Σήμερα, 16 Οκτώβρη 2026, στις 19:30 γίνεται μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα βιβλιοπαρουσίαση. Αφορά το βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη «Ο Κοσμοπολίτης – Η ζωή και ο θάνατος του Κώστα Καραγιώργη», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος.

Αναδημοσιεύουμε αποσπάσματα από το βιβλίο και ευελπιστούμε ότι κάποια στιγμή θα πάρουμε συνέντευξη από τον συγγραφέα.

Η δομή του βιβλίου αποτελείται από τρεις πυλώνες:

-Την πρωτοπρόσωπη γραφή-ημερολόγιο του Κώστα Καραγιώργη, κατασκευή του συγγραφέα με βάση τις απαντήσεις του στις ανακρίσεις (τα γραμμένα στη φυλακή απομνημονεύματα του δεν βρέθηκαν ποτέ παρά τις προσπάθειες της οικογένειας).

-Την τριτοπρόσωπη γραφή του αποστασιοποιημένου αφηγητή-μελετητή της ζωής του με βάση την βιβλιογραφία.

-Τις εκθέσεις του Ρουμάνου με τον κωδικό «πράκτορας Χ», ο οποίος είχε σταλεί στο ίδιο κελί με τον Καραγιώργη για να τον ψαρεύει (και οι οποίες αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα).

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

«Τι σκοπεύεις να κάνεις με τον κόσμο που ανοίγεται μπροστά σου και σε λίγο θα αντιμετωπίσεις ως ενήλικας; Να τον αλλάξεις, να τον γνωρίσεις ή να τον κατανοήσεις;» τον ρώτησε ο καθηγητής του την τελευταία μέρα φοίτησής του στο γυμνάσιο.

«Και τα τρία», του είχε απαντήσει τότε αυθόρμητα ο Κώστας, χωρίς δεύτερη σκέψη.

Ο Κώστας Γυφτοδήμος, γιος έγκριτου συμβολαιογράφου, γεννήθηκε στη Λίμνη Ευβοίας το 1905.

Γνώρισε ως φοιτητής της Ιατρικής ακόμη τη φυλακή και την εξορία λόγω της ένταξής του στο κομμουνιστικό κόμμα, όμως γρήγορα ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας του και έζησε στη Βιέννη, στο Βερολίνο, στο Παρίσι και στη Μόσχα, ενώ το 1945 ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη και το Σαν Φρανσίσκο για την ιδρυτική διάσκεψη του ΟΗΕ.

Εξόριστος στην Σίφνο και την Κίμωλο από την δικτατορία του Μεταξά, με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων δραπέτευσε για να πάρει μέρος στην Αντίσταση, όπου έλαβε και το ψευδώνυμο Καραγιώργης.

Υπήρξε ο πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας στην κατοχή, υπουργός της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης και υποστράτηγος του Δημοκρατικού Στρατού στον Εμφύλιο, όταν και τραυματίστηκε από έκρηξη νάρκης.

Διευθυντής του Ριζοσπάστη στα Δεκεμβριανά και την περίοδο της λευκής τρομοκρατίας, καθιέρωσε πρωτοποριακές μεθόδους στη λειτουργία της εφημερίδας. Διαφώνησε με τη Συμφωνία του Λιβάνου, της Καζέρτας και της Βάρκιζας, ενώ μετά την ήττα στον Εμφύλιο θεωρούνταν από πολλούς ως ο καταλληλότερος για «διάδοχος» του Ζαχαριάδη.

Κανένας όμως δεν μπορούσε να φανταστεί το άδοξο τέλος του.

Απόσπασμα 1:

1η Έκθεση πράκτορα Χ.

Μετάφραση από τα γαλλικά της έκθεσης του Ρουμάνου που βρίσκεται μαζί με τον Καραγιώργη.

Βουκουρέστι 23/9/1950.

Από τις 19 του Σεπτέμβρη είμαι μαζί με τον Κώστα Καραγιώργη. Στις συζητήσεις μ’ αυτόν μπόρεσα να αρπάξω τα ακόλουθα:

Από τις πρώτες μέρες μου διηγήθηκε ποιος είναι και για ποια αιτία βρίσκεται εδώ. Μιλώντας για την περίπτωση του (αυτή η υπόθεση τον απασχολεί πολύ) μου εξήγησε ότι το ζήτημα είναι στο χέρι ορισμένων ανθρώπων οι οποίοι είναι προσωπικοί του αντίπαλοι, γιατί για πολλούς και διάφορους λόγους είναι θυμωμένοι μαζί του.

Αναφέρει την περίπτωση του Έλληνα που διευθύνει την ανάκριση του και λέει πως θα ήταν ευχαριστημένος αν ένας σύντροφος Ρουμάνος, καλύτερα ακόμα ένας Σοβιετικός, παρευρίσκονταν στην ανάκριση, γιατί θα έβλεπαν πως είναι αθώος.

