Του Γιώργη Γιαννακέλλη.

Αρκετά από τα δεκάδες σχόλια που διάβασα στο f/b, κάτω από τις αναρτήσεις μας, για όσα διαδραματίζονται αυτές τις μέρες στο Ιράν, δεν είναι απλώς «διαφορετικές απόψεις». Είναι ενδείξεις σύγχυσης, ιδεολογικής αμηχανίας και –σε ορισμένες περιπτώσεις– επικίνδυνης απλοποίησης.

Αυτός ήταν και ο λόγος που αφιέρωσα αρκετό χρόνο, ώστε να προσπαθήσω να σχηματίσω στο μέτρο του δυνατού, μια πιο σφαιρική εικόνα για την εξέγερση που εξελίσσεται σε αυτή τη χώρα της Μέσης Ανατολής.

Προφανώς, κανείς δεν μπορεί να κάνει σοβαρή διεθνή πολιτική ανάλυση βασισμένος αποκλειστικά σε επιφανειακή ενημέρωση. Ωστόσο, ακόμη και μέσα από τα διαθέσιμα στοιχεία, κάποια πράγματα είναι απολύτως καθαρά.

Αυτό που παρακολουθούμε σήμερα στο Ιράν είναι ένα μαζικό κύμα διαδηλώσεων και απεργιακών κινητοποιήσεων, το πιο σημαντικό εδώ και δεκαετίες. Δεν πρόκειται για «μεμονωμένα επεισόδια», ούτε για απλές εκδηλώσεις δυσαρέσκειας. Πρόκειται για κοινωνική έκρηξη.

Η κατάρρευση του εθνικού νομίσματος, ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός, η εκρηκτική φτώχεια, η ανεργία, η γενικευμένη διαφθορά και –πάνω απ’ όλα– η ωμή, καθημερινή καταστολή από το θεοκρατικό καθεστώς των μουλάδων, συνθέτουν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Ένα κοκτέιλ που πυροδότησε μια πανεθνική οργή, η οποία εξαπλώθηκε σε δεκάδες μεγάλες πόλεις με επίκεντρο την Τεχεράνη.

Η εικόνα που προκύπτει από τα δημοσιεύματα είναι σαφής: από τα τέλη Δεκέμβρη ο ιρανικός λαός βγαίνει στους δρόμους, καίει συμβολικά τα σύμβολα του καθεστώτος, συγκρούεται με τις δυνάμεις καταστολής και πληρώνει βαρύ τίμημα. Δεκάδες νεκροί, χιλιάδες συλλήψεις, βασανιστήρια, απειλές για θανατικές ποινές με την κατηγορία του «εχθρού του Θεού». Αυτή είναι η «σταθερότητα» της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Σε αυτό το σημείο παρεμβαίνουν διάφορες «αναλύσεις» που προσπαθούν να υποβαθμίσουν το εύρος των γεγονότων. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του διεθνολόγου Αλέξη Λεκάκη Κερκυραίου, ο οποίος, σε συνέντευξή του στον Πάρι Καρβουνόπουλο, παρουσίασε την οπτική κύκλων φιλικά προσκείμενων στο ιρανικό καθεστώς. Χωρίς να αρνείται πλήρως τη λαϊκή δυσαρέσκεια, έδωσε έμφαση στην ανάμειξη του ξένου παράγοντα –Ισραήλ και ΗΠΑ– και έσπευσε να χαρακτηρίσει τις κινητοποιήσεις «μικρότερης συμμετοχής, διασποράς και έντασης» σε σύγκριση με εκείνες του 2022–2023 μετά τη δολοφονία της Μαχσά Αμινί.

Η εκτίμηση αυτή συγκρούεται ευθέως με όσα μεταδίδονται διεθνώς. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα: ο σχολιασμός της κατάστασης στο Ιράν κινείται ανάμεσα σε δύο εξίσου επικίνδυνες παγίδες.
Η πρώτη είναι η άκριτη υιοθέτηση της δυτικής προπαγάνδας περί «εξέγερσης για τη δημοκρατία», που εργαλειοποιεί τον πόνο του ιρανικού λαού για ιμπεριαλιστικά σχέδια.
Η δεύτερη είναι η πλήρης απαξίωση της λαϊκής οργής, η μετατροπή της σε «έργο προβοκατόρων», ώστε να σωθεί το αφήγημα ενός δήθεν «αντιιμπεριαλιστικού» καθεστώτος που στην πράξη τσακίζει τον ίδιο του τον λαό.

