.Ε. Η Ελλάδα συνέχισε να δανείζεται αποτελώντας έναν καλό πελάτη τον μεγάλων, παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών ομίλων ενώ ακόμα και όταν αυτό το χρέος φάνηκε να μην μπορεί να εξοφληθεί στο σύνολο του οι δανειστές και εταίροι μας πλήρωσαν ένα, μάλλον μικρό, τίμημα διατηρώντας την Ελλάδα κάτω από την σφαίρα της πολιτικής και οικονομικής τους επιρροής.

Στην Ελλάδα πάλι η μεγάλη αποκάλυψη για το μαγείρεμα του δημοσίου ελλείμματος από τον Γ. Αλογοσκούφη και την κυβέρνηση της Ν.Δ. αποτέλεσε ένα ακόμα επεισόδιο μιας σειράς αποκαλύψεων που λάμβαναν κάθε φορά ΝΔ και ΠΑΣΟΚ (τα οποία σχημάτισαν και όλες τις κυβερνήσεις από το 1974 έως και σήμερα με την εξαίρεση των δύο οικουμενικών κυβερνήσεων την περίοδο 1989-11991) εναλλάσσονταν ως κυβερνητικά κόμματα.
Μετά τις εκλογές του 2004 ο νέος υπουργός Οικονομικών Γ. Αλογοσκούφης είχε προβεί σε δημόσιες ανακοινώσεις ανασκευάζοντας τα στοιχεία που είχαν δώσει οι προκάτοχοι του της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.

Μέσω της «δημοσιονομικής απογραφής» που έγινε από το κόμμα της ΝΔ τόσο ο προϋπολογισμός του 2001 υπό την υπουργεία του Γιάννου Παπαντωνίου -που εμφανιζόταν «ως ο πρώτος πλεονασματικός»- ήταν ελλειμματικός σε μια τάξη του 1,2% όσο και ο προϋπολογισμός του 2003 -περίοδο που υπουργός διατελούσε ο Ν. Χριστοδουλάκης και που είχε ονομάσει το προσχέδιο του «Σιγουριά και Ανάπτυξη»- ήταν επίσης ελλειμματικός κατά 0,9% ενώ και αυτός επιχειρήθηκε να εμφανισθεί ως πλεονασματικός[11].

Η «δημόσια απογραφή» που «αποκάλυψε» τα συγκεκριμένα στοιχεία οδήγησε για άλλη μια φορά μια ελληνική κυβέρνηση στην λήψη αντιλαϊκών μέτρων προκειμένου να γίνουν οι απαραίτητες διορθώσεις στην ελληνική οικονομία. Εξίσου ενδιαφέρον είναι ότι το κόμμα του ΠΑΣΟΚ θα καταγγείλει τότε την πρακτική της κυβέρνησης υπονοώντας σαφώς ότι τα στοιχεία αυτά έπρεπε να μην εμφανιστούν δημόσια προκειμένου να μην βρεθεί η Ελλάδα σε δυσχερή θέση μέσα στην Ε.Ε. και τα όργανα ελέγχου. Πέντε όμως μόλις χρόνια μετά το ΠΑΣΟΚ ως κυβέρνηση θα κάνει ακριβώς το ίδιο, θα αποκαλύψει τα πλασματικά στοιχεία και θα αποδώσει την πραγματική εικόνα δίνοντας τα πραγματικά στοιχεία στην δημοσιότητα.

Τόσο η Γερμανία όσο και οι υπόλοιπες ισχυρές, οικονομικά, χώρες όχι μόνο γνωρίζουν πάρα πολύ καλά την οικονομική κατάσταση κάθε χώρας και ότι τα νούμερα των προϋπολογισμών είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένου λογιστικού χειρισμού αλλά έχουν συμπράξει πολλές φορές για να προκύψουν τα συγκεκριμένα νούμερα και αποτελέσματα[12], Επιπλέον όμως δεν είναι μόνο οι μικρές χώρες αυτές που παραποιούν στοιχεία αλλά και οι πιο ανεπτυγμένες, αυτές που συνήθως παίζουν το ρόλο του ελεγκτή[13].Τόσο η Γερμανία όσο και η Γαλλία με την Ιταλία για μια σειρά από έτη, παρουσίαζαν ελλείμματα στο ΑΕΠ του, που υπερέβαιναν το όριο του 3%, που έθετε το Σύμφωνο Σταθερότητας χωρίς ωστόσο να υπάρξουν αντίστοιχες ποινές που ίσχυσαν για την Ιρλανδία το 2002[14].

Οι ισχυρές όμως χώρες όχι μόνο υπερέβαιναν τα όρια που είχαν τεθεί από τις συνθήκες, χωρίς να τιμωρούνται, αλλά μετέρχονταν εξίσου διάφορα λογιστικά τρικ προκειμένου να εμφανίζονται πλασματικά στοιχεία όσο αφορά το ΑΕΠ τους. Έτσι για παράδειγμα η Γαλλία επέλεξε να αφήσει εκτός προϋπολογισμού τα τεράστια ελλείμματα τους κρατικού οργανισμού τηλεπικοινωνιών Telecom προκειμένου να μην προστεθούν στα ελλείμματα ενώ η Γερμανία αφαίρεσε από τον προϋπολογισμό τις δαπάνες για τα δημόσια νοσοκομεία [15].

IV. Η Ε.Ε. και η συνθήκη του Μάαστριχτ

Αν και η παρούσα εργασία δεν έχει ως στόχο της, την εξέταση της πορείας ή το ιδεολογικό-πολιτικό σκεπτικό βάση του οποίου πραγματοποιήθηκε η ευρωπαϊκή ενοποίηση ωστόσο είναι αναγκαίο να σημειώσουμε κάποιες ημερομηνίες και γεγονότα που καθορίζουν αποφασιστικά τις μελλοντικές εξελίξεις, Το 1985 έχουμε την υπογραφή της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης[16], ενώ στις 7 Φεβρουαρίου 1992 την -καθοριστική- υπογραφή της συνθήκης του Μάαστριχτ η οποία επιδίωκε την περαιτέρω πολιτική και οικονομική ενοποίηση των κρατών της Ευρώπης και ειδικότερα των κρατών μελών της Ε.Ο.Κ., ενώ θα ακολουθήσει η Συνθήκη Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποτελεί το δεύτερο μέρος της Συνθήκης της Λισσαβόνας και επί της ουσίας αποτελεί επέκταση και επικαιροποίηση της Συνθήκης του Μάαστριχτ.

Η συνθήκη του Μάαστριχτ δεν αφορούσε γενικά την συμφωνία, σε ορισμένα οικονομικά πεδία, συμμαχία κρατών της ένωσης αλλά επρόκειτο για την υλοποίηση ενός οικονομικού σχεδιασμού με πολύ συγκεκριμένο πολιτικό ιδεολογικό πρόσημο. Οι δημιουργοί της συνθήκης του Μάαστριχτ, υποστηριχτές του επιδίωκαν μια Ευρώπη περισσότερο ανταγωνιστική για την οικονομική ελίτ ευρωπαϊκών συμφερόντων μέσα στο διεθνές ανταγωνιστικό σκηνικό και απέναντι στους υπόλοιπους ανταγωνιστές που εκείνη την περίοδο ήταν οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία αλλά και μακροπρόθεσμα και άλλων αναπτυσσόμενων οικονομικών πόλων.

Βεβαίως αυτό προϋπέθετε τον οικονομικό και παραγωγικό έλεγχο όλων των χωρών-μελών ώστε να λαμβάνουν εκείνα τα μέτρα που θα περιόριζαν και το δημοσιονομικό κόστος των κρατών για τον έλεγχο των δημοσίων χρεών.

Τρεις βασικοί όροι της συνθήκης ήταν: α) το ποσοστό του πληθωρισμού να μην υπερβαίνει το 3%, β) το δημοσιονομικό έλλειμμα να μην υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ, το δημόσιο χρέος να μην υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ. Με βάση αυτά τα κριτήρια καθοριζόταν και το αν μια χώρα θα παραμείνει στην ζώνη του ευρώ ή όχι. Επιπρόσθετα με το Σύμφωνο Σταθερότητας προβλέπονταν[17] ποινές (με επιλεκτική εφαρμογή όπως είδαμε παραπάνω, αφού στις ισχυρότερες οικονομικά χώρες δεν εφαρμοζόταν πάντα η πρόβλεψη ποινών) για κάθε κράτος-μέλος που παραβίαζε αυτούς τους όρους της συνθήκης.

Βασικοί άξονες πάνω στους οποίους κατευθύνθηκε τόσο η Συνθήκη του Μάαστριχτ όσο και συνολικά το σκεπτικό της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ήταν: α) η «Ελευθερία κίνησης των Αγαθών», β) η «Ελευθερία μετακίνησης του Κεφαλαίου, γ) η «Ελευθερία των Υπηρεσιών», δ) η «Ελευθερία μετακίνησης των προσώπων» [18].

Πρακτικά για την Ελλάδα η εφαρμογή της συνθήκης του Μάαστριχτ οδήγησε σε συρρίκνωση των εισοδημάτων των εργαζομένων, συρρίκνωση της βιομηχανικής παραγωγής, αύξηση των κερδών των επιχειρηματιών και αύξηση της ανεργίας. Από το 11% της ανεργίας το 1996, σήμερα, το ποσοστό ανεργίας βρίσκεται περίπου στο 27%.

Ταυτόχρονα η συνθήκη του Μάαστριχτ πρέπει να εξετασθεί και από την σκοπιά της ανισότητας στις σχέσεις μεταξύ των χωρών μελών τόσο της Ε.Ε. όσο και της ΟΝΕ. Η συνθήκη σχεδιάστηκε δηλαδή αφενός με βάση τα συμφέροντα των μεγάλων πολυεθνικών, όπως είπαμε, αλλά και αφετέρου με βάση τα ειδικά συμφέροντα των ισχυρότερων κρατών-μελών, της Γαλλίας και πρωταρχικά της Γερμανίας.

Με την συνθήκη του Μάαστριχτ και το Σύμφωνο Σταθερότητας μπαίνουν όλο και περισσότερο τα θεμέλια για τον μελλοντικό περιορισμό της εθνικής κυριαρχίας. Οι κυβερνήσεις και οι πολιτικές δυνάμεις που υπέγραψαν την συνθήκη του Μάαστριχτ, συμφωνούσαν επί της ουσίας στην απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Σε σχέση όμως με την λήψη μέτρων είναι σημαντικό να μην αντιληφθούμε την, πραγματικά, ανισότιμη σχέση των ισχυρών κρατών της Ε.Ε. με τα αδύναμα κράτη ως μια αδυναμία των επί μέρους κρατικών πολιτικών εξουσιών να προβάλλουν αντιστάσεις απέναντι στις επιβαλλόμενες πολιτικές.

Οι κυβερνήσεις των χρόνων της μεγάλης κρίσης στην Ελλάδα (αλλά και οι προηγούμενες) διέπονται από τις ίδιες πολιτικό-οικονομικές αντιλήψεις που στηρίζονται στην ελεύθερη αγορά και τον οικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ των χωρών. Είναι χαρακτηριστικό ότι η κριτική που ασκείται εκείνη την περίοδο από τον Α. Σαμαρά (νέο πρόεδρο της Ν.Δ. που διαδέχεται τον Κώστα Καραμανλή) στα μέτρα που εξαγγέλλει η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ μετά τις αποκαλύψεις είναι ότι τα μέτρα περικοπών και λιτότητας δεν είναι αρκετά[19].

