Η Ιστορία δεν σβήνει από μόνη της· τη σβήνουν. Και στην Ελλάδα, δύο στιγμές σημαδεύουν τη συστηματική προσπάθεια να θαφτεί η αλήθεια για την πρόσφατη ιστορία μας: η πολτοποίηση των αρχείων του Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου το 1975 και το κάψιμο των φακέλων πολιτικών φρονημάτων το 1989.

1975 – Η ΝΔ θάβει τους δοσίλογους

Το καλοκαίρι του 1975, με υπουργό Δικαιοσύνης τον Κωνσταντίνο Στεφανάκη στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή, το τεράστιο αρχείο του Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου οδηγήθηκε σε πολτοποίηση. Εκεί φυλάσσονταν στοιχεία για Έλληνες συνεργάτες των ναζί: δικογραφίες, μαρτυρίες, καταθέσεις.

Όπως έχει αποκαλύψει ο ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ (Οι Πόλεμοι της Μνήμης), αυτή η πράξη αποτέλεσε «υγειονομική ταφή της μνήμης». Η Δεξιά εξασφάλισε ότι δεν θα ανοίξουν ποτέ οι φάκελοι του δοσιλογισμού, ότι δεν θα εκτεθεί ο ρόλος όσων συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και έπειτα στελέχωσαν το μετεμφυλιακό κράτος.

1989 – Η συγκυβέρνηση «καθαρίζει» τη μνήμη

Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η συγκυβέρνηση ΝΔ–Συνασπισμού υπό τον Τζανετάκη έστησε μια θεαματική φιέστα στον Χολαργό. Χιλιάδες φάκελοι πολιτικών φρονημάτων, που είχαν συνταχθεί σε βάρος αριστερών και κομμουνιστών, κάηκαν μαζικά.

Με πρόσχημα την «κάθαρση» και την προστασία των πολιτών από το φακέλωμα, στην πράξη εξαφανίστηκε ένα ανεκτίμητο ιστορικό τεκμήριο. Οι φάκελοι θα μπορούσαν να αποκαλύψουν πώς λειτούργησε το κράτος της Δεξιάς μετά τον Εμφύλιο: οι διώξεις, οι εκτοπίσεις, οι φυλακίσεις, η στενή επιτήρηση όσων δεν χωρούσαν στο «εθνικόφρον» στρατόπεδο.

Η συνέχεια του ίδιου κράτους

Δύο γεγονότα, κοινός παρονομαστής: το κράτος καταστρέφει τη μνήμη όταν αυτή απειλεί να το εκθέσει. Το 1975, τα τεκμήρια του δοσιλογισμού· το 1989, τα ντοκουμέντα της αντικομμουνιστικής καταστολής.

Η Ιστορία που χάθηκε σε πολτοποιητές και καμίνια δεν είναι απλώς «χαρτιά». Είναι η μνήμη του λαού μας, η αλήθεια για το πώς χτίστηκε η μετεμφυλιακή Ελλάδα: πάνω σε συνεργάτες των ναζί και με τον μηχανισμό του φακελώματος να στηρίζει την τρομοκρατία κατά των αριστερών.

Η βολική λήθη

Αντί για δικαιοσύνη, επιλέχθηκε η λήθη. Αντί για ιστορική μνήμη, η σιωπή. Και στις δύο περιπτώσεις, η Δεξιά -με ή χωρίς «συνεργασίες»- προστάτευσε το δικό της κράτος.

Η υπόμνηση αυτών των γεγονότων είναι χρέος: γιατί όσο η μνήμη θάβεται, τόσο η Ιστορία κινδυνεύει να ξαναγραφεί από τους ίδιους που κάποτε συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και που πάντα πολεμούσαν το λαϊκό κίνημα.

Η Ελλάδα γνώρισε όχι μόνο τον δοσιλογισμό και την καταστολή, αλλά και τη συστηματική τους συγκάλυψη. Από την πολτοποίηση του 1975 ως το κάψιμο των φακέλων το 1989, ο «εθνικόφρων» κορμός του κράτους φρόντισε να εξαφανίσει κάθε ίχνος ενοχής. Αυτό δεν λέγεται «κάθαρση». Λέγεται συνέχιση του ίδιου καθεστώτος με άλλα μέσα.

Κι εμείς θα συνεχίσουμε να “αναμοχλεύουμε τα πολιτικά πάθη”, όπως μας έχουν κατηγορήσει γιατί λαός χωρίς ιστορική μνήμη, είναι λαός χωρίς μέλλον