Σε ηλικία 79 ετών έφυγε από τη ζωή ο Θεόδωρος (Θόδωρος) Μεγαλοοικονόμου, διακεκριμένος ψυχίατρος, πρωτοπόρος της εναλλακτικής ψυχιατρικής στην Ελλάδα και αγωνιστής της Αριστεράς. Ένας άνθρωπος που συνέδεσε την επιστημονική του πρακτική με τον αγώνα για τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων, την αποϊδρυματοποίηση και την κριτική στην κυρίαρχη, ιδρυματική και φαρμακοκεντρική ψυχιατρική.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1947, σπούδασε Ιατρική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ήρθε σε επαφή με το κίνημα της εναλλακτικής ψυχιατρικής που ενέπνευσε ο Φράνκο Μπαζάλια στην Ιταλία. Δεν έμεινε όμως σε θεωρητικές επιρροές. Μετέφερε την εμπειρία αυτή στην ελληνική πραγματικότητα και την μετέτρεψε σε πράξη μέσα στα ίδια τα άσυλα.Εργάστηκε διαδοχικά σε τρία από τα πιο συμβολικά ψυχιατρεία της χώρας: στο Δρομοκαΐτειο (1986-1990), στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου (1990-1999) και στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής – Δαφνί (1999-2014).

Στη Λέρο, το «άσυλο-ντροπή» της Ελλάδας, πρωταγωνίστησε στην προσπάθεια αποϊδρυματοποίησης. Εκεί όπου οι άνθρωποι είχαν μετατραπεί σε αριθμούς και αντικείμενα, πάλεψε ώστε να γίνουν ξανά πρόσωπα. Η εμπειρία αυτή αποτυπώθηκε στο βιβλίο του Λέρος: Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής (Άγρα, 2016), ένα από τα σημαντικότερα κείμενα για την ιστορία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα.

Στο Δαφνί διηύθυνε το μοναδικό ανοιχτό τμήμα του νοσοκομείου και έδωσε σκληρές μάχες ενάντια στη μηχανική και χημική καθήλωση. Δεν δίστασε να συγκρουστεί με συντηρητικούς κύκλους μέσα και έξω από το σύστημα. Η πορεία του συνοψίζεται χαρακτηριστικά στον τίτλο άλλου βιβλίου του: Δρομοκαΐτειο, Λέρος, Δαφνί. Ο ένας τοίχος μετά τον άλλο (Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2022).

Ο Μεγαλοοικονόμου δεν αντιμετώπιζε την ψυχική οδύνη ως ατομικό βιολογικό πρόβλημα. Την έβλεπε ως κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο. Ασκούσε δριμεία κριτική στον «πλανήτη χάπι», στην ιατρικοποίηση της κοινωνικής δυσφορίας και στην ψυχιατρική ως μηχανισμό κοινωνικού ελέγχου. Υποστήριζε ότι η πραγματική φροντίδα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αμφισβήτηση των ιδρυματικών πρακτικών και χωρίς σύνδεση με τα κοινωνικά κινήματα.

Παράλληλα με την επιστημονική του δραστηριότητα, υπήρξε ενεργός αγωνιστής. Συμμετείχε στο Δίκτυο Κοινωνικών Ιατρείων, στη Λαϊκή Συνέλευση Κολωνού – Ακαδημίας Πλάτωνος – Σεπολίων, σε πρωτοβουλίες αλληλεγγύης στα Προσφυγικά, στο ΣΥΠΡΟΜΕ για τα δικαιώματα των προσφύγων. Στήριξε το κίνημα γύρω από την υπόθεση της 12χρονης από τον Κολωνό. Υπήρξε μέλος της Αντικαπιταλιστικής Ανατροπής στην Αθήνα και υποψήφιος με την Ανατρεπτική Συμμαχία. Επί σειρά ετών συνεργάστηκε με την «Εφημερίδα των Συντακτών».

Τα βιβλία του (Ρωγμές, ρήγματα και αντιστάσεις στην κυρίαρχη ψυχιατρική, 2019· Ποια ψυχική υγεία και ποια ψυχιατρική σε ποια κοινωνία, 2024, και άλλα) αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη. Δεν είναι απλώς επιστημονικά κείμενα. Είναι πολιτικά εργαλεία για όσους επιμένουν ότι η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αποκοπεί από τις κοινωνικές συνθήκες, την ταξική εκμετάλλευση και τον αγώνα για μια άλλη κοινωνία.

Ο Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου ανήκει σε εκείνη τη γενιά αγωνιστών που δεν χώρισαν ποτέ την επιστήμη από την πολιτική, την περίθαλψη από την αλληλεγγύη, τον άνθρωπο από τον αγώνα. Άφησε πίσω του όχι μόνο έργο, αλλά και παράδειγμα συνέπειας.Η μνήμη του να είναι φωτεινή.

Ο αγώνας για μια ψυχιατρική χωρίς ιδρύματα, χωρίς καθήλωση και χωρίς φαρμακευτικό αποικισμό συνεχίζεται.