Η ανισότιμη σχέση μεταξύ των ισχυρών κρατών της Ε.Ε. με τα αδύναμα κράτη δεν αποτυπώνεται στην σχέση που αναπτύχθηκε μεταξύ των κυβερνήσεων και των οργάνων της Ε.Ε. ανεξάρτητα αν επιδιώχθηκε να εμφανισθεί ως τέτοια. Οι επιλογές των κυβερνήσεων ανεξάρτητα από την κεντρική καθοδήγηση και πίεση για την λήψη μέτρων λιτότητας ήταν σύμφωνες με τις γενικότερες πολιτικές ιδεολογικές αντιλήψεις των ηγετών της Ε.Ε. Η ανισοτιμία των σχέσεων μεταξύ ανεπτυγμένων χωρών και μεσαίας ανάπτυξης χωρών έγκειται στον δομικό χαρακτήρα του καπιταλισμού στις τελευταίες έτσι ώστε, αφενός, να έχει δημιουργηθεί μια αστική τάξη με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά καθυστερημένης της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, και αφετέρου οι πολιτικοί εκπρόσωποι αυτής της αστικής τάξης να ακολουθούν μια πολιτική που ικανοποιεί καταρχήν τον σχεδιασμό των ισχυρότερων καπιταλιστικών κρατών και δευτερευόντως να στοχεύουν στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας με τρόπο που θα ωφελεί τα συμφέροντα των εγχώριων ολιγοπωλιακών ενώσεων.

Στην περίπτωση της δημοσιονομικής επιτήρησης της Ελλάδας από την Ε.Ε. και την απόφαση για την λήψη μέτρων αυτά προετοιμάσθηκαν και αποφασίσθηκαν από κοινού και με μυστικότητα με την συνεργασία της ελληνικής κυβέρνησης και της Ε.Ε. όπως καταδεικνύουν και άρθρα της περιόδου αυτής:

«Η μυστική αλληλογραφία του προέδρου του Eurogroup, κ. Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ, και του υπουργού Οικονομικών, κ. Γ. Παπακωνσταντίνου, προετοίμασε τη συζήτηση για την Ελλάδα που διεξάγεται από χθες (στο Eurogroup) και ολοκληρώνεται σήμερα, στο Ecofin. Την πρωτοβουλία είχε ο κ. Γιουνκέρ, ο οποίος, έπειτα από συνεννόηση με τους κ. Χ. Αλμούνια και Ζαν Κλωντ Τρισέ, έστειλε επιστολή στον κ. Γ. Παπακωνσταντίνου, την προηγούμενη Πέμπτη, με την οποία επεσήμανε την κρισιμότητα της κατάστασης της ελληνικής οικονομίας και έθετε, ουσιαστικά, τους ΄΄όρους του παιχνιδιού΄΄»[20].

III. Υποβάθμιση και επιτήρηση

O δανεισμός μετά την αναθεώρηση του ελλείμματος αρχίζει να γίνεται ακριβότερος και δυσκολότερος καθώς οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης αρχίζουν να υποβαθμίζουν τα ελληνικά ομόλογα[21]. Στις 2 Δεκεμβρίου 2009 και ύστερα από συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης (Ecofin) η Ελλάδα τίθεται υπό την αυστηρή επιτήρηση της Ε.Ε.[22] και τις αμέσως επόμενες μέρες φθάνει στην Ελλάδα κλιμάκιο τεχνοκρατών της Ε.Ε. για να εγκατασταθεί στο γενικό λογιστήριο του κράτους κάνοντας ελέγχους προκειμένου να διαπιστωθεί η πραγματική διάσταση του προβλήματος[23].

Η Ελλάδα έτσι θα υπαχθεί στο άρθρο 104, παράγραφος 9 όπου και περιγράφεται το δικαίωμα της Ε.Ε. να θέσει σε δημοσιονομική επιτήρηση μια άλλη χώρα – μέλος της Ο.Ν.Ε. Εγκαινιάζεται έτσι μια περίοδος όπου, μέσω της θεσμοθέτησης νέων νόμων, οι πολιτικές αποφάσεις δεν θα λαμβάνονται μόνο από την ελληνική εκτελεστική και νομοθετική εξουσία αλλά σε μεγάλο βαθμό και σε κρίσιμα ζητήματα θα καθορίζονται με επίσημο και θεσμικό τρόπο από πόλους εξωτερικής οικονομικής και πολιτικής εξουσίας.
Μέσα στα επόμενα χρόνια αναπτύχθηκε μια μεγάλη φιλολογία γύρω από την κίνηση της κυβέρνησης να δημοσιοποιήσει τα νέα δεδομένα για το δημόσιο χρέος. Αυτό που σίγουρα μπορούμε να κατανοήσουμε όμως πέρα από οποιαδήποτε ερμηνεία μπορεί να κάνει κανείς είναι ότι : α) οι ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών όπως είδαμε και παραπάνω, αλλοίωναν τα οικονομικά δεδομένα ενώ οι διορθώσεις από την επόμενη κυβέρνηση διευκόλυναν την λήψη έκτακτων μέτρων, β) μετά το ξέσπασμα αυτής της κρίσης θα δημιουργηθεί ένα καθεστώς πανικού, φόβου και πιέσεων ή εκβιασμών που κάθε φορά θα καταλήγουν στην επιβολή οικονομικών μέτρων λιτότητας που στην συντριπτική τους πλειοψηφία αφορούν τους εργαζομένους και τα μικρομεσαία στρώματα εμπόρων, αυτοαπασχολουμένων κλπ.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς λειτουργούν τα αρμόδια όργανα που επιτηρούν την υλοποίηση των όρων της συνθήκης είναι ότι στην συνεδρίαση της 2 Δεκεμβρίου του Ecofin, χώρες όπως η Βρετανία -που δεν έχουν υπογράψει την συνθήκη του Μάαστριχτ- επέβαλαν μέτρα στην Ελλάδα επειδή αυτή δεν τηρούσε τους όρους του Μάαστριχτ[24].

Έτσι για πρώτη φορά στην σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας μετά την μεταπολίτευση ο προϋπολογισμός του 2010 καταρτίζεται με βάση τις επιταγές των διεθνών οργανισμών που ζητούσαν μέσα σε όλα τα άλλα περικοπή εξόδων στο δημόσιο και αύξηση των φόρων.

Τον Ιανουάριο του 2010 η κυβέρνηση υποβάλλει στην Ε.Ε. ένα επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας το οποίο έχει διαμορφωθεί σε συνεργασία με το Δ.Ν.Τ. Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου προκειμένου να μετριάσει τις εντυπώσεις για τα μέτρα που παίρνει θα δηλώσει στις 11/02/2010 ότι «είμαστε σε σκληρή επιτήρηση, χάνουμε μέρος της κυριαρχίας μας» [25].

Στα πλαίσια έτσι των πολιτικών του Προγράμματος Σταθερότητας της κυβέρνησης, εξαγγέλλεται στις 9 Φλεβάρη του 2010 το πρώτο πακέτο μέτρων που αφορά μείωση μισθών, περικοπές επιδομάτων, πάγωμα προσλήψεων στον δημόσιο τομέα, αλλαγές στο ασφαλιστικό και το φορολογικό με ιδιαίτερη πρόνοια για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής[26] ανοίγοντας ένα κύκλο κινητοποιήσεων που θα διαρκέσει για τρία χρόνια.

Τα κόμματα της αριστεράς θα επικρίνουν τα μέτρα αυτά ενώ η Ν.Δ. μέσω του εκπροσώπου της θα επισημάνει ότι τα μέτρα που εξήγγειλε η κυβέρνηση θα «στεγνώσουν» την αγορά καθώς αυτά θα πλήξουν ιδιαίτερα τα χαμηλά στρώματα των χαμηλοσυνταξιούχων και των χαμηλόμισθων και την καταναλωτική τους δυνατότητα[27]. Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς αν κανείς παρακολουθήσει τις εξελίξεις των αμέσως επομένων χρόνων θα παρατηρήσει ότι η Ν.Δ. ακολουθεί την ίδια πολιτική λιτότητας με σκληρότερα ακόμα μέτρα και δέχεται την ίδια κριτική που με αυτή που τότε ασκούσε.

Εν τω μεταξύ στις 16 Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου η Ελλάδα τίθεται και τυπικά σε στενή επιτήρηση σύμφωνα με το άρθρο 126, παρ 9 της Σ.Λ.Ε.Ε.. Ένα μήνα αργότερα θα ακολουθήσει και ένα δεύτερο πακέτο μέτρων που θα ψηφισθεί στις 5 Μαρτίου που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την αύξηση του φόρου στα καύσιμα, στον Φ.Π.Α. και στις τιμές τους ρεύματος. Παράλληλα εισάγονται οι «έκτακτες εισφορές» και η φορολόγηση ακινήτων με προσωρινό χαρακτήρα ενώ έχουμε νέες μειώσεις μισθών, με την μείωση των δώρων του Πάσχα, των Χριστουγέννων και τους επιδόματος αδείας για τους δημοσίους υπαλλήλους, την μείωση αποδοχών σε εργαζόμενους του ευρύτερου δημόσιου τομέα, μείωση των συντάξεων σε ΔΕΗ – ΟΤΕ αλλά και μείωση των τιμών των φαρμάκων κατά 20%.[28].

Ταυτόχρονα αρχίζουν να πυκνώνουν συνεχώς οι συγκεντρώσεις, πανελλαδικές απεργίες και καταλήψεις κτιρίων σε πολλές από τις οποίες σημειώνονται συγκρούσεις με την αστυνομία. Οι συγκεντρώσεις πραγματοποιούνται από συνδικαλιστικούς φορείς τις ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ, αλλά και το ΠΑΜΕ (που πρόσκειται στο ΚΚΕ), από κόμματα –κυρίως της αριστεράς- αλλά και από διάφορες άλλες κοινωνικές ομάδες και συλλογικότητες που δημιουργούνται και αναπτύσσουν δράση αυτή την περίοδο.

V. Η Δημιουργία του Μηχανισμού Στήριξης της Ευρωζώνης

Τα μέτρα της κυβέρνησης δεν θεωρούνται επαρκή έτσι ώστε ύστερα από πολύμηνες παρασκηνιακές διαβουλεύσεις η Ε.Ε. θα προχωρήσει στην δημιουργία του Μηχανισμού Στήριξης της Δημοσιονομικής Σταθερότητας της Ευρωζώνης[29]. Η Ελλάδα θα υποβάλει αίτημα ενεργοποίησης του Μηχανισμού Σταθερότητας στις 23 Απριλίου του 2010 με το δημόσιο διάγγελμα του πρωθυπουργού της Ελλάδας Γ. Παπανδρέου από το Καστελλόριζο[30] Η ανησυχία που επικρατεί στους κύκλους της ανώτατης γραφειοκρατικής ελίτ της Ε.Ε. και αφορά την Ελλάδα, εδράζεται κυρίως στον φόβο ότι η πιθανή χρεοκοπία και στάση πληρωμών της τελευταίας θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την έναρξη και αλυσιδωτών παρόμοιων φαινομένων από άλλες χώρες του νότου που επίσης είχαν μεγάλα δημόσια ελλείμματα.

