Την ώρα που ο ουκρανικός λαός ματώνει στα χαρακώματα, η χρυσή νεολαία των πλουσίων συνεχίζει να λιάζεται στις πισίνες. Κι αυτή η εικόνα αξίζει περισσότερο από χίλια «πατριωτικά» διαγγέλματα για να αποκαλύψει την ταξική πραγματικότητα του πολέμου.

Οι εικόνες που κυκλοφορούν από exclusive κλαμπ και κοσμοπολίτικα θέρετρα του Κιέβου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Fifty Beach Club, δεν αποτελούν απλώς μια προκλητική αντίθεση προς την πολεμική πραγματικότητα. Είναι ένα στιγμιότυπο της κοινωνικής σαπίλας που γεννά και αναπαράγει ο πόλεμος: άλλοι μετρούν νεκρούς, ακρωτηριασμούς και χιλιόμετρα χαρακωμάτων και άλλοι μετρούν κοκτέιλ, πισίνες και λογαριασμούς.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία.

Γιατί όταν η «πατρίδα» καλεί σε θυσίες, το πρώτο ερώτημα που πρέπει να τίθεται είναι: ποιοι θυσιάζονται και ποιοι συνεχίζουν να ζουν σαν να μη συμβαίνει τίποτα;

Όταν η πατρίδα έχει διαφορετικό νόημα για τον φτωχό και για τον πλούσιο

Ο πόλεμος παρουσιάζεται πάντοτε από τις άρχουσες τάξεις με τις ίδιες λέξεις: πατρίδα, καθήκον, τιμή, θυσία. Μόνο που η «πατρίδα» δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους.

Για τον εργάτη, τον άνεργο, τον μικροαγρότη, τον άνθρωπο της λαϊκής γειτονιάς, η επιστράτευση μπορεί να σημαίνει ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή. Σημαίνει μήνες και χρόνια σε ένα χαράκωμα, τραυματισμό, αναπηρία ή θάνατο. Για τους οικονομικά ισχυρούς, η ίδια πατρίδα διαθέτει πολύ περισσότερες εξόδους κινδύνου: χρήμα, γνωριμίες, διασυνδέσεις, πρόσβαση σε μηχανισμούς εξουσίας και -όπως έχουν καταγγελθεί επανειλημμένα- κυκλώματα διαφθοράς γύρω από τις διαδικασίες επιστράτευσης.

Ο πόλεμος, λοιπόν, δεν καταργεί τις ταξικές ανισότητες. Τις κάνει ακόμη πιο άγριες.

Η «ταρίφα» για να γλιτώσεις το μέτωπο

Γύρω από την ουκρανική επιστράτευση έχουν καταγραφεί εδώ και χρόνια σοβαρές καταγγελίες για διαφθορά, δωροδοκίες και παράνομες απαλλαγές. Το σκάνδαλο δεν είναι απλώς ότι κάποιοι επίορκοι κρατικοί υπάλληλοι χρηματίζονται. Το πραγματικό σκάνδαλο είναι ότι η ίδια η δυνατότητα να αποφύγει κάποιος τον πόλεμο μπορεί να μετατρέπεται σε ταξικό προνόμιο.

Όποιος έχει χρήματα και προσβάσεις μπορεί να αναζητήσει τον τρόπο να εξαγοράσει την εξαίρεσή του. Όποιος δεν έχει ούτε το ένα ούτε το άλλο, βρίσκεται πολύ πιο εκτεθειμένος στους μηχανισμούς της επιστράτευσης. Και κάπως έτσι δημιουργείται μια κοινωνία δύο ταχυτήτων: οι φτωχοί επιστρατεύονται και οι πλούσιοι… διαπραγματεύονται.

Τα TCC και το «κυνήγι» στις λαϊκές γειτονιές

Οι εικόνες από τις επιχειρήσεις των ουκρανικών κέντρων στρατολόγησης, τα γνωστά TCC, έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Βίντεο με βίαιες προσαγωγές, συγκρούσεις και ελέγχους σε δρόμους και δημόσιους χώρους έχουν κάνει τον γύρο του διαδικτύου. Κι εδώ βρίσκεται μια ακόμη ταξική αντίφαση.