Το ίδιο τις προηγούμενες ημέρες όταν ο Έλληνας απουσίαζε για μια ώρα συζητώντας με έναν Ρουμάνο. Ο Κώστας δοκίμασε τότε να επηρεάσει τον άλλο Έλληνα ανακριτή, όχι για να είναι με το μέρος του, αλλά για να είναι αντικειμενικός.

Από τότε που είχε μια συζήτηση μεγαλύτερης διάρκειας με τον σ. Ρουμάνο, φαινόταν πιο ήσυχος, αλλά εν τούτοις ενδιαφέρονταν για τις πιθανές (δυνατές) προοπτικές.

Με ρώτησε τι θα συμβεί εάν η ανάκριση τελειώσει με το συμπέρασμα «αθώος», όπως το ίδιο με ρώτησε, ποια κύρωση είναι πιθανή (δυνατή), αν πράγματι έκανε κάτι. Αναλύοντας την κατάσταση της ανάκρισης του, έβγαλε πολλές φορές το συμπέρασμα, ότι δεν έχουν τίποτα εναντίον του. Ότι δεν μπορούν τίποτα να έχουν, γιατί δεν έκανε τίποτα.

Μια μέρα με ρώτησε, αν έχουν την συνήθεια να ρωτούν επάνω με ποιον είμαι και τι συζητάω. Του είπα ότι με ρωτούν, αλλά ξέρουν προφανώς με ποιον είμαι και ότι στην ερώτηση αυτή απάντησα ότι είμαι με έναν Έλληνα που έχει μπερδεμένο όνομα, ότι είναι εδώ για ένα ζήτημα του Κόμματος για το οποίο δεν μου μίλησε καθόλου. Ευχαριστήθηκε πάρα πολύ με αυτή μου την απάντηση και συνέχισε την κουβέντα για άλλα θέματα.

Αν και μιλάμε στα γαλλικά, νομίζω πως καταλαβαίνει αρκετά καλά τα ρουμάνικα, αλλά μου ζητά πάντοτε να του εξηγώ. Κάνει συχνά τον αφελή. Εξετάζει πολύ προσεκτικά κάθε τι που βρίσκεται στο δωμάτιο, κάθε τι που περνά από αυτό. Τις πρώτες μέρες έφαγε πολύ λίγο, τώρα είναι λίγο καλύτερα.

Κατά τις τελευταίες μέρες οι συζητήσεις μας συνεχίστηκαν και θυμάμαι απ’ αυτές τα παρακάτω:

Είναι ευχαριστημένος από τον τόνο μέσα στον οποίο ξετυλίγεται η ανάκριση, αλλά τόνισε ότι δεν είναι βέβαιος ότι ο συντροφικός αυτός τόνος είναι ειλικρινής. Λέει ότι είναι ακόμα δυνατό να είναι μια τακτική ανάκρισης.

Φαίνεται να είναι πεισμένος ότι το μόνο πράγμα που τον κατηγορούν είναι το φευγιό του από τη βίλλα. Πέρα από αυτό, λέει, δεν υπάρχει τίποτα και οι ανακριτές του δεν ψάχνουν τίποτα άλλο από το να διαλευκάνουν αυτό το πρόβλημα.

Εν τούτοις είναι πολύ ανήσυχος από τον λόγο, ότι η υπόθεσή του θα κριθεί σε τελευταία ανάλυση από τον σ. Ζαχαριάδη, ο οποίος χτυπήθηκε δριμύτατα απ’ αυτόν, και για την αντικειμενικότητα του οποίου δεν είναι βέβαιος. Λέει πως θα είναι ευχαριστημένος από έναν σ. σοβιετικό (αυτός λέει πάντα ρώσο και όχι σοβιετικό), ή από ένα Ρουμάνο να παρευρισκόταν στην ανάκριση, γιατί η κατηγορία προς το πρόσωπο του είναι καθαρά θέμα πολιτικών διαφορών. Για το θέμα αυτό ζήτησε σήμερα να μιλήσει με τον σ. Ρουμάνο, στον οποίο μίλησε ήδη δυο φορές.

Εξάλλου διηγείται διάφορα πράγματα. Σήμερα π.χ μου διηγήθηκε για το ταξίδι του στην Αμερική (1945). Προπάντων για τις εντυπώσεις του εκεί, αλλά δεν είπε ούτε λέξη για την εργατική τάξη της Αμερικής. Χθες μου μίλησε για την … (δεν βγαίνει η λέξη) της ιστορίας του ΚΚΕ καταλήγοντας φυσικά στο ζήτημα των πολιτικών διαφορών του. Η ιστορία που μου είπε είναι προ παντός μια πράξη κατηγορίας ενάντια στον σ. Ζαχαριάδη.