Πάνω σε αυτή την φιλοσοφία το κείμενο στήριξης για την Ελλάδα από την Ε.Ε. εξηγεί ότι η δανειοδότηση της Ελλάδας έγινε για «να διαφυλάξουν τη χρηματοοικονομική σταθερότητα στην Ευρωζώνη, ως σύνολο» ενώ ο τότε πρόεδρος του Eurogroup, Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ» επισήμανε ότι αν δεν είχε αποφασισθεί η στήριξη της Ελλάδας, αυτό θα είχε οδηγήσει σε μεγάλες ανακατατάξεις το ευρώ» και κατέληγε τότε ότι «πάντα ετίθετο το θέμα της σταθερότητας του ευρώ και ποτέ της Ελλάδας». Εύλογα μπορεί να ισχυρισθεί κανείς ότι η Ε.Ε. και ιδιαίτερα η Γερμανία και η Γαλλία προστάτεψαν καταρχήν τα δικά τους συμφέροντα δημιουργώντας τον Μηχανισμό Σταθερότητας και δανειοδοτώντας την Ελλάδα. αν αναλογισθεί ιδιαίτερα κανείς ότι οι γερμανικές, γαλλικές, ολλανδικές και άλλες τράπεζες την περίοδο εκείνη ήταν ιδιαίτερα εκτεθειμένες καθώς κατείχαν μεγάλες ποσότητες ελληνικών κρατικών ομολόγων χαρακτηριστικά μόνο αναφέρουμε ότι οι Γαλλικές και Γερμανικές τράπεζες ήταν κάτοχοι σε ελληνικά κρατικά ομόλογα ύψους 85,5 δις ευρώ (54 δις η Γερμανία και 31,5 η Γαλλία)[31].

Γίνεται έτσι φανερό ότι η χρηματοδότηση της Ελλάδας δεν ήταν μια παροχή βοήθειας ενός συμμάχου προς ενός άλλου όπως θέλουν πολλοί κύκλοι θέλησαν να εμφανίσουν τις δανειοδοτήσεις αλλά μια πράξη απόλυτα ψυχρού υπολογισμού προκειμένου να διασωθεί το οικοδόμημα της Ε.Ε. μέσα στο οποίο εξυπηρετούνταν τα συμφέροντα των χωρών πιστωτών προς την Ελλάδα.

Ο Μηχανισμός Σταθερότητας αναλαμβάνει να δανειοδοτεί την Ελλάδα αντί αυτή να απευθύνεται στους ιδιωτικούς χρηματοπιστωτικούς ομίλους με την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα υπάκουε στις εντολές των αρμοδίων οργάνων που θα ασκούσαν την επιτήρηση και τον έλεγχο. Το πλαίσιο των όρων για την δανειοδότηση της Ελλάδας από τον Μηχανισμός Σταθερότητας περιγράφεται και από την πολιτική φιλοσοφία της Ευρωπαϊκών Συνθηκών (Μάαστριχτ, Λισσαβόνα) αλλά και από την το πολιτικό σκεπτικό των παρεμβάσεων των διεθνών οργανισμών όπως τους ΔΝΤ, της ΕΚΤ και βέβαια της ίδιας Ε.Ε. που είναι η εξυγίανση των δημοσιονομικών της Ελλάδας, η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και οι τρεις αυτές φράσεις μεταφραζόμενες σε οικονομικά μέτρα θα σημάνουν απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, κατάργηση της εθνικής συλλογικής σύμβασης, μείωση του κατώτατου μισθού, μειώσεις μισθών εργαζομένων και συνταξιούχων, αύξηση της φορολογίας στα μεσαία και χαμηλά στρώματα, χρηματοδότηση των τραπεζικών ομίλων για την στήριξη τους.

Οι συζητήσεις που θα διεξαχθούν θα χαρακτηρισθούν από την σύγκρουση της Γαλλίας και της Γερμανίας για την συμμετοχή ή μη του Δ.Ν.Τ. στην δανειοδότηση της Ελλάδας. Η συμμετοχή του ΔΝΤ σήμαινε ουσιαστικά την άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ.

2. MNHMONIA

I. Το πρώτο Μνημόνιο

Στις 11 Απριλίου το Ecofin δημοσιεύει τους όρους οικονομικής στήριξης της Ελλάδας. Το ποσοστό των πιστώσεων ανερχόταν στα 110 δις. εκ των οποίων η τα 80% θα τα έδινε η Ε.Ε. και 20% το ΔΝΤ. Ιδιαίτερα όσο αφορά την Ε.Ε. η συμμετοχή του κάθε κράτους-μέλους ήταν εθελοντική όσο αφορά την δανειοδότηση ενώ η Γερμανία και η Γαλλία θα χορηγούσαν το 25% και 20% επί του συνολικού ποσού.

Προϋπόθεση για την εκταμίευση του ποσού της κάθε τριμηνιαίας δόσης ήταν ο έλεγχος της ελληνικής κυβέρνησης και της ελληνικής οικονομίας από κλιμάκιο των αντιπροσώπων του Δ.Ν.Τ., της Ε.Κ.Τ. , και της Ε.Ε. που έμεινε γνωστό και ως «Τρόικα». Τα κείμενα που περιέγραφαν τους όρους και τις δεσμεύσεις μεταξύ Ελλάδας και πιστωτών ήταν το Μνημόνιο και η Δανειακή Σύμβαση.

Ανάμεσα στους όρους του Μνημονίου και στα πλαίσια στήριξης του χρηματοπιστωτικού συστήματος ήταν και η δέσμευση της ελληνικής κυβέρνησης ότι 10 δις. (από τα συνολικά 110 δις. του δανείου) θα έπρεπε να χορηγηθούν στις ελληνικές τράπεζες[32].
Το ζήτημα της συνταγματικότητας του Μνημονίου αποτέλεσε μια μεγάλη συζήτηση στην ελληνική κοινωνία τόσο πολιτικά όσο και νομικά. Η περιπλοκότητα έγκειται τόσο στην εμπλοκή διεθνών οικονομικών οργανισμών και κρατών, όσο και σε συμφωνίες μεταξύ των μελών-κρατών της Ε.Ε. μέσα από την συμμετοχή κρατικών τραπεζών (όπως KWF της Γερμανίας) όσο και διεθνών ενώσεων πιστωτών.

Η συμφωνία λοιπόν μεταξύ Ecofin (της Ε.Ε.), ΔΝΤ και ΕΚΤ από την μία και της ελληνικής κυβέρνησης από την άλλη συνοψίζεται και γίνεται νόμος του ελληνικού κράτους με την ψήφιση του 3845/2010 στις 5 Μαΐου του 2010 από το ελληνικό κοινοβούλιο.
Σημαντικό στοιχείο πάνω στο θέμα μας, αποτελεί και το γεγονός ότι η συμφωνία του Μνημονίου αποτελεί μια άτυπη[33] διεθνή συμφωνία καθώς στην πραγματικότητα η Ε.Ε. μέχρι και τότε δεν διαθέτει κάποιον επίσημο μηχανισμό για την αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων. Ως εκ τούτου και ο ίδιος ο νόμος 3845/2010 διευκρινίζει ότι «δεν κυρώνεται ούτε επικυρώνεται η άτυπη αυτή διεθνής συμφωνία από τον εν λόγω νόμο, στον οποίο απλώς προσαρτάται στο τέλος του, μετά τις νομοθετικές ρυθμίσεις που περιέχει».

Αυτό αποτελεί και το επιχείρημα για μια σειρά συνταγματολόγους και κόμματα που υιοθετούν τις επιλεγόμενες πολιτικές. Δεν είναι δηλαδή το Μνημόνιο που ψηφίσθηκε στις 5 Μαΐου αλλά η δέσμη μέτρων που η κυβέρνηση αποφάσισε. Εξάλλου το ίδιο το Μνημόνιο όπως οι ίδιοι υποστηρίζουν ήταν απλά επισυναπτόμενο στον νόμο που εισήχθη από την ελληνική κυβέρνηση[34].
Αυτή η προσέγγιση εξασφάλισε την συνταγματική νομιμοποίηση των ενεργειών της τότε κυβέρνησης ωστόσο ταυτόχρονα ανέδειξε το γεγονός της εργαλειακής χρήσης θεσμών και νόμων ώστε να επικυρωθούν, θεσμικά, πολιτικές που δεν αποτελούσαν διακηρυκτικούς στόχους του κόμματος του ΠΑΣΟΚ προεκλογικά.

Ο νόμος 3845 αποτελούσε -και επι της ουσίας- την εκτέλεση της συγκεκριμένης διεθνούς συμφωνίας μεταξύ της Ελλάδας και της Τρόικας. Ωστόσο θα πρέπει να πούμε ότι το ελληνικό Σύνταγμα αναφέρει στο άρθρο 28, παράγραφος 2, ότι :
«Για να εξυπηρετηθεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον και να προαχθεί η συνεργασία με άλλα κράτη, μπορεί να αναγνωρισθούν, με συνθήκη ή συμφωνία, σε όργανα διεθνών οργανισμών αρμοδιότητες που προβλέπονται από το Σύνταγμα. Για την ψήφιση νόμου πού κυρώνει αυτή τη συνθήκη ή συμφωνία απαιτείται πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.»

Υποστηρίχθηκε[35]έτσι εξαιτίας όλων των προαναφερθέντων ότι σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ.2 του Συντάγματος το νομοσχέδιο θα έπρεπε να εγκριθεί με πλειοψηφία 3/5 και τουλάχιστον 180 ψήφους από την ελληνική βουλή και όχι από απλή πλειοψηφία και 172 ψήφους που συγκέντρωσε κατά την ψηφοφορία.

Κατά τον Γ. Κατρούγκαλο και κατά μια τυπική ερμηνεία ο νόμος αυτός δεν χρειαζόταν να κυρωθεί από τα 3/5 των μελών της Βουλής γιατί δεν έχει τα χαρακτηριστικά μιας διεθνούς συμφωνίας ή συνθήκης με την έννοια που περιγράφεται από το άρθρο 28, παράγραφος 2 του ελληνικού Συντάγματος αλλά εν τούτοις ήταν πράγματι αντισυνταγματικός γιατί ήταν αντίθετος μεταξύ άλλων και με το ίδιο το πνεύμα του Συντάγματος [36]. Εξάλλου σκόπιμα ακολουθείται ένα «πρωτόκολλο ενεργειών» των κρατών που ζητούν δανεισμό και των κρατών πιστωτών ώστε σε κάθε περίπτωση να μην εμφανίζεται ότι το ΔΝΤ ή άλλοι διεθνείς οικονομικοί φορείς επιβάλλουν τους όρους ή τον ίδιο τον δανεισμό[37] .

Ο συνταγματολόγος Γιώργος Κασιμάτης θέτοντας το ερώτημα[38] τι είδους νόμος είναι ο 3845, «σύμφωνα με τις διακρίσεις της νομοθετικής πράξης και θεωρίας» καταλήγει ότι ο νόμος αυτός δεν είναι ούτε εκτελεστικός, ούτε νόμος πλαίσιο. Ενώ ήρθε και ψηφίσθηκε από την Βουλή ως ένας τυπικός νόμος, σύμφωνα με το ίδιο του το όνομα ορίζεται ως «νόμος εφαρμογής διεθνούς σύμβασης». Τα μέτρα που πέρασαν με τον προαναφερθέντα νόμο αναφέρονταν σε αυτόν τον ίδιο ως «μέτρα για την εφαρμογή του μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη-μέλη της Ζώνης του ευρώ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο» το πρόβλημα έγκειται, κατά τον Γιώργο Κασιμάτη στο γεγονός ότι η σύμβαση Δανεισμού δεν είχε υπογραφή και εν πολλής οι όροι της δεν ήταν καν γνωστοί.

