Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Τα παιδιά δεν γεννιούνται βίαια. Η βία είναι αυτή που τα μεγαλώνει.

Διαβάζοντας κάποια στατιστικά για την έξαρση της παιδικής εγκληματικότητας στην χώρας μας δεν μπορείς παρά να προβληματιστείς. Κι αν θέλουμε πραγματικά να καταλάβουμε την έξαρση της παιδικής βίας και παραβατικότητας στην Ελλάδα, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τους αριθμούς, τα περιστατικά και τις συλλήψεις. Πρέπει να κοιτάξουμε την ίδια την κοινωνία μέσα στην οποία μεγαλώνουν αυτά τα παιδιά.

Γιατί τι άλλο μπορεί να περιμένει κανείς όταν η οικονομική ασφυξία διαλύει οικογένειες, το κοινωνικό κράτος υποχωρεί, το σχολείο στερείται ανθρώπους και πόρους και ο ατομικισμός και ο ανταγωνισμός παρουσιάζονται ως φυσιολογικός τρόπος ζωής; Τα παιδιά δεν βρίσκονται έξω από αυτή την πραγματικότητα. Τη βιώνουν, την απορροφούν και πολλές φορές την επιστρέφουν με τον πιο σκληρό τρόπο.

Τα επίσημα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Η βία και η παραβατικότητα των ανηλίκων έχουν αυξηθεί κατά 40,8%, με την ΕΛ.ΑΣ. να καταγράφει 10.968 υποθέσεις και 14.956 ανήλικους δράστες μέσα σε έναν χρόνο. Περισσότερα από 1.000 παιδιά νοσηλεύτηκαν το 2025 εξαιτίας τραυματισμών από βίαια περιστατικά, ενώ τα στοιχεία για το πρώτο τρίμηνο του 2026 δείχνουν ακόμη μεγαλύτερη ένταση.

Κι όμως, η κυρίαρχη απάντηση είναι περισσότερη καταστολή: συλλήψεις, αυστηρότερες ποινές και μετακύλιση της ευθύνης στους γονείς. Σαν να γεννιέται η βία μέσα στο παιδί και όχι μέσα στις συνθήκες στις οποίες μεγαλώνει.

Η βία, όμως, δεν γεννιέται στο κενό. Το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού εκτιμά περίπου 20.000 περιστατικά κακοποίησης παιδιών κάθε χρόνο στην Ελλάδα, ενώ οι κλήσεις και καταγγελίες προς φορείς προστασίας παιδιών αυξήθηκαν κατά 65% το 2025. Παράλληλα, η ΕΛ.ΑΣ. διαχειρίστηκε 22.875 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας το 2025 και άλλα 12.373 μόνο στο πρώτο επτάμηνο του 2026.

Απ’ την άλλη το σχολείο από χώρος μόρφωσης, δημιουργίας και συλλογικότητας, για πολλά παιδιά μετατρέπεται σε πεδίο φόβου. Πανελλαδική έρευνα δείχνει ότι το 35,5% των μαθητών δηλώνει πως έχει υποστεί κάποια μορφή εκφοβισμού κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.

Η βία, μάλιστα, δεν σταματά στην αυλόπορτα. Μεταφέρεται στο διαδίκτυο, εκεί όπου οι έφηβοι είναι διαρκώς εκτεθειμένοι. Σύμφωνα με έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ, το 13% των εφήβων 12-18 ετών έχει πέσει θύμα διαδικτυακής βίας, ενώ το 49% έχει υπάρξει μάρτυρας ψηφιακού εκφοβισμού.

Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η κυβερνητική πολιτική επιμένει να βλέπει το πρόβλημα κυρίως μέσα από τον φακό της αστυνόμευσης και της ποινής. Η υποβάθμιση της δημόσιας παιδείας, η ανεπάρκεια ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία, η οικονομική ασφυξία των οικογενειών και η έλλειψη δημόσιων χώρων δημιουργικής και συλλογικής δραστηριότητας για τη νεολαία αντιμετωπίζονται ως δευτερεύοντα ζητήματα.

Τα νούμερα, όμως, δεν είναι απλώς στατιστικές. Είναι η κραυγή μιας γενιάς που μεγαλώνει μέσα σε μια κοινωνία η οποία δυσκολεύεται να της προσφέρει ακόμη και τα στοιχειώδη.

Και εδώ αξίζει μια ιστορική αναδρομή. Μια διαφορετική αντίληψη για το παιδί

Το 1934, ο Κώστας Βάρναλης, γράφοντας για την παιδεία στη Σοβιετική Ένωση, περιέγραφε μια διαφορετική αντίληψη για την κοινωνική φροντίδα του παιδιού.

Αυτά στην ΕΣΣΔ του 1934. Σήμερα στην Ελλάδα του 2026 κυκλοφορεί βίντεο που δείχνει διευθύντρια νηπιαγωγείου να συμπεριφέρεται κακοποιητικά σε μικρούς μαθητές. Τις περασμένες μέρες είχαμε  άγριο ξυλοδαρμός 14χρονου στα Βριλήσσια, από συμμαθητή του, με αποτέλεσμα να μεταφερθεί στο νοσοκομείο με βαριά τραύματα.Μέσα στο 2026 έχουν καταγραφεί διαδοχικές συλλήψεις και προφυλακίσεις 16χρονων για επιθέσεις, ξυλοδαρμούς και ληστείες εις βάρος άλλων ανηλίκων, επιβεβαιώνοντας τη δράση οργανωμένων συμμοριών εφήβων …