Όμως οι δρόμοι του Ιράν μιλούν πιο καθαρά από οποιαδήποτε ανάλυση.

Το σύνθημα «نه شاه نه شیخ» – «Ούτε Σάχ, ούτε Σέιχ» δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ο ιρανικός λαός δεν ξέχασε ούτε τη SAVAK, ούτε τα βασανιστήρια, ούτε την πλήρη εξάρτηση από τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό την εποχή του Σάχη. Δεν παλεύει για να αλλάξει αφέντη. Δεν θέλει μια νέα δικτατορία με διαφορετικό ένδυμα.

Κι όμως, την ίδια στιγμή, ένα άλλο ρεύμα κάνει την εμφάνισή του – και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος που οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι υποτιμήσαμε. Σε τμήματα των διαδηλώσεων, κυρίως σε αστικά κέντρα και ανάμεσα σε νεότερους ανθρώπους εξαντλημένους από τη θεοκρατία, ακούγονται συνθήματα υπέρ της επιστροφής της μοναρχίας. «Javid Shah», «Ο Παχλαβί θα επιστρέψει», «Αυτή είναι η τελευταία μάχη».

Ο Ρέζα Παχλαβί, ο εξόριστος γιος του τελευταίου Σάχη, προβάλλεται ως «λύση». Καλεί σε καταλήψεις, σε νυχτερινές κινητοποιήσεις, σε γενική απεργία σε στρατηγικούς τομείς, ενώ δηλώνει έτοιμος να επιστρέψει στο Ιράν. Η εικόνα του πλασάρεται επιμελώς από media της διασποράς και από μια εξιδανικευμένη νοσταλγία για την προ-1979 περίοδο.

Ας μην κοροϊδευόμαστε. Ο Παχλαβί δεν είναι «ανεξάρτητος λαϊκός ηγέτης». Είναι βαθιά δεμένος με ιμπεριαλιστικά κέντρα, με το Ισραήλ, με τμήματα του αμερικανικού κατεστημένου. Δεν διαθέτει καμία πραγματική οργανωτική βάση μέσα στο Ιράν. Η στήριξή του δεν είναι συνειδητή επιλογή, αλλά κραυγή απελπισίας.

Οι κομμουνιστικές και αριστερές δυνάμεις του Ιράν – όσες επέζησαν από δεκαετίες φυλακών, εκτελέσεων και εξοριών – τον βλέπουν καθαρά: ως έναν ακόμη επίδοξο διαχειριστή της εξουσίας, όχι ως φορέα απελευθέρωσης. Και έχουν δίκιο.

Το δίλημμα δεν είναι «μουλάδες ή Παχλαβί». Αυτό είναι ψευτοδίλημμα που εξυπηρετεί μόνο ξένα συμφέροντα. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν ο ιρανικός λαός θα καταφέρει να σπάσει και τα δύο δεσμά – της θεοκρατίας και της ιμπεριαλιστικής παλινόρθωσης. Και αυτό είναι ερώτημα ανοιχτό και σκληρό.

Υστερόγραφο:
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, διεθνή δημοσιεύματα αποκαλύπτουν ότι στις ΗΠΑ έχουν ήδη ανοίξει προκαταρκτικές συζητήσεις για ενδεχόμενα στρατιωτικά πλήγματα στο Ιράν, ακόμη και μεγάλης κλίμακας αεροπορικούς βομβαρδισμούς σε στρατιωτικούς στόχους.

Τίποτα δεν έχει «αποφασιστεί», αλλά δεν είναι “αθώα” και αυτά τα δημοσιεύματα.

Η γνωστή συνταγή επαναλαμβάνεται: πρώτα «συμπάθεια για τον λαό», μετά «ανθρωπιστικές ανησυχίες» και στο τέλος πύραυλοι, ερείπια και αίμα.

Όποιος λοιπόν μιλά για το Ιράν χωρίς να βλέπει τον ίσκιο του ιμπεριαλισμού να απλώνεται πάνω από τις εξελίξεις, είτε αυταπατάται είτε κοροϊδεύει συνειδητά.