Έτσι υπερψηφίσθηκε ο νόμος στις 06/05/2010[39] με μια σειρά από μέτρα προκειμένου η Ελλάδα να δανειοδοτηθεί από την Ε.Ε. και το Δ.Ν.Τ. χωρίς οι όροι της δανειοδότησης να έχουν γίνει γνωστοί στο ελληνικό κοινοβούλιο[40] με την συμφωνία της Δανειακής Σύμβασης να συνυπογράφεται στις 08/05/2010. Η μη τήρηση και παράτυπη αλλαγή της θεσμοθετημένης διαδικασίας σύναψης-κύρωσης και εφαρμογής του Συντάγματος, επισημαίνει[41] ο Γ. Κασιμάτης, αποτελεί μια παραβίαση της δημοκρατικής λειτουργίας της νομοθετικής εξουσίας της Ελλάδας.
Ο νόμος 3845 έδινε την εξουσιοδότηση στον εκάστοτε υπουργό Οικονομικών να υπογράφει μνημόνια, συμβάσεις και διεθνείς συνθήκες με την υποχρέωση να φέρνει προς κύρωση τις συμφωνίες αυτές στην Βουλή.

Αφού όμως θα υπερψηφισθεί ο νόμος, και μια μέρα πριν την υπογραφή της Δανειακής Σύμβασης, η τότε ελληνική κυβέρνηση φέρνει στην Βουλή -και πετυχαίνει- την υπερψήφιση του τροποποιητικού νόμου 3847/2010 σύμφωνα με τον οποίο ο υπουργός Οικονομικών φέρνει στην Βουλή τις συμφωνίες αυτές όχι προς κύρωση αλλά προς «συζήτηση και ενημέρωση». Πρόκειται για μια δραματική υποχώρηση της εξουσίας του κοινοβουλίου και της λαϊκής βούλησης η οποία μετατοπίζεται τόσο στην εκτελεστική εξουσία αλλά και εμμέσως πλην σαφώς σε διεθνείς κύκλους τόσο της Ε.Ε. αλλά και των ενώσεων των πιστωτών.

Επίσης παρά το ότι η ψήφιση της συγκεκριμένης τροπολογίας είχε ισχύ από τις 11 Μαΐου[42] του 2010 και η συγκεκριμένη Δανειακή Σύμβαση είχε υπογραφεί κάποιες μέρες μετά η τελευταία θα έπρεπε να έρθει προς ψήφιση στην Βουλή. Ακόμα όμως μια φορά υπήρξε παράκαμψη των θεσμικών διαδικασιών παρά τις σφοδρές διαμαρτυρίες της κυβέρνησης[43]. Η κορωνίδα αυτής της σειράς αλλοιώσεων των δημοκρατικών διαδικασιών θα ολοκληρωθεί μέσα από την δήλωση[44] του Γιώργου Παπακωνσταντίνου ότι δηλαδή η Δανειακή Σύμβαση έστω και αργότερα θα περάσει προς ψήφιση από την ελληνική Βουλή. Τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη Δανειακή Σύμβαση θα ακολουθήσουν άλλες δύο η «υπόσχεση» όμως του Γ. Παπακωνσταντίνου δεν θα πραγματοποιηθεί ούτε από τον ίδιο ούτε από τους αντίστοιχους υπουργούς των επόμενων κυβερνήσεων[45] (των υπηρεσιακών και αυτών της Ν.Δ)..

Μια ακόμα σημαντική αλλαγή που αφορά το κείμενο της Δανειακής Σύμβασης είναι ότι σε αυτή οριζόταν ότι το ελληνικό δημόσιο παραιτείτο από κάθε ασυλία που αφορούσε το ίδιο ή τα περιουσιακά του στοιχεία έτσι ώστε από την θεσμοθέτηση και μετά αυτού του νόμου αυτά μπορούν να δημευθούν ή να γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης από τον πιστωτή. Στην προκειμένη περίπτωση το δίκαιο για την διευθέτηση τυχόν διαφορών ήταν το αγγλικό και όχι το διεθνές. Τα αγγλικό δίκαιο θεωρώντας τις συμφωνίες αυτές ως εμπορικές άφηνε ανοιχτή την δυνατότητα στον πιστωτή για διεκδίκηση της δημόσιας περιουσίας που έχει εμπορικούς σκοπούς και όχι μόνο.

Επιπλέον εφόσον και εάν δεχθούμε ότι τα Μνημόνια δεν αποτελούσαν έστω και τυπολογικά «διεθνή συνθήκη», η Δανειακή Σύμβαση (τόσο η πρώτη όσο και οι επόμενες) αποτέλεσε την μόνη διεθνή και δεσμευτική (με το ΔΝΤ) συνθήκη η οποία όμως όπως είδαμε δεν κυρώνεται από την Βουλή γεγονός που αποτελεί παραβίαση του άρθρου 36 παρ. 2 στου Συντάγματος το οποίο προβλέπει ότι, «Οι συνθήκες για εμπόριο, φορολογία, οικονομική συνεργασία και συμμετοχή σε διεθνείς οργανισμούς ή ενώσεις, και όσες άλλες περιέχουν παραχωρήσεις για τις οποίες, σύμφωνα με άλλες διατάξεις του Συντάγματος, τίποτε δεν μπορεί να ορισθεί χωρίς νόμο, ή οι οποίες επιβαρύνουν ατομικά τους Έλληνες, δεν ισχύουν χωρίς τυπικό νόμο που τις κυρώνει».
Κατά την ψήφιση του νομοσχεδίου -το οποίο προέβλεπε μειώσεις αποδοχών και συντάξεων, μονίμου χαρακτήρα, αυξήσεις φόρων και έκτακτες εισφορές- θα προκηρυχθεί 48ωρη απεργία από τις ΓΣΕΕ ΑΔΕΔΥ.

Τελικά το νομοσχέδιο το θα υπερψηφισθεί από τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ (με εξαίρεση τους Γ. Δημαρά. Σ. Σακοράφα, Β. Οικονόμου), του ΛΑΟΣ και την Ντόρα Μπακογιάννη από την ΝΔ ενώ κατά θα ταχθούν το ΚΚΕ και ο ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ. Τα μέτρα που τελικά υπερψηφίζονται από την κυβερνητική πλειοψηφία είναι:

«Κατάργηση των δώρων Χριστουγέννων και Πάσχα και του επιδόματος αδείας των δημοσίων υπαλλήλων»
«Νέα περικοπή 8% στα επιδόματα των δημοσίων υπαλλήλων»
«Μείωση 3% των αποδοχών των υπαλλήλων των ΔΕΚΟ»
«Κατάργηση των δώρων Χριστουγέννων και Πάσχα και του επιδόματος αδείας για τους συνταξιούχους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα»
«Μείωση των συντάξεων που είναι πάνω από 1.400 ευρώ»
«Τριετές «πάγωμα» των μισθών για τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα»
«Νέα αύξηση 10% του ειδικού φόρου για καύσιμα, η οποία αρχίζει να ισχύει από σήμερα»
«Νέες αυξήσεις του ειδικού φόρου για ποτά και τσιγάρα»
«Επιβολή έκτακτης εισφοράς στους ελεύθερους επαγγελματίες, με βάση τα εισοδήματα του 2009»
«Θέσπιση της λογικής της «φορολόγησης αποδοχών σε είδος»
«Καθιέρωση «τέλους διατήρησης» των ημιυπαίθριων χώρων»
«Μείωση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων»
«Κατάργηση των Συλλογικών Συμβάσεων και του κατώτερου μισθού»
«Κατάργηση του οχτάωρου και μείωση της αμοιβής των υπερωριών»
«Απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων»
«Δραστική μείωση των αποζημιώσεων για τις απολύσεις»
«Εξάπλωση όλων των ευέλικτων μορφών απασχόλησης»
«Άμεση, ολική ανατροπή στο ασφαλιστικό καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων»
«Καμία σύνταξη πριν το 60ό έτος της ηλικίας»
«Εισαγωγή «αυτόματου μηχανισμού προσαρμογής των συντάξεων στο προσδόκιμο ζωής»
«Ριζική ανατροπή σε όλο το ισχύον ασφαλιστικό σύστημα»
«Αύξηση των εργάσιμων χρόνων στα 40 χρόνια»
«Δραματική μείωση των συντάξεων πάνω από 35%»
«Συρρίκνωση των αναπηρικών συντάξεων»
«Περικοπές στη λίστα των ΒΑΕ»
«Η πολυδιαφημισμένη «βασική σύνταξη» γίνεται προνοιακό επίδομα»
«Η κρατική χρηματοδότηση μειώνεται δραστικά και καλύπτει μόνο την προνοιακή σύνταξη»
«Δημιουργία 3 Ταμείων και μείωση των παροχών των Ταμείων αυτών»
«Απλοποίηση των διαδικασιών για την έναρξη επιχειρήσεων, για αδειοδοτήσεις και μείωση του διοικητικού βάρους στις επιχειρήσεις»
«Εφαρμογή της οδηγίας ΄΄Μπολκεστάιν΄΄ για την απελευθέρωση του κλάδου των υπηρεσιών»
«Ιδιωτικοποίηση του ΟΣΕ»[46].

Τα μέτρα που παίρνει η κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου ξεσηκώνουν ένα τεράστιο κύμα αντιδράσεων που έχει ήδη ξεκινήσει από τα προηγούμενα πακέτα (πρώτο και δεύτερο) μέτρων ώστε επικρατεί ένας τεράστιος κοινωνικός αναβρασμός. Οι διαδηλώσεις ιδιαίτερα στο κέντρο της Αθήνας είναί διαρκείς ενώ η κυβέρνηση απαντά με την αύξηση της καταστολής και της βίας.

II. Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα και δεύτερο Μνημόνιο

Μόνο μερικούς μήνες αργότερα το Δ.Ν.Τ. και η Ε.Ε. ζητούν από την ελληνική κυβέρνηση την επιβολή νέων[47] μέτρων και προκειμένου να δοθεί η επόμενη δόση του συμφωνημένου ποσού. Πρόκειται για ένα φαινόμενο και συνθήκη που θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια και που αφορά τους τριμηνιαίους ελέγχους της Τρόικας για την πορεία «εξυγίανσης» της ελληνικής οικονομίας. Οι έλεγχοι αυτοί θα αποτελέσουν και την αφορμή για μια σειρά από εκβιασμούς -όχι προς την κυβέρνηση, αλλά προς την ελληνική κοινωνία- σε σχέση με την καταβολή ή όχι των δόσεων ώστε αυτή να δεχθεί τα νέα κάθε φορά μέτρα υποκύπτοντας στον εκβιασμό «Τρόικα ή χάος».

Για άλλη μια φορά και σύμφωνα με την τακτική των πιστωτών μας οι αποφάσεις της Τρόικας θα εμφανισθούν ως αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης προκειμένου να μην γίνεται ορατή η ευθεία απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας ως προς την χάραξη της οικονομικής της πολιτικής. Στα νέα μέτρα συμπεριλαμβάνονται:

Περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ
Ιδιωτικοποίηση του ΟΣΕ
Παράδοση υδάτινων πόρων – αποθεμάτων σε ιδιώτες
Υπερίσχυση των επιχειρησιακών συμβάσεων έναντι των κλαδικών
Μείωση των αμοιβών στις υπερωρίες του ιδιωτικού τομέα
Μειώσεις επιδομάτων στον δημόσιο τομέα
Νέα μέτρα στο ασφαλιστικό
Άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων
Αυξήσεις στα τιμολόγια της ΔΕΗ
Αυξήσεις στα εισιτήρια των αστικών συγκοινωνιών και του ΟΣΕ[48]

Στις 6 Αυγούστου του 2010 είναι η ελληνική κυβέρνηση που εμφανίζεται να καταθέτει το νέο Μνημόνιο προς το Ecofin και τα μέτρα περνούν στον Προϋπολογισμό του 2011. Είναι πλέον στο ίδιο το περιεχόμενο του Μνημονίου που αποφασίζονται τα μέτρα του προϋπολογισμού, καθώς το επικαιροποιημένο Μνημόνιο αναφέρει χαρακτηριστικά ότι, «Το Κοινοβούλιο θα υιοθετήσει τον Προϋπολογισμό για το 2011 στοχεύοντας στην περαιτέρω μείωση του ελλείμματος, συμπεριλαμβάνοντας τα απαιτούμενα μέτρα προσαρμογής που προσδιορίζει το παρόν Μνημόνιο». Στις 8 Νοεμβρίου του 2010 θα πραγματοποιηθούν οι περιφερειακές εκλογές στις οποίες το κυβερνητικό κόμμα του Γ. Παπανδρέου θα καταγράψει υποχώρηση.

