Στις 14 Αυγούστου 1944, λίγες μόλις εβδομάδες πριν την οριστική αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων κατοχής από την Ελλάδα, οι Ναζί και οι Έλληνες συνεργάτες τους προχώρησαν σε μία ακόμη βάρβαρη πράξη αντιποίνων στην ορεινή Φθιώτιδα.

Το χωριό Πλατύστομο, χτισμένο στις πλαγιές της Οίτης, παραδόθηκε στις φλόγες. Ήταν μέρος της ευρύτερης εκστρατείας «καμένης γης» που εφάρμοσαν οι κατακτητές κατά την οργανωμένη υποχώρησή τους, σε μια προσπάθεια να συντρίψουν την Αντίσταση και να αποκόψουν κάθε στήριξη προς τους αντάρτες του ΕΛΑΣ.

Η περιοχή της Οίτης αποτελούσε ισχυρό οχυρό της Εθνικής Αντίστασης. Η δύσβατη μορφολογία του εδάφους, τα πυκνά δάση και τα μονοπάτια ευνοούσαν τη δράση ανταρτικών ομάδων. Οι κάτοικοι του Πλατυστόμου, όπως και πολλών γειτονικών χωριών, στήριζαν ενεργά τους μαχητές: προσέφεραν τρόφιμα, καταφύγιο και πληροφορίες.

Αυτή η σύνδεση λαού και ανταρτών θεωρήθηκε από τους Ναζί και τους δωσίλογους «εχθρική» και έπρεπε να τιμωρηθεί παραδειγματικά.Τη συγκεκριμένη ημέρα γερμανικές δυνάμεις, συνοδευόμενες από Έλληνες συνεργάτες, εισέβαλαν στο χωριό. Με τη βία συγκέντρωσαν τους κατοίκους, λεηλάτησαν τα σπίτια, εκτέλεσαν ή βασάνισαν αμάχους και πυρπόλησαν σχεδόν το σύνολο των οικιών. Το Πλατύστομο μετατράπηκε σε στάχτες και ερείπια. Πολλοί χωρικοί έχασαν τη ζωή τους επί τόπου, άλλοι βασανίστηκαν και κάποιοι εκτοπίστηκαν.

Το ολοκαύτωμα του Πλατυστόμου δεν ήταν μεμονωμένο. Τις ίδιες ημέρες (14-15 Αυγούστου) οι κατακτητές πυρπόλησαν και την Παλαιοβράχα, όπου κάηκαν περίπου 180 σπίτια και εκτελέστηκαν τουλάχιστον εννέα άμαχοι – ορισμένοι από αυτούς ζωντανοί μέσα στα σπίτια τους.

Συνολικά, κατά την επιχείρηση υποχώρησης (γνωστή και ως επιχείρηση «Kreuzotter» / «Οχιά»), κάηκαν τουλάχιστον είκοσι χωριά της ευρύτερης περιοχής της Ρούμελης. Η τακτική ήταν γνωστή: τιμωρία ολόκληρων κοινοτήτων για τη δράση των ανταρτών, με στόχο να σπάσει το ηθικό του πληθυσμού και να αποκοπεί η τροφοδοσία των αντιστασιακών δυνάμεων.

Η καταστροφή του Πλατυστόμου εντάσσεται στη μακρά αλυσίδα των ναζιστικών εγκλημάτων στην κατεχόμενη Ελλάδα – δίπλα στα Καλάβρυτα, το Δίστομο, τον Χορτιάτη, το Κομμένο και δεκάδες άλλα μαρτυρικά χωριά. Λίγες εβδομάδες αργότερα η χώρα θα απελευθερωνόταν, αλλά οι στάχτες και το πένθος έμειναν.

Σήμερα, 82 χρόνια μετά, η μνήμη του Πλατυστόμου παραμένει ζωντανή. Δεν πρόκειται μόνο για μια ιστορική καταγραφή. Είναι υπενθύμιση ότι η ελευθερία κατακτήθηκε με αίμα και θυσίες αμάχων και αγωνιστών.

Η λήθη ανοίγει τον δρόμο στην επανάληψη. Το χρέος απέναντι στα θύματα είναι η διατήρηση της ιστορικής αλήθειας και η απόρριψη κάθε μορφής φασισμού και συνεργασίας με τον κατακτητή.Το Πλατύστομο και κάθε μαρτυρικός τόπος της Κατοχής μάς υπενθυμίζουν ότι η Αντίσταση δεν τελειώνει ποτέ. Είναι διαρκές καθήκον.

φώτο αρχείου