Για τον άνθρωπο που δουλεύει από το πρωί μέχρι το βράδυ, δεν διαθέτει πολιτικές πλάτες και δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να αναζητήσει «παράθυρα», η επιστράτευση γίνεται μια καθημερινή απειλή. Την ίδια στιγμή, η εικόνα της πλούσιας νεολαίας που συνεχίζει να διασκεδάζει σε πολυτελή κλαμπ και resorts δημιουργεί ένα ερώτημα που καμία επικοινωνιακή διαχείριση δεν μπορεί να εξαφανίσει: Ποιος ακριβώς πληρώνει το κόστος αυτού του πολέμου;

Οι έφοδοι και η επικοινωνιακή διαχείριση

Κάθε φορά που η κοινωνική αγανάκτηση φουντώνει, το κράτος μπορεί να εμφανίζεται αποφασισμένο να «χτυπήσει τη διαφθορά». Έλεγχοι σε ακριβά εστιατόρια, επιχειρήσεις της αστυνομίας, συλλήψεις επίορκων και μεγαλόστομες δηλώσεις περί μηδενικής ανοχής. Όμως το πρόβλημα δεν είναι μερικοί διεφθαρμένοι υπάλληλοι. Το πρόβλημα είναι ένα ολόκληρο κοινωνικό σύστημα που επιτρέπει στον πλούτο και στις διασυνδέσεις να αγοράζουν προνόμια, ακόμη και όταν η κοινωνία βρίσκεται σε πόλεμο.

Αν η διαφθορά περιοριστεί σε μερικούς «κακούς υπαλλήλους», το σύστημα βγαίνει καθαρό. Αν όμως κοιτάξει κανείς βαθύτερα, βλέπει την πραγματική εικόνα: έναν κρατικό μηχανισμό που λειτουργεί μέσα σε μια κοινωνία βαθιά ταξικά διαιρεμένη.

Στα χαρακώματα ο λαός, στις πισίνες οι προνομιούχοι

Και κάπου εδώ καταρρέει όλο το παραμύθι. Γιατί δεν χρειάζεται να είναι κανείς φιλορώσος για να διαπιστώσει την ταξική πραγματικότητα της Ουκρανίας. Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει ούτε μία λέξη της ρωσικής προπαγάνδας. Αρκεί να κοιτάξει τις εικόνες.

Από τη μια, οι άνθρωποι που στέλνονται να πολεμήσουν και να πεθάνουν. Από την άλλη, οι οικονομικά προνομιούχοι που συνεχίζουν να καταναλώνουν, να διασκεδάζουν και να απολαμβάνουν τα προνόμιά τους.

Και ανάμεσα στους δύο αυτούς κόσμους στέκεται ένα κράτος που ζητά από τους πρώτους «θυσίες» και από τους δεύτερους… υπομονή.

Αυτό δεν είναι ισότητα. Δεν είναι δικαιοσύνη. Και σίγουρα δεν είναι η περίφημη «εθνική ενότητα» που επικαλούνται οι κυβερνήσεις όταν θέλουν να κάνουν τον λαό να ξεχάσει τις ταξικές διαφορές.

Ο πόλεμος των ισχυρών με αίμα των φτωχών

Η ιστορία είναι γεμάτη από πολέμους όπου οι αποφάσεις λαμβάνονταν στα γραφεία των ισχυρών και οι νεκροί συσσωρεύονταν στα χωράφια και στα χαρακώματα των φτωχών.

Αυτό είναι το διαχρονικό ταξικό μάθημα. Όταν οι αστικές τάξεις μιλούν για «εθνικό καθήκον», συνήθως εννοούν ότι ο λαός πρέπει να είναι έτοιμος να πληρώσει. Όταν μιλούν για «θυσίες», συνήθως δεν εννοούν τις δικές τους. Και όταν υψώνουν τη σημαία της πατρίδας, πολύ συχνά πίσω από τη σημαία κρύβονται συμφέροντα, κέρδη, γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και οικονομικές ελίτ.

Γι’ αυτό και η εικόνα της κηδείας ενός προλετάριου στρατιώτη, δίπλα στο ξέφρενο γλέντι μια μερίδας της Ουκρανικής νεολαίας είναι τόσο αποκαλυπτική. Δεν δείχνει δύο διαφορετικές Ουκρανίες. Δείχνει την ίδια Ουκρανία, χωρισμένη βαθιά από την ταξική ανισότητα.

Στα χαρακώματα η πλέμπα. Στις πισίνες η ελίτ.
Και κάπου ανάμεσα, η εξουσία να μοιράζει πατριωτισμό στους φτωχούς και προνόμια στους πλούσιους.

Αυτή είναι η ταξική πραγματικότητα που κανένα κυβερνητικό διάγγελμα και καμία επικοινωνιακή παράσταση δεν μπορεί να κρύψει.