Τα μέτρα που υιοθετούνται έχουν ως αποτέλεσμα την κατακόρυφη αύξηση της ανεργίας η οποία διογκώνεται διαρκώς, φθάνοντας ένα χρόνο αργότερα το καλοκαίρι του 2011 στο 18% ενώ στις αρχές του προηγούμενου έτους ήταν στο 10%. Η ίδια αυτή πολιτική λιτότητας έχει ως αποτέλεσμα το κλείσιμο χιλιάδων εμπορικών καταστημάτων και βέβαια την ραγδαία πτώση της κατανάλωσης γεγονός που φέρνει μείωση και στα έσοδα του κράτους από το ΦΠΑ και αλλού[49].

Η επιδείνωση της κατάστασης θα οδηγήσει τον Μάρτιο του 2011, σε μια σειρά από εξελίξείς στην έκτακτη και άτυπη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωζώνης όπου θα αποφασιστεί η επιμήκυνση[50] του ελληνικού χρέους στα 7,5 χρόνια και τη μείωση του επιτοκίου από το 5,2% σε 4,2% [51] ενώ θα ενταθούν οι πιέσεις τόσο για μια σειρά αποκρατικοποιήσεις που ήδη έχουν εξαγγελθεί σε προηγούμενα πακέτα μέτρων αλλά και για εκχώρηση δημόσιας γης σε ιδιώτες για την ανάπτυξη επενδύσεων. Η ελληνική οικονομία και παρά τα νέα συνεχόμενα πακέτα μέτρων που διαρκώς επιβάλλονται βρίσκεται σε μια διαρκώς δυσχερέστερη θέση στην καταβολή των δανειακών της υποχρεώσεων τα οποία συνεχίζουν να τις προσφέρονται.

Οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές κάνουν δημόσιες εκτιμήσεις ότι η Ελλάδα έχει μεγάλες πιθανότητες να πτωχεύσει, ενδεχόμενο που θα αποτελούσε μεγάλο πλήγμα για τους κατόχους ελληνικών κρατικών ομολόγων, το ΔΝΤ, την ΕΚΤ, το ευρώ αλλά και συνολικά το οικονομικό και πολιτικό οικοδόμημα της Ε.Ε. Ταυτόχρονα οι τρεις μεγαλύτεροι οίκοι αξιολόγησης – Standard & Poor’s, Moody’s και Fitch- στο ίδιο αυτό διάστημα μεταξύ Μαΐου και Ιουλίου συνεχίζουν να υποβιβάζουν τα ελληνικά κρατικά ομόλογα στις κατώτερες κατηγορίες[52].

Έτσι την άνοιξη του 2011, και ενώ εκκρεμεί η καταβολή της 5ης δόσης εκ μέρους των πιστωτών της Ελλάδας, αρχίζουν να έρχονται στο φως της δημοσιότητας πληροφορίες για συζητήσεις σε διεθνείς οικονομικούς κύκλους για το ενδεχόμενο «κουρέματος» του Ελληνικού χρέους[53], αξίζει να σημειώσουμε ότι ο τότε αντιπρόεδρος της ΕΚΤ -και πρωθυπουργός της χώρας τον, αμέσως, επόμενο χρόνο- θα καλέσει την Ελλάδα να ξεχάσει το ενδεχόμενο της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους και να επικεντρωθεί στις μεταρρυθμίσεις[54].

Στην πραγματικότητα ένα τέτοιο σενάριο βρίσκεται στα συρτάρια υψηλόβαθμων στελεχών της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών από την αρχή της κρίσης ενώ ήδη από τον Μάρτιο του 2010 ο πρώην πρωθυπουργός της Γερμανίας και επικεφαλής του ΔΝΤ μέχρι το 2004 έχει επισημάνει ότι θα πρέπει να εξεταστεί ως ενδεχόμενο η ελεγχόμενη πτώχευση της Ελλάδας, ενώ τις δηλώσεις αυτές θα ακολουθήσουν παρόμοιες της καγκελαρίου της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ και του υπουργού Οικονομικών Γ. Σόιμπλε [55].

Βεβαίως ο σχεδιασμός κάθε πρότασης οικονομικού χαρακτήρα βασίζεται ή τουλάχιστον συνυπάρχει με μια συνολικότερη ιδεολογικό-πολιτική αντίληψη για την ίδια την κοινωνία και τον άνθρωπο. Και οι δηλώσεις αυτές λοιπόν αποτελούν μέρος μιας συνολικότερης διεθνούς οικονομολογικής σκέψης που αντιλαμβάνεται τις οικονομικές υποχρεώσεις ενός δανειζόμενου κράτους απέναντι στον πιστωτή του όπως τις υποχρεώσεις μιας εταιρίας απέναντι στους δανειστές της[56]. Όπως η εταιρία οφειλέτης σε περίπτωση μη εξυπηρέτησης του χρέους της θα πρέπει να εκποιήσει τα περιουσιακά της στοιχεία προς όφελος του πιστωτή έτσι και το αντίστοιχο κράτος θα πρέπει να εκποιήσει μέρος της δημόσιας περιουσίας.

Έννοιες όπως «αυτορρύθμιση της αγοράς» και «ελευθερία της αγοράς», αλλά και η επιδίωξη συρρίκνωσης του κράτους συνιστούν ακρογωνιαίους λίθους των αντιλήψεων του νεοφιλελευθερισμού που σε αυτή την περίοδο οικονομικής κρίσης έρχεται να συναντήσει άλλες προτάσεις περισσότερο ήπιες ως προς την έκταση των ελευθεριών που παρέχονται στους ιδιοκτήτες του βιομηχανικού και χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Βλέπουμε έτσι σε όλη την δεκαετία του 2000 αλλά και στην δεκαετία του 2010 ότι η πολιτική πρόταση των σοσιαλδημοκρατών και των φιλελευθέρων που παραδοσιακά αντιπροσώπευαν δυο διακριτά οικονομικά ρεύματα στην καπιταλιστική ανάπτυξη τώρα συγκλίνει και οι πολιτικές διαφορές των δύο αυτών πτερύγων γίνονται όλο και πιο πολύ δυσδιάκριτες.

Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα και μέχρι το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα η μέθοδος πειθούς για την εξόφληση των δανείων από πλευράς των δανειζόμενων χωρών ήταν η «πολιτική των κανονιοφόρων»[57], η πίεση που ασκούσαν οι ισχυρές χώρες και ειδικά οι ΗΠΑ μέσω της στρατιωτικής βίας ή τουλάχιστον της απειλής στρατιωτικής βίας (χαρακτηριστικό παράδειγμα ο αποκλεισμός του Αγίου Δομίνικου από τις αμερικανικές κανονιοφόρους το 1916).
Η Ε.Ε. όμως καθώς –για πολλούς λόγους- δεν ακολούθησε την ίδια πολιτική των κανονιοφόρων υπολειπόταν μέχρι σήμερα στην ύπαρξη μηχανισμών αντιμετώπισης «πιστωτικών γεγονότων» όπως της πτώχευσης ενός κράτους-μέλους της και οι μηχανισμοί που διέθετε ήταν ανεπαρκείς έως ανύπαρκτοι.

Μέσα στα πλαίσια αυτά ύστερα από συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο του 2011 δημιουργείται και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ΕΣΜ)[58] . Ο ΕΣΜ θα αναλαμβάνει -μαζί με την συμμετοχή του ΔΝΤ[59]- την χρηματοδότηση με πολύ αυστηρά κριτήρια των κρατών-μελών της Ευρωζώνης, ενώ η διαδικασία αναδιάρθρωσης μεταξύ του ΕΣΜ και των οφειλετών θα πρέπει να είναι συμβατή με το δίκαιο των ΗΠΑ αλλά και το αγγλικό δίκαιο όσο αφορά τις υπογραφόμενες διεθνείς συμφωνίες και συνθήκες. Μεταξύ άλλων η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναφέρει:
«αν βάσει της ανάλυσης βιωσιμότητας, συνεπάγεται ότι ένα πρόγραμμα μακρο-οικονομικής προσαρμογής δεν μπορεί ρεαλιστικά να επαναφέρει το δημόσιο χρέος σε μια βιώσιμη πορεία, το δικαιούχο κράτος-μέλος υποχρεούται να προσέλθει καλόπιστα σε ενεργές διαπραγματεύσεις με τους δανειστές του για να εξασφαλίσει την άμεση συμμετοχή τους στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας του χρέους»[60]

Η μεγάλες λοιπόν οικονομικές δυνάμεις που ουσιαστικά ασκούν τον έλεγχο των εξελίξεων στις ευρωπαϊκές υποθέσεις έχουν προετοιμάσει τις συνθήκες και είναι προετοιμασμένες για μια ελεγχόμενη πτώχευση της Ελλάδας.
Στην Αθήνα αλλά και σε όλη την Ελλάδα, η κοινωνική δυσαρέσκεια θα εκφρασθεί και με την παρουσία δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων επί καθημερινής βάσης και με την διεξαγωγή δεκάδων συγκεντρώσεων στην Πλατεία Συντάγματος, μια έκφραση αντίδρασης που θα ονομαστεί -δανειζόμενη το όνομα της από το αντίστοιχο κίνημα της Ισπανίας- «κίνημα των αγανακτισμένων»[61] που θα εξετάσουμε παρακάτω.
Στην Σύνοδο Κορυφής της Ευρωζώνης της 20ης Ιουνίου του 2011 αποφασίζετε η κατάρτιση ενός νέου Μνημονίου και ταυτόχρονα η ελεγχόμενη πτώχευση της Ελλάδας που θα περιλαμβάνει ένα κούρεμα μέρους των ελληνικών κρατικών ομολόγων και μιας νέας χρηματοδότησης.

Το νέο αυτό Μνημόνιο που συντάσσει η τρόικα θα περιέχεται στο «Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015» που συντάσσει η ελληνική κυβέρνηση. Τα μέτρα που περιλαμβάνει το Πλαίσιο αυτό θα φτάσουν στην ελληνική Βουλή στις 28 Ιουνίου με τον λεγόμενο Εφαρμοστικό Νόμο και με την διαδικασία του κατεπείγοντος μέσα σε ένα κλίμα αγωνίας και φόβου που δημιουργείται από ΜΜΕ, στελέχη της κυβερνητικής πλειοψηφίας και παραγόντων της τρόικας σε σχέση με την καταβολή της 5ης δόσης της πρώτης Δανειακής Σύμβασης που την συναρτούν με την επιβολή νέων μέτρων και την ψήφιση του νόμου[62] ενώ έξω από την Βουλή συγκεντρώνονται δεκάδες (κατά κάποιες πηγές και εκατοντάδες) χιλιάδες πολιτών. Τελικά ο νόμος θα υπερψηφισθεί από 155 βουλευτές (154 του ΠΑΣΟΚ και 1 της ΝΔ) ανοίγοντας το δρόμο για το «κούρεμα» και την 5η δόση[63].
Στην ίδια σύνοδο κορυφής του Ιουνίου τονίζεται η ανάγκη υλοποίησης εφαρμογής του «Συμφώνου Ανταγωνιστικότητας» που έχει ήδη μετονομασθεί σε «Σύμφωνο για το Ευρώ» με τα 17 μέλη να ζητούν «την ταχεία οριστικοποίηση της νομοθετικής δέσμης και την ενίσχυση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και το νέο πλαίσιο μακροοικονομικής εποπτείας»[64], Σύμφωνο το οποίο μεταξύ άλλων προέβλεπε «κάθε χρόνο, τα κράτη – μέλη της Ευρωζώνης θα συμφωνούν, σε ανώτατο επίπεδο, σε συγκεκριμένες δράσεις, οι οποίες θα πρέπει να επιτευχθούν σε διάστημα 12 μηνών»[65].

