Σαν σήμερα, στις 24 Γενάρη 1965, πεθαίνει ο Ουίνστον Τσώρτσιλ. Για την αστική ιστοριογραφία και τα δυτικά ΜΜΕ, «ο σωτήρας της δημοκρατίας», «ο ηγέτης που νίκησε τον φασισμό». Για τους λαούς που βίωσαν την πολιτική του, όμως, η ιστορική μνήμη είναι πολύ διαφορετική: ένας ακραίος ρατσιστής, αδίστακτος ιμπεριαλιστής και υπεύθυνος για εγκλήματα πολέμου και μαζικά εγκλήματα κατά αμάχων.

Η εξιδανίκευση του Τσώρτσιλ αποτελεί κλασικό παράδειγμα του πώς γράφεται η ιστορία από τους νικητές. Πίσω από τα πούρα, τους πατριωτικούς λόγους και τις φωτογραφίες της «αντίστασης στον ναζισμό», κρύβεται μια μακρά διαδρομή βίας, αποικιοκρατικής καταπίεσης και περιφρόνησης για την ανθρώπινη ζωή – αρκεί αυτή να μην ήταν ευρωπαϊκή και λευκή.

Ρατσισμός χωρίς προσχήματα

Ο Τσώρτσιλ δεν έκρυψε ποτέ τις απόψεις του. Θεωρούσε τους λαούς της Αφρικής, της Ινδίας και της Μέσης Ανατολής «κατώτερους» και τη βρετανική αυτοκρατορία μια δήθεν «ευεργετική δύναμη». Υποστήριζε ανοιχτά τη χρήση ακραίας βίας για τη διατήρηση της αποικιοκρατικής κυριαρχίας, μιλώντας για «δικαίωμα των ανώτερων φυλών» να κυβερνούν.

Αυτός ο ρατσισμός δεν έμεινε στα λόγια. Μεταφράστηκε σε πολιτικές αποφάσεις που κόστισαν εκατομμύρια ζωές.

Το έγκλημα της Βεγγάλης

Το 1943, η Βεγγάλη βυθίστηκε σε έναν από τους πιο φονικούς λιμούς του 20ού αιώνα. Περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από πείνα και αρρώστιες. Η βρετανική κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον Τσώρτσιλ, αρνήθηκε να στείλει τρόφιμα, παρότι υπήρχαν διαθέσιμα αποθέματα και πλοία.

Αντίθετα, το σιτάρι διοχετευόταν για τις ανάγκες του βρετανικού στρατού και των αποικιακών διοικήσεων αλλού. Όταν Ινδοί αξιωματούχοι ζήτησαν βοήθεια, η απάντηση του Τσώρτσιλ ήταν κυνική: κατηγόρησε τα ίδια τα θύματα ότι «γεννούν σαν κουνέλια».

Αυτό δεν ήταν «παράπλευρη απώλεια πολέμου». Ήταν πολιτική επιλογή.

Βομβαρδισμοί και συλλογική τιμωρία

Ο Τσώρτσιλ υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής των μαζικών βομβαρδισμών κατοικημένων περιοχών. Η ισοπέδωση της Δρέσδης, με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς αμάχους, φέρει και τη δική του υπογραφή. Η λογική ήταν απλή: τρομοκράτηση του πληθυσμού για να «σπάσει το ηθικό».

Την ίδια λογική εφάρμοσε και στις αποικίες, όπου υποστήριξε τη χρήση χημικών όπλων και τη συλλογική τιμωρία εξεγερμένων πληθυσμών. Για τον Τσώρτσιλ, η ανθρώπινη ζωή είχε αξία μόνο όταν εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της αυτοκρατορίας.

«Δημοκράτης» εναντίον των λαών

Η υποτιθέμενη «υπεράσπιση της δημοκρατίας» σταματούσε εκεί που άρχιζε η λαϊκή βούληση. Ο Τσώρτσιλ πολέμησε λυσσαλέα κάθε κίνημα εθνικής απελευθέρωσης, ενώ δεν δίστασε να στηρίξει αυταρχικές λύσεις όταν οι λαοί ψήφιζαν «λάθος».

Η δημοκρατία, για τον ίδιο, ήταν προνόμιο των ισχυρών και εργαλείο κυριαρχίας – όχι δικαίωμα των λαών.

Η μνήμη ως πεδίο σύγκρουσης

Ο θάνατος του Τσώρτσιλ το 1965 δεν σήμανε το τέλος της επιρροής του. Το σύστημα φρόντισε να τον αγιοποιήσει, να σβήσει τα εγκλήματά του και να τον παρουσιάσει ως «ηθικό φάρο της Δύσης». Αυτή η διαστρέβλωση της ιστορίας δεν είναι αθώα: νομιμοποιεί τον ιμπεριαλισμό, τον ρατσισμό και τη βία στο όνομα της «ελευθερίας».

Η ιστορική μνήμη, όμως, δεν ανήκει στα αγάλματα και στα επίσημα αφηγήματα. Ανήκει στους λαούς που πλήρωσαν με το αίμα τους την «πολιτισμένη» βαρβαρότητα της αυτοκρατορίας.

Σαν σήμερα, λοιπόν, δεν θυμόμαστε έναν «ήρωα». Θυμόμαστε έναν άνθρωπο-σύμβολο του ιμπεριαλιστικού εγκλήματος. Και θυμόμαστε για να μην ξεχνάμε ποιοι έγραψαν – και συνεχίζουν να γράφουν – την ιστορία με αίμα.