Ακόμα ένα πράγμα που σημείωσα. Είναι πολύ περήφανος. Και μου έφερε ως παράδειγμα ότι στο πρώτο αντάρτικο είχε πάρα πολλές επιτυχίες που είχαν μάλιστα αναγνωριστεί και από τον άγγλο αξιωματικό Χιλς, αρχηγό της στρατιωτικής αποστολής στη Θεσσαλία με τον οποίο είχε πολύ καλές σχέσεις. Του ζήτησα να μου διηγηθεί περισσότερα, αλλά για την ώρα δεν θέλησε να πει τίποτα λέγοντας ότι αυτό μπορεί να ανοίξει μια πληγή πρόσφατη.

Προχτές με το πρόσχημα να ρωτήσει την γνώμη μου, αν αυτό είναι ζήτημα βαρύ ή όχι, μου διηγήθηκε τους ερωτικούς δεσμούς του με την Υβόννη, μια γυναίκα από το Βουκουρέστι καταγόμενη από οικογένεια τσιφλικάδων και της οποίας ο άνδρας ήταν ανταποκριτής μιας τουρκικής εφημερίδας.

Την Τετάρτη το βράδυ όταν κλήθηκε στην ανάκριση μου υπενθύμισε να μην ξεχάσω στην περίπτωση που ρωτηθώ γι’ αυτόν, να πω ότι δεν συζητάμε καθόλου τα ζητήματά μας, ότι δεν ξέρω γιατί είναι εδώ και ότι είναι πολύ ήσυχος. Άλλωστε λέει, αν η υπόθεση του κριθεί από αντικειμενικούς συντρόφους θα τελειώσει πολύ καλά, αλλά εν τούτοις τον απασχολούν προοπτικές μιας μακρόχρονης εργασίας … (δεν βγαίνει η λέξη).

Θέλει να ασχοληθεί με την ιστορία, με την λογοτεχνική κριτική ή ακόμα και με την φυσική και την βιολογία. Ταυτόχρονα με μεταφράσεις (το Κεφάλαιο ίσως) και με την λογοτεχνική δραστηριότητα (σκέφτεται για ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα).

Τρώει λίγο, λέγοντας πως είναι συνήθειά του. Περίπου το μισό απ’ αυτό που του δίνουν, ψωμί ίσως ακόμα λιγότερο, το ένα τρίτο. Λέει πως εξ’ αιτίας του τραύματος του και της νευρικής του κατάστασης δεν θα βαστάξει στην ανάκριση αν αυτή κρατήσει περισσότερο από ένα μήνα ή δύο. Αλλά είναι πεπεισμένος ότι η δικιά του δεν θα διαρκέσει παρά μερικές εβδομάδες.

(ακριβές αντίγραφο)

υπογραφή

Απόσπασμα 2:

Την άλλη μέρα με μετέφεραν στη Σήμανση, σε μια πάροδο της Μητροπόλεως, όπου για να αποφύγω τα παρεπόμενα έδωσα ψεύτικη διεύθυνση κατοικίας και από εκεί στο Μοναστηράκι, στο Μεταγωγών, όπου διανυκτέρευσα σε ένα κελί πέντε επί πέντε στριμωγμένος ανάμεσα σε καμιά δεκαριά ποινικούς.

Το πρωί με οδήγησαν στις φυλακές Συγγρού στον Ταύρο, όπου παρέμεινα για δυο εβδομάδες και την πρώτη του Δεκέμβρη με μετέφεραν στα Παραπήγματα, τις στρατιωτικές φυλακές της οδού Βουλιαγμένης, όταν στα τέλη του μήνα με κάλεσε ο διευθυντής των φυλακών και μου έδωσε να υπογράψω ένα χαρτί.

Ο Κώστας το πήρε στα χέρια και κουνώντας ελαφρά τα χείλη του άρχισε να σιγοψιθυρίζει το δακτυλογραφημένο κείμενο αποφεύγοντας κάθε μορφασμό που θα μπορούσε να προδίδει τις σκέψεις του.

Φτάνοντας στην τελευταία πρόταση έκανε μια παύση, έριξε ένα ειρωνικό βλέμμα στον διευθυντή και άρχισε να τη διαβάζει αργά και δυνατά:

Από δω και στο εξής δεν ήθελον προβεί εις έκνομας ενεργείας αι οποίαι υποσκάπτουν το πολίτευμα και θα ασχολούμαι αποκλειστικώς με την επιστήμη μου.

-Ειδάλλως η απόφαση είναι εξορία, συμπλήρωσε ο διευθυντής περιμένοντας την απάντησή του.

Ο Κώστας του ζήτησε τσιγάρο, το κάπνισε αργά αργά αμίλητος ρουφώντας ως τα σπλάχνα του τον καπνό και με την τελευταία τζούρα έβαλε φωτιά στο χειρόγραφο ρωτώντας να μάθει τον τόπο εξορίας του.

-Στην Ανάφη, του απάντησε ο διευθυντής. Εκεί που γαμιούνται οι αράχνες.