Στις 21 Ιουλίου στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί, θα αποφασισθεί το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, η -εκ νέου- δανειοδότηση της Ελλάδας αυτή την φορά στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας-EFSF (ο οποίος αποτελεί έναν προσωρινό μηχανισμό που θα αντικατασταθεί από τον ΕΣΜ μετά τον Ιούνιο του 2013. Είναι φανερό ότι για την λήψη των συγκεκριμένων αποφάσεων παίζει αποφασιστικό ρόλο ο φόβος μιας ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας της Ελλάδας και μιας πιθανής «επιδημίας» ανάλογων χρεοκοπιών σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης.

Οι κοινωνικές αντιδράσεις και αντιστάσεις αναγκάζουν την κυβέρνηση στο να μην εφαρμόσει τμήμα των μέτρων που ήδη έχουν υπερψηφισθεί στην Βουλή. Η θητεία της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ βρίσκεται περίπου στα μισά και τον Οκτώβριο του 20111 κλείνει πλέον δύο χρόνια ζωής. Στα δύο αυτά όμως χρόνια είναι τέτοια η σφοδρότητα των μέτρων λιτότητας που έχει πάρει ώστε η κοινοβουλευτική ομάδα της κυβέρνησης έχει απομείνει με 154 βουλευτές από 160 που διέθετε αρχικά γεγονός που θα δυσκολέψει την λήψη σημαντικών αποφάσεων στην συνέχεια. Τόσο η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ όσο και όλες οι άλλες θα αντιμετωπίσουν για όλη αυτή την περίοδο ένα άλυτο πρόβλημα που αναγκαστικά θα παραμείνει άλυτο για ολο το χρονικό διάστημα 2009 -2014. Από την μία δηλαδή η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο σε συμφωνία με την Ε.Ε. και τα κόμματα των μεγάλων οικονομικά χωρών και θέλει να εφαρμόσει την προτεινόμενη πολιτική από την άλλη όμως αυτή η πολιτική έχει ένα τεράστιο πολιτικό κόστος (το οποίο θα φανεί και στις επόμενες εκλογές) ώστε να πρέπει να εφαρμοσθεί με τέτοιον τρόπο ώστε να υπάρξουν οι μικρότερες –εκλογικά- απώλειες.

Το πρόβλημα γεννιέται γιατί κάτω από την πίεση των πιστωτών της ελληνικού κράτους είναι υποχρεωμένοι να ασκήσουν την πολιτική αυτή γρήγορα και χωρίς αναστολές οι οποίες τελικά οδηγήσουν στο σημείο τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου (2011) η Τρόικα να δηλώσει ότι αποχωρεί από την Αθήνα κατά την διάρκεια του προγραμματισμένου τρίμηνου ελέγχου και ενόψει της καταβολής της 6ης δόσης. Θα επιστρέψει μόνο όταν θα παρθεί απόφαση για πρόσθετα δημοσιονομικά, μέτρα ύψους 2 δις, στο υπουργικό συμβούλιο της 11ης Σεπτεμβρίου του 2011.

Συγκεντρωτικά τα μέτρα που εξαγγέλλονται και ψηφίζονται ξεκινώντας από τον Εφαρμοστικό Νόμο μέχρι και τον Οκτώβρη του 2011 περιλάμβαναν:
· Πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση για εισοδήματα άνω των 8.000 ευρώ
· Μείωση του αφορολόγητου ορίου στα 5.000 ευρώ από τα 8.000 που ίσχυε μέχρι τότε
· Καθιέρωση μιας «έκτακτης» εισφοράς (που στην συνέχεια θα γίνει μόνιμη) για ετήσια εισοδήματα άνω των 12.000 ευρώ και που θα καταβάλλεται μέσω των λογαριασμών της ΔΕΗ
· Καθιέρωση της «εισφοράς αλληλεγγύης» για την «καταπολέμηση της ανεργίας»
· Κατακράτηση ποσοστού –ως ειδική εισφορά- στις επικουρικές συντάξεις
· Περικοπές στο εφάπαξ της συνταξιοδότησης
· Θέσπιση του μέτρου της εργασιακής εφεδρείας που κατά ένα ποσοστό θα οδηγήσει τους εργαζόμενους αυτούς σε απολύσεις
· Πρόσληψη με μειωμένο μισθό κατά 20% σε σχέση με την Εθνική Συλλογική Σύμβαση για όσους δεν διαθέτουν προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία
· Επιβεβαίωση της απόφασης για το άνοιγμα όλων των κλειστών επαγγελμάτων

Ενώ η αρχική απόφαση για το «κούρεμα» και την εκ νέου δανειοδότηση της Ελλάδας έγινε τον Ιούλιο του 2011 η τελική απόφαση δεν θα παρθεί παρά τον Οκτώβριο του ίδιου έτους με ορισμένες μάλιστα διαφοροποιήσεις εξαιτίας νέων δεδομένων που εμφανίζονταν σε όλη την διάρκεια των ελέγχων και των διαβουλεύσεων μεταξύ Τρόικας και ελληνικής κυβέρνησης. Στις 6 Οκτωβρίου η κυβέρνηση κατέθεσε νομοσχέδιο που προέβλεπε α) την μείωση του κατώτατου μισθού των 780 ευρώ, β) την αύξηση του χρόνου εργασίας στα 33 χρόνια για τους δημόσιους υπαλλήλους και την ένταξη στην εργασιακή εφεδρεία για τους δημόσιους υπαλλήλους μέσω του καθεστώτος της προσυνταξιοδότησης[66].

Ωστόσο οι απώλειες και η αδυναμία της κυβέρνησης –όπως είδαμε παραπάνω- για την λήψη σημαντικών αποφάσεων κάνουν -την Δευτέρα 31 Οκτωβρίου- τον πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου να εξετάσει το ενδεχόμενο ενός δημοψηφίσματος.
Αυτό που αφορά την παρούσα εργασία, είναι ιδιαίτερα σημαντικό και προκύπτει από τις αντιδράσεις της οικονομικής και πολιτικής ελίτ της Ε.Ε. είναι ότι αναδεικνύεται για μια ακόμα φορά ο βαθμός απώλειας της εθνικής κυριαρχίας της Ελλάδας.
Η πίεση αυτή, θα κινηθεί στην κατεύθυνση ακύρωσης του δημοψηφίσματος,και θαασκηθεί και από ξένους παράγοντες αλλά και από τις ελληνικές οικονομικές ελίτ που μέσω των ιδιόκτητων καναλιών και εφημερίδων θα ασκήσουν ισχυρή πίεση ώστε να αποτραπεί το δημοψήφισμα αυτό.

Στην εφημερίδα «Το Βήμα» θα δημοσιευθούν άρθρα με τίτλους όπως, «Έκπληξη και απαισιοδοξία στα ξένα ΜΜΕ για το δημοψήφισμα» [67] και «Αγωνία κυβερνήσεων και αγορών μετά την κίνηση Παπανδρέου»[68], «΄΄Μπράβο κύριε Παπανδρέου!΄»[69]΄, γράφει το Spiegel για το δημοψήφισμα, «Le Monde :Η Αθήνα επιβεβαιώνει όσους τη θέλουν εκτός ευρωζώνης»[70], «Fitch: Ενδεχόμενο «όχι» των Ελλήνων θα απειλούσε την Ευρωζώνη»[71].

Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα σε αυτό το περιβάλλον δεν λείπουν και εσωτερικές συγκρούσεις σε αυτό το μπλοκ οικονομικών συμφερόντων. Το ΔΝΤ έτσι και σε αντίθεση με τις αντιδράσεις των Ευρωπαίων ηγετών προτείνει μέσω της προέδρου του οργανισμού την επίσπευση της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος λέγοντας συγκεκριμένα ότι, «ο πρωθυπουργός σας πρέπει να επιταχύνει την διαδικασία του δημοψηφίσματος» και προσθέτοντας ότι αν η κυβέρνηση δεσμευόταν ώστε το δημοψήφισμα να γίνει μέχρι τις 4 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους το ΔΣ του Ταμείου θα προχωρούσε στην εκταμίευση της 6ης δόσης[72].
Η κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου στις 3 Νοέμβρη παίρνει πίσω την απόφαση για την διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Μετά την απόσυρση της ιδέας το δημοψηφίσματος, αποφασίζετε ο σχηματισμός -χωρίς εκλογές- μιας νέας μεταβατικής κυβέρνησης, «ειδικού σκοπού» όπως ονομάσθηκε, με στόχο την υπογραφή νέου μνημονίου και δανειακής σύμβασης και του κουρέματος των ελληνικών ομολόγων. Ύστερα από ολιγοήμερες διαπραγματεύσεις το ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ και ο ΛΑΟΣ συγκροτούν την νέα κυβέρνηση και πρωθυπουργός ορίζεται ο Λουκάς Παπαδήμος[73].

Κόμματα της αντιπολίτευσης όπως ο Συνασπισμός[74] και συνταγματολόγοι όπως ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, Κώστας Χρυσόγονος[75] θα υποστηρίξουν ότι η πολιτική αυτή πράξη βρίσκεται στα όρια της συνταγματικής νομιμότητας, καθώς σχηματίζεται μια συγκυβέρνηση χωρίς εκλογές και προκύπτει ένας νέος πρωθυπουργός που δεν έχει εκλεγεί από τον λαό αλλά ορίζεται από τα τρία κόμματα που σχηματίζουν την νέα κυβερνητική πλειοψηφία. Παράλληλα μια σειρά από συνταγματολόγους και πανεπιστημιακούς όπως ο Ν.Κ. Αλιβιζάτος,[76] και ο Α. Μανιτάκης[77]θα υποστηρίξουν ότι δεν τίθεται ζήτημα συνταγματικότητας για την νέα κυβέρνηση. Η Le Monde ωστόσο αναφέρει σε άρθρο της ότι η επιλογή του Λ.Παπαδήμου είναι εν μέρει αποτέλεσμα της επιρροής της Goldman Shaks της οποία ο τελευταίος είναι άνθρωπος της επιρροής της.

Η νέα κυβέρνηση αναλαμβάνει έτσι την υλοποίηση ενός κυβερνητικού προγράμματος που θα περιλαμβάνει νέα μέτρα, την υπογραφή ενός νέου Μνημονίου και Δανειακής Σύμβασης και την λήψη προαπαιτούμενων μέτρων για την πραγματοποίηση του κουρέματος των ελληνικών ομολόγων – PSI. Θα προηγηθεί έτσι η ψήφιση των νέων μέτρων του «Μνημονίου Συνεννόησης», όπως θα ονομασθεί το νέο Μνημόνιο, το οποίο θα κατατεθεί από την νέα κυβέρνηση στις 9 Φλεβάρη του 2012.
Την ημέρα ψήφισης του νέου μνημονίου, στις 13 Φλεβάρη του 2012, το οποίο θα υπερψηφισθεί από 199 βουλευτές και θα καταψηφισθεί από 74, στην πλατεία Συντάγματος έξω από την Βουλή διαμορφώνεται το ίδιο σκηνικό σύγκρουσης.

