Σαν σήμερα, πριν από ακριβώς 100 χρόνια, στις 20 Ιούλη 1926, έφυγε από τη ζωή ο Φέλιξ Εντμούντοβιτς Τζερζίνσκι (Feliks Dzierżyński), ο «Σιδερένιος Φέλιξ», ο Πολωνός προλετάριος που έγινε σύμβολο αφοσίωσης, ακεραιότητας και αδιάλλακτης υπεράσπισης της Οκτωβριανής Επανάστασης και της δικτατορίας του προλεταριάτου.Ο θάνατός του ήταν ξαφνικός και τραγικός για το νεαρό σοβιετικό κράτος.

Κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Κεντρικό Κομιτέτο του Κομμουνιστικού Κόμματος, όπου καταδίκαζε με σφοδρότητα την ενωμένη αντιπολίτευση του Τρότσκι, του Ζινόβιεφ και του Κάμενεφ, ο Τζερζίνσκι έπαθε καρδιακή προσβολή. Πέθανε σε ηλικία μόλις 48 ετών. Η ταφή του έγινε με τιμές στο Τείχος του Κρεμλίνου, δίπλα στους μεγάλους ηγέτες της Επανάστασης.

Ο Στάλιν, στην επικήδειο ομιλία του, χαρακτήρισε τη ζωή του «φλόγα που φώτισε τον δρόμο».

Η ζωή ενός επαναστάτη από τα βάθη του προλεταριάτου

Γεννήθηκε στις 30 Αυγούστου 1877 (11 Σεπτέμβρη με το νέο ημερολόγιο) σε αγρόκτημα της επαρχίας Μινσκ, σε οικογένεια Πολωνών αστών  που όμως σύντομα χρεοκόπησε.

Από νεαρή ηλικία ήρθε σε επαφή με τις ιδέες του μαρξισμού. Στα 18 του έγινε μέλος της Σοσιαλδημοκρατίας της Λιθουανίας και αργότερα της Σοσιαλδημοκρατίας του Βασιλείου της Πολωνίας και της Λιθουανίας (SDKPiL).

Η ζωή του ήταν μια αδιάκοπη αλυσίδα διώξεων: φυλακές, εξορίες στη Σιβηρία, δραπετεύσεις, παράνομη δράση. Συνολικά πέρασε πάνω από 11 χρόνια πίσω από τα κάγκελα και στα κάτεργα. Παρ’ όλα αυτά, δεν λύγισε ποτέ. Το 1906 γνώρισε προσωπικά τον Λένιν στο Συνέδριο της Στοκχόλμης και παρέμεινε πιστός στις μπολσεβίκικες αρχές.

Το Φλεβάρη του 1917 απελευθερώθηκε από τις φυλακές Μπουτίρκα από τους επαναστάτες εργάτες. Συμμετείχε ενεργά στην Οκτωβριανή Επανάσταση ως μέλος του Στρατιωτικού Επαναστατικού Κέντρου μαζί με τον Στάλιν, τον Σβερντλόφ και άλλους. Κατέλαβε το κεντρικό τηλεγραφείο και το ταχυδρομείο της Πετρούπολης.

Ο ιδρυτής της ΤσεΚά: Η ασπίδα της Επανάστασης

Στις 20 Δεκεμβρίου 1917 ο Λένιν τον διόρισε πρόεδρο της νεοσύστατης Πανρωσικής Έκτακτης Επιτροπής (ΤσεΚά) – του οργάνου που δημιουργήθηκε για να συντρίψει την αντεπανάσταση, το σαμποτάζ και τις ιμπεριαλιστικές συνωμοσίες ενάντια στο νεαρό σοβιετικό κράτος.Σε συνθήκες Εμφυλίου Πολέμου, λευκής τρομοκρατίας, δολοφονικών επιθέσεων (όπως η απόπειρα κατά του Λένιν από τη Σοσιαλεπαναστάτρια Κάπλαν) και ξένης επέμβασης, ο Τζερζίνσκι οργάνωσε την ΤσεΚά ως μαχητικό όργανο της δικτατορίας του προλεταριάτου. Ο ίδιος δήλωσε ξεκάθαρα: «Εμείς εκπροσωπούμε τον οργανωμένο τρόμο – αυτό πρέπει να ειπωθεί πολύ καθαρά. Ο τρόμος είναι απόλυτη αναγκαιότητα σε εποχές επανάστασης».

Η ΤσεΚά δεν ήταν όργανο τυφλής βίας, όπως τη συκοφαντούν οι αστοί ιστορικοί. Ήταν η απάντηση στην οργανωμένη βία των τσιφλικάδων, των καπιταλιστών, των ξένων ιμπεριαλιστών και των πρακτόρων τους. Χωρίς την ΤσεΚά, η Επανάσταση θα είχε πνιγεί στο αίμα, όπως συνέβη με την Παρισινή Κομμούνα.

Αργότερα η ΤσεΚά μετεξελίχθηκε σε GPU και OGPU, με τον Τζερζίνσκι να παραμένει επικεφαλής μέχρι το τέλος της ζωής του. Παράλληλα ανέλαβε και άλλα καθήκοντα: Λαϊκός Επίτροπος Εσωτερικών, Επίτροπος Σιδηροδρόμων, Πρόεδρος του Ανωτάτου Συμβουλίου Λαϊκής Οικονομίας (ΒΣΝΧ). Παντού πάλευε ενάντια στη γραφειοκρατία, την αδιαφορία και τη ρουτίνα, με την ίδια σιδερένια πειθαρχία που χαρακτήριζε όλη του τη ζωή.

Ένας ευαίσθητος κομμουνιστής

Παρά τη σκληρή φήμη του, ο Τζερζίνσκι ήταν βαθιά ανθρώπινος. Ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τα ορφανά του πολέμου και της πείνας. Πίστευε ότι «όλα πρέπει να δοθούν στα παιδιά». Ήταν σεμνός, αφοσιωμένος σύντροφος, αλύγιστος απέναντι στους εχθρούς της τάξης του και γεμάτος αγάπη για τον προλεταριακό λαό.

Η κληρονομιά του Σιδερένιου Φέλιξ

Ο Φέλιξ Τζερζίνσκι παραμένει μέχρι σήμερα σύμβολο της αδιάλλακτης υπεράσπισης των κατακτήσεων του Οκτώβρη. Δεν ήταν απλώς «αρχηγός μυστικών υπηρεσιών». Ήταν προλετάριος επαναστάτης, διεθνιστής, που έβαλε τη ζωή του στην υπηρεσία της παγκόσμιας προλεταριακής επανάστασης.Σε μια εποχή που ο ιμπεριαλισμός και η αντίδραση ξανασηκώνουν κεφάλι, που ο φασισμός και ο φιλελευθερισμός συμπράττουν ενάντια στους λαούς, το παράδειγμα του Τζερζίνσκι παραμένει επίκαιρο: χωρίς οργανωμένη, αδιάλλακτη άμυνα της επανάστασης, δεν υπάρχει σοσιαλισμός.