III. PSI (Private Sector Involvement)

Στις 9 Μαρτίου του 2012 η Ελλάδα θα οδηγηθεί σε ελεγχόμενη πτώχευση μέσω του κουρέματος του δημοσίου χρέους της κατά 50% και την παράλληλη επιμήκυνση του χρέους το οποίο αφορά και τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία τα οποία χάνουν το 50% των αποθεματικών τους, ποσά τα οποία είχαν επενδυθεί σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου.
Το ελληνικό χρέος εκείνη την περίοδο σε απόλυτους αριθμούς ανέρχεται στα 360 δις ευρώ, ωστόσο η μείωση κατά 50% του χρέους αυτούς δεν αφορούσε όλο το ποσό.

Καταρχήν από το κούρεμα αυτό εξαιρέθηκαν τα ελληνικά ομόλογα αξίας 60 δις που είχε στην διάθεση της η ΕΚΤ. Από το κούρεμα εξαιρέθηκαν επίσης 65 δις, χρήματα των δανείων του ΔΝΤ-ΕΕ-ΕΚΤ. Καθώς όμως το «κούρεμα» αφορούσε μόνο κρατικά ομόλογα με λήξη πριν το 2020 έμειναν εκτός της διαδικασίας του PSI επιπλέον 45 περίπου δις ευρώ τα οποία είχαν λήξη πέραν του 2020. Τέλος από το κούρεμα εξαιρέθηκαν τα βραχυπρόθεσμα έντοκα γραμμάτια του ελληνικού δημοσίου αξίας 15 περίπου δις ευρώ και κάποια επιπλέον δάνεια που είχε συνάψει το ελληνικό δημόσιο αξίας 20 περίπου δις[78].

Έτσι από το ποσό των 360 δις ευρώ η μείωση στην αξία των ελληνικών ομολόγων αφορούσε μόνο τα 160 δις. Το ποσό αυτό επιμεριζόταν περαιτέρω σε ομόλογα αξίας 100 δις ευρώ που ήταν στην κατοχή ελληνικών ασφαλιστικών ταμείων, ελληνικών ασφαλιστικών εταιριών και ελληνικών τραπεζών, των ελληνικών πανεπιστημίων και των τεχνολογικών ιδρυμάτων) τα οποία έχασαν συνολικά 187 εκατομμύρια ευρώ)[79] και νοσοκομείων -καθώς η Τράπεζα της Ελλάδας μετέτρεψε την περιουσία τους σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου- και ιδιωτών ομολογιούχων ενώ ένα ποσό περίπου 60 δις αφορά ομόλογα που κατείχαν ξένες τράπεζες και ιδιώτες. Το «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων των ιδιωτών είχε προαιρετικό χαρακτήρα και το ποσοστό μείωσης της ονομαστικής τους αξίας σύμφωνα με την συμφωνία που συνομολογήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση και την Τρόικα θα έπρεπε να φθάνει στο 21% [80].

Αναφορικά με τα ασφαλιστικά ταμεία πρέπει να καταγραφεί ότι «κούρεμα» δεν υπέστησαν μόνο όσα ταμεία είχαν επενδύσει τα λεφτά των ασφαλισμένων τους σε ελληνικά κρατικά ομόλογα αλλά όλα τα ταμεία. Με βάση την ελληνική νομοθεσία όλα τα ασφαλιστικά ταμεία είναι υποχρεωμένα να καταθέτουν όλα τα ταμειακά τους διαθέσιμα στην Τράπεζα της Ελλάδος, σε ένα κοινό λογαριασμό που αποκαλείται «Κοινό Κεφάλαιο», τα οποία μάλιστα τα τελευταία χρόνια αποτέλεσαν βασική πηγή τροφοδότησης του ελληνικού κράτους προκειμένου να καλύψει διάφορες δημοσιονομικές ανάγκες στους Προϋπολογισμούς.

Έτσι οι εισφορές των εργαζομένων σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία επενδύονται οπουδήποτε η ΤτΕ και η εκάστοτε κυβέρνηση αποφασίσουν χωρίς την δυνατότητα των διοικήσεων των ταμείων και πάνω απ’ όλα των ίδιων των ασφαλισμένων έστω και να εκφέρουν άποψη για την τοποθέτηση των χρημάτων τους. Με αυτό τον τρόπο τα ασφαλιστικά ταμεία έχασαν από την διαδικασία του PSI 15 δις ευρώ[81]. Το τελικό ποσό των ομολογιών που υπέστησαν τελικά κούρεμα έφθασε στα 106 δις ευρώ[82].

Είναι λοιπόν φανερό λοιπόν ότι από την μείωση αυτή επιβαρύνθηκαν μόνο κάποιοι κάτοχοι των επίμαχων ομολογιών και αυτοί ήταν κατά κύριο λόγο το ελληνικό κράτος και οι φορολογούμενοι εργαζόμενοι και όχι οι ξένοι επενδυτές και κυρίως όχι η Ε.Ε., το ΔΝΤ, η ΕΚΤ και μεγάλες ξένες τράπεζες.

Ένα κομβικό σημείο πάνω στο θέμα αυτό έγκειται στο χρονικό διάστημα το οποίο μεσολάβησε μεταξύ των πρώτων αναγγελιών και συζητήσεων για το κούρεμα του ελληνικού χρέους και την τελική επίσημη πράξη. Όπως ήδη επισημάναμε, οι πρώτες συζητήσεις για ένα ενδεχόμενο «κούρεμα» εμφανίζονται στην δημοσιότητα από το 2010 και γίνονται ιδιαίτερα έντονες την άνοιξη του 2011, η πρώτη απόφαση Συνόδου Κορυφής της Ευρωζώνης γίνεται τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ακολουθεί μια επαναδιαπραγμάτευση τον Οκτώβριο για να πραγματοποιηθεί τελικά, μόνο στις 9 Μαρτίου του 2012[83] όπου θα γίνει και η επίσημη πράξη. Το διάστημα αυτό ήταν επαρκές ώστε ξένες τράπεζες (ιδιαίτερα Γαλλικές, Γερμανικές και Ολλανδικές[84] να πουλήσουν τα ομόλογα αυτά στις ελληνικές τράπεζες[85] και να απαλλαχθούν έτσι από το κόστος μιας πιθανής αναδιάρθρωσης του χρέους.

Επιπλέον όμως και όσο αφορά τις ελληνικές τράπεζες υπήρξε μια επιπλέον πρόβλεψη η οποία είχε άμεση σύνδεση με την εκ νέου δανειοδότηση της Ελλάδας. Καθώς λοιπόν οι ελληνικές τράπεζες βρίσκονταν ήδη σε κρίση και προκειμένου να μην καταρρεύσουν αποφασίσθηκε ένα μεγάλο μέρος του ποσού της νέας Δανειακής Σύμβασης να δοθεί στις τράπεζες προκειμένου να καλύψουν τα χαμένα τους κέρδη.

Έχουμε έτσι το «παράδοξο» ενώ οι τράπεζες ήταν αυτές που δάνειζαν το ελληνικό δημόσιο τώρα να είναι αυτό που τους δανείζει προκειμένου αυτές να συνεχίσουν να αποτελούν τον βασικό πυλώνα στήριξης της ελληνικής οικονομίας. Το ελληνικό κράτος επί της ουσίας εθνικοποίησε τις ελληνικές ιδιωτικές τράπεζες χωρίς όμως αυτές να χάσουν τον ιδιωτικό τους χαρακτήρα (!) με το ελληνικό δημόσιο να επιβαρύνει το δημόσιο του έλλειμμα σε μια διαδικασία που εφαρμόσθηκε ακριβώς με τους αντιθέτους –διακηρυκτικά τουλάχιστον- σκοπούς.

Θέτοντας το ίδιο ζήτημα με διαφορετικό τρόπο μπορούμε να πούμε ότι προκειμένου να έχουμε μια μείωση του δημόσιου χρέους που έφτασε το ύψος των 109 δις χρειάστηκε η λήψη ενός νέου δανείου (δεύτερη Δανειακή Σύμβαση) που ανήλθε στα 130 δις ευρώ. Από τα νέο αυτό δάνειο τα 49 δις[88] δόθηκαν με αποκλειστικό σκοπό όπως την στήριξη των ελληνικών τραπεζών.
Η νέα κυβέρνηση προχωρά νέα συμφωνία με την Τρόικα για την υπογραφή νέου Μνημονίου. Η κυβέρνηση Παπαδήμου τον Φεβρουαρίου στα πλαίσια των συμφωνηθέντων με την υπογραφή του τελευταίου Μνημονίου εξαγγέλλει νέα μέτρα μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται:

Μείωση κατά 22% όλων των κατώτερων μισθών
Μείωση κατά 32% του κατώτερου μισθού για τους νέους έως 25 ετών που διαμορφώνεται στα 510,94 ευρώ μεικτά.
Πάγωμα όλων των μισθών μέχρι το 2015
Μετατροπή των συμβάσεων πλήρους απασχόλησης σε μερικής απασχόλησης, με απόφαση της εργοδοσίας.
Πάγωμα των μισθολογικών ωριμάνσεων (τριετίες) μέχρι η ανεργία να μειωθεί κάτω του 10%.
Λήξη από την αρχή του 2013 όλων των συμβάσεων που βρίσκονται ακόμα σε ισχύ.
Αναθεώρηση της ΕΓΣΣΕ μέχρι τα τέλη Ιούλη και ευθυγράμμιση του κατώτερου μισθού με τις ανταγωνιστικές χώρες (Πορτογαλία, Τουρκία, Κεντρική και Νότιο – Ανατολική Ευρώπη).
Μείωση κατά 15% των επικουρικών συντάξεων όλων των ταμείων με αναδρομική ισχύ από την αρχή του 2012
Μείωση κατά 15% των κύριων συντάξεων των ταμείων ασφάλισης των ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΟΣΕ, ΕΛΤΑ και Τραπεζών με έναρξη εφαρμογής των μειώσεων από την αρχή του 2012.
Νέα μείωση κατά 3% των εισφορών του ΙΚΑ που καταβάλλουν οι εργοδότες από 1/1/2013.
Κατάργηση με νόμο της μονιμότητας στις πρώην ΔΕΚΟ και στις κρατικές τράπεζες.
Νέες απολύσεις 15.000 δημοσίων υπαλλήλων μέσα στο 2012, με ένταξη στην «εργασιακή εφεδρεία».
Μείωση των συμβασιούχων του Δημοσίου, με μη ανανέωση συμβάσεων.
Νέες μειώσεις των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων με επανεξέταση των μισθολογικών κλιμακίων.
Μείωση κατά 150.000 του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων μέχρι το 2015 και διατήρηση των προσλήψεων στην αναλογία «1 προς 5».

Τα νέα μέτρα που συνοδεύονται από το επισυναπτόμενο Μνημόνιο θα ψηφισθούν στην Βουλή στις 12 Φεβρουαρίου ενώ το κόμμα του ΛΑΟΣ έχει ήδη αποχωρήσει από την κυβέρνηση λίγες μέρες νωρίτερα.
Στις 11 Απριλίου 2012 η μεταβατική κυβέρνηση θα προκηρύξει εκλογές για τις 6 Μαΐου. Τα ποσοστά των κομμάτων της κυβέρνησης θα συρρικνωθούν σε πολύ μεγάλο βαθμό και έτσι δεν θα μπορέσει να σχηματισθεί κυβέρνηση. Στις 15 Μαρτίου και μετά την άτυπη συνεδρίαση του ΔΝΤ στις 29 Φεβρουαρίου του 2012, το ΔΣ του Ταμείου θα αποφασίσει ομόφωνα την έγκριση νέου Μνημονίου με νέο συνοδευτικό δάνειο ύψους 28 δις ευρώ.

Στις 16 Μαΐου θα σχηματισθεί υπηρεσιακή κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Παναγιώτη Πικραμμένο προκειμένου να οδηγήσει την χώρα εκ νέου σε εκλογές στις 17 Ιουνίου καθώς δεν θα γίνει εφικτό να προκύψει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Από τις δεύτερες αυτές εκλογές θα προκύψει μια νέα κυβέρνηση συνεργασίας αποτελούμενη αυτή τη φορά από τη ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ και την ΔΗΜΑΡ και με πρωθυπουργό τον Α. Σαμαρά. Θα ακολουθήσει άλλο ένα επικαιροποιημένο μνημόνιο με την υπερψήφιση του και τελικά την αποχώρηση της ΔΗΜ.ΑΡ. από την κυβέρνηση στις 21 Ιουνίου του 2012.

Η πορεία της νέας κυβέρνησης από την στιγμή της ανάληψης των καθηκόντων της μέχρι και σήμερα χαρακτηρίζεται από την σταθερότητα της στις ίδιες πολιτικές επιλογές που ακολουθήθηκαν όλη αυτή την περίοδο.

Από τα μέσα του 2012 μέχρι τα τέλη του 2014 που διανύουμε καθώς γράφεται αυτή η εργασία έχουμε την υποχώρηση και σε μεγάλο βαθμό την εξαφάνιση των μαζικών κινητοποιήσεων που κυριάρχησαν στην πρώτη διετία της κρίσης. Η στασιμότητα οφείλεται στο γεγονός ότι ο κύκλος των διαμαρτυριών και αντιδράσεων που θα δούμε αναλυτικότερα και στο δεύτερο μέρος έκλεισε καθώς απεδείχθη ότι αυτές δεν ήταν ικανές να ανατρέψουν τις εφαρμοζόμενες πολιτικές.

Ο ελληνικός λαός εξάλλου κάτω από ασφυκτική πίεση και συναισθηματικούς εκβιασμούς, κάτω από την επίδραση και την αποδοχή της κυρίαρχης ιδεολογίας που στην συγκεκριμένη περίοδο εκφράστηκε με το επιχείρημα του «μονόδρομου» αναφορικά με τη λύση του προβλήματος, ψήφισε τα κόμματα αυτά που εκπροσωπούσαν τις συγκεκριμένες απόψεις και συμφέροντα.

Το ζήτημα βεβαία έχει πολλές παραμέτρους καθώς δεν ήταν όλες οι κυβερνήσεις που προέκυψαν από εκλογές, όπως αυτή με πρωθυπουργό τον Λ. Παπαδήμο, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι προεκλογικές διακηρύξεις των κομμάτων που διεκδίκησαν και κατέλαβαν την εξουσία δεν ήταν ίδιες με την πολιτική που άσκησαν στην συνέχεια όπως στην περίπτωση της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ μετά τις εκλογές του 2009. Ταυτόχρονα πρέπει να επισημανθεί ότι ο σχηματισμός των κυβερνήσεων γίνεται με δεδομένο τον υπάρχοντα ενισχυμένο εκλογικό νόμο και όχι με το σύστημα της απλής αναλογικής που εξασφαλίζει το ισοβαρές όλων των ψήφων που βρίσκονται στις εκλογικές κάλπες. Ακόμα και με αυτές τις επισημάνσεις όμως δεν μπορεί κανείς να ακυρώσει την βούληση και επιλογή του ελληνικού λαού να δώσει την δυνατότητα σε αυτές τις κυβερνήσεις να εφαρμόσουν τα προγράμματα τους.

Τον Απρίλιο του 2014 η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρωτογενές πλεόνασμα για το έτος 2013 που φθάνει στα 3,4 δις ευρώ. Η ύπαρξη πλεονάσματος αν και επικυρώθηκε από την Eurostat[89] άνοιξε μια συζήτηση[90] για το αν το πλεόνασμα αυτό είναι πραγματικό ή αν αποτελεί δημιούργημα μιας «δημιουργικής λογιστικής» που σχετίζεται με την ένταξη ή μη στα έξοδα του κράτους της στήριξης των τραπεζών από το ελληνικό κράτος που έφθασε στα 19 περίπου δις ευρώ. Πέραν τούτου όμως η ύπαρξη αυτού του πλεονάσματος εδράζεται και σε μια σειρά οφειλές του ελληνικού κράτους τις οποίες δεν έχει ικανοποιήσει.

Η ανακοίνωση αυτή συνδυάστηκε και με μια ακόμα ανακοίνωση από την κυβέρνηση που διακήρυξε αρχικά την πρόθεση της να «φύγει» από το Μνημόνιο χωρίς όμως να αποκλείει το ενδεχόμενο να υπάρξει περαιτέρω δανειοδότηση
Πιο συγκεκριμένα, στα τέλη του Δεκεμβρίου τελειώνει η συμμετοχή της Ε.Ε. και της ΕΚΤ ενώ ο μηχανισμός στήριξης δηλαδή δανειοδότησης παραμένει και για το 2016 όσο αφορά τον τρίτο εταίρο της Τρόικας, το ΔΝΤ. Μέσα στα πλαίσια αυτά ο πρωθυπουργός Α. Σαμαράς ανακοίνωσε ότι με δεδομένο ότι η ελληνική οικονομία παρουσιάζει θετικά στοιχεία θα φύγει από το Μνημόνιο, εννοώντας ότι δεν θα χρησιμοποιήσει την δυνατότητα χρηματοδότησης από το ΔΝΤ.

Ταυτόχρονα τα κλίμα αισιοδοξίας ενισχιόταν από την δηλώσεις στελεχών τόσο της Ε.Ε. όσο και του ΔΝΤ με εκτιμήσεις για το ότι η Ελλάδα μπορεί να τα καταφέρει. Ωστόσο εξετάζοντας και από μια διαφορετική προοπτική την συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη πρέπει να παρατηρήσει τα παρακάτω.

Η κυριαρχία των σημερινών πολιτικών επιλογών και η υποχώρηση των μαζικών κινητοποιήσεων δεν μεταφράζονται και με αποδοχή της σημερινής κοινωνικής συνθήκης που οριοθετείται από τα τεράστια ποσοστά ανεργίας, την αυξανόμενη φτώχια σε όλο και μεγαλύτερα τμήματα του ελληνικού λαού, τους μειωμένους μισθούς και συντάξεις και συνολικά από ένα περιβάλλον ανασφάλειας και φόβου.

Έτσι τα ποσοστά της συγκυβέρνησης βαίνουν μειούμενα σε κάθε νέα δημοσκόπηση που έρχεται στην δημοσιότητα ενώ το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης βρίσκεται στην πρώτη θέση αυξάνοντας διαρκώς την διαφορά της με το κόμμα της ΝΔ.
Ενδεχομένως λοιπόν τόσο οι ανακοινώσεις της κυβέρνησης όσο και αυτές των διεθνών παραγόντων να εντάσσονται στην προσπάθεια της διατήρησης της συγκεκριμένης κυβέρνησης στην εξουσία.

Ταυτόχρονα η επικείμενη ψηφοφορία στο ελληνικό κοινοβούλιο για την εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας και η διαφαινόμενη αδυναμία της κυβέρνησης να εξασφαλίσει τους απαραίτητους 180 ψήφους κάνει τα πράγματα ακόμα πιο ρευστά.
Εξετάζοντας παραπέρα το ζήτημα της εξόδου της Ελλάδας από τα Μνημόνια σύμφωνα με τις δηλώσεις που προαναφέραμε πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ταυτόχρονα οι δηλώσεις στήριξης των διεθνών παραγόντων και ειδικότερα του ΔΝΤ αφορά την στήριξη της κυβέρνησης στην λήψη «διαρθρωτικών αλλαγών» δηλαδή νέων μέτρων[91].

Η χρήση λοιπόν, στις ανακοινώσεις των κυβερνητικών στελεχών, του όρου «έξοδος από τα Μνημόνια» στην πραγματικότητα αναφέρεται απλά στην μη λήψη των προσφερόμενων χρημάτων από το ΔΝΤ χωρίς αυτό να αναιρεί την υποχρέωση της Ελλάδας για την λήψη νέων διαρθρωτικών μέτρων.

Επιπλέον θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η φράση «έξοδος από τα Μνημόνια» είναι μια φράση κενή περιεχομένου γιατί όταν μιλάμε για Μνημόνια μιλάμε για μια συγκεκριμένη πραγματικότητα που είναι όλοι οι νόμοι που κυρώθηκαν από την Βουλή ή απ τους υπουργούς Οικονομικών, οι Δανειακές Συμβάσεις που υπέγραψαν οι κυβερνήσεις και βέβαια τα αποτελέσματα αυτών των μέτρων. Είδαμε άλλωστε ότι το νομιμοποιειτικό επιχείρημα πολλών αναφορικά με το Μνημόνιο ήταν ότι αυτό το ίδιο αποτελούσε μόνο ένα επισυναπτόμενο έγγραφο στον νόμο που ήταν ο εφαρμοστικός των διεθνών συμφωνιών.

Οι επόμενες μέρες ωστόσο θα κάνουν να φανεί ότι οι διακηρύξεις για έξοδο από τα Μνημόνια απευθυνόταν στους ψηφοφόρους που φαίνονταν δυσαρεστημένοι[92]. Μετά την ξαφνική αναταραχή στο ελληνικό χρηματιστήριο, την αντίδραση των διεθνών αγορών και της επανόδου των ελληνικών spreads[93] η ελληνική κυβέρνηση θα αναιρέσει τις προηγούμενες διακηρύξεις.

Η περίοδος που εξετάζουμε δεν κλείνει εδώ, αντίθετα τελλούν υπο διαρκή εξέλιξη και μεταβολή. Η επερχόμενη ψήφιση από την ελληνική Βουλή νέου προέδρου της δημοκρατίας η οποία απαιτεί πλειοψηφία 180 ψήφων είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε πρόωρες εθνικές εκλογές καθώς δεν φαίνεται σήμερα δυνατό να εξασφαλισθούν οι απαιτούμενες ψήφοι. Η εξέλιξη αυτή είναι επίσης πολύ πιθανό να οδηγήσει στην δημιουργία σχηματισμού κυβέρνησης από το σημερινό κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης , Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς (Συριζα) ο οποίος διατυπώνει ένα διαφορετικό πρόγραμμα για την διαχείριση της κρίσης και βρίσκεται μπροστά σύμφωνα με δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται στον τύπο[94].

Βρισκόμαστε σε μια ιστορική περίοδο του νεοελληνικού κράτους που σηματοδότησε το τέλος της μεταπολίτευσης σηματοδοτώντας τεράστιες μεταβολές σε όλα τα επίπεδα του πολιτικού και κοινωνικού βίου των πολιτών αυτής της χώρας. Θα επιχειρήσουμε λοιπόν να δούμε συνοπτικά τις βασικές μεταβολές που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα την «εποχή των Μνημονίων».

συνέχεια στο δεύτερο μέρος