Γράφει ο Συνεργάτης

Η αντίστροφη μέτρηση για τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ δεν σηματοδοτεί απλώς μια ακόμη κυβερνητική εναλλαγή. Αποτυπώνει μια βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση του μοντέλου εξουσίας που οικοδόμησε επί χρόνια ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και η δεξιά-ακροδεξιά συμμαχία του.

Ο Νετανιάχου, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ, συνέδεσε την πολιτική του διαδρομή με την αδιάκοπη επέκταση των εποικισμών, τη στρατιωτική ισχύ ως βασικό εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, τον αυταρχισμό στο εσωτερικό και τη διαρκή καλλιέργεια του φόβου ως πολιτικού όπλου.

Τώρα, όμως, το πολιτικό του «θαύμα» εμφανίζει σοβαρές ρωγμές.

Και το παράδοξο είναι ότι η κυβέρνησή του κατάφερε να φτάσει μέχρι το τέλος της κοινοβουλευτικής περιόδου — κάτι εξαιρετικά σπάνιο στην ισραηλινή πολιτική ιστορία. Οι εκλογές της 27ης Οκτώβρη είναι οι πρώτες που διεξάγονται στην προβλεπόμενη ημερομηνία εδώ και περίπου τέσσερις δεκαετίες, ενώ η κυβέρνηση Νετανιάχου είναι η πρώτη εδώ και μισό αιώνα που ολοκληρώνει ολόκληρη την τετραετή θητεία της.

Αυτό, ωστόσο, δεν αποτελεί ένδειξη πολιτικής σταθερότητας. Αντίθετα, έρχεται ύστερα από τρία χρόνια πολέμου, τη Γάζα στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς διεθνούς κατακραυγής και μια σειρά περιφερειακών στρατιωτικών συγκρούσεων που έφεραν την ισραηλινή κοινωνία αντιμέτωπη με το πραγματικό κόστος της πολιτικής του Νετανιάχου.

Το ράγισμα της «ραχοκοκαλιάς»: Η μεσαία τάξη απομακρύνεται

Το Λικούντ δεν στηρίχθηκε ποτέ αποκλειστικά στους εποίκους και στα πιο αντιδραστικά τμήματα της ισραηλινής κοινωνίας. Για δεκαετίες οικοδόμησε μια ευρύτερη κοινωνική συμμαχία, στην οποία συμμετείχαν τμήματα της μεσαίας τάξης και των εργαζομένων των αστικών κέντρων.

Η συμφωνία ήταν απλή: ασφάλεια, οικονομική σταθερότητα και ισχυρό κράτος με αντάλλαγμα πολιτική ανοχή. Σήμερα αυτή η συμφωνία κλονίζεται.

Οικονομική αιμορραγία

Το κόστος των πολεμικών επιχειρήσεων, η παρατεταμένη επιστράτευση εφέδρων, οι πιέσεις στην οικονομία και η αβεβαιότητα έχουν μετατρέψει την «ασφάλεια» σε έναν λογαριασμό που πληρώνει καθημερινά η ισραηλινή κοινωνία.

Η πολεμική οικονομία δεν πλήττει μόνο τα κρατικά ταμεία. Πλήττει την καθημερινότητα των εργαζομένων, των μικρών επιχειρήσεων και των οικογενειών που βλέπουν την κανονικότητα να απομακρύνεται.

Η οργή για την προνομιακή μεταχείριση των υπερορθόδοξων

Ένα από τα πιο εκρηκτικά ζητήματα είναι η στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων. Την ώρα που εκατοντάδες χιλιάδες έφεδροι καλούνται ξανά και ξανά στα μέτωπα, η προσπάθεια της κυβέρνησης να διατηρήσει πολιτικές εξαιρέσεων για τους υπερορθόδοξους συμμάχους της προκαλεί αυξανόμενες αντιδράσεις.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς θεσμικό. Αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής συμφωνίας πάνω στην οποία στηρίζεται το ισραηλινό κράτος: ποιος πολεμά, ποιος πληρώνει και ποιος απολαμβάνει τα προνόμια της εξουσίας.

Η ίδια η δημοσκοπική εικόνα καταγράφει αυτή την ένταση μέσα στο Λικούντ. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η πλειοψηφία των ψηφοφόρων του κόμματος προτιμά μια πιο κεντρώα κυβέρνηση, ενώ η βάση του κόμματος παραμένει περισσότερο δεμένη με τη σημερινή ακροδεξιά συμμαχία.

Η μετατόπιση προς το κέντρο

Ένα τμήμα του παραδοσιακού εκλογικού σώματος του Νετανιάχου δεν εγκαταλείπει απαραίτητα τη δεξιά πολιτική. Αναζητά, όμως, άλλη διαχείριση.

Η άνοδος του Γκάντι Άιζενκοτ και του Yashar, αλλά και η παρουσία του Ναφτάλι Μπένετ ως εναλλακτικού πόλου, δείχνουν ότι ένα κομμάτι του ισραηλινού κατεστημένου αναζητά μια νέα πολιτική βιτρίνα χωρίς να αμφισβητεί τις θεμελιώδεις δομές της ισραηλινής κρατικής ισχύος.

Η νέα γενιά και η κρίση του «κανονικού Ισραήλ»

Για ένα σημαντικό τμήμα της νεότερης γενιάς, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Νετανιάχου. Είναι το μέλλον που εκπροσωπεί. Μια χώρα σε διαρκή πολεμική κινητοποίηση. Μια κοινωνία που ζει με τον φόβο της επόμενης σύγκρουσης. Ένας στρατός που βρίσκεται διαρκώς σε επιχειρησιακή ετοιμότητα. Μια διεθνής εικόνα που έχει υποστεί τεράστια ζημιά εξαιτίας του πολέμου στη Γάζα.

Η νέα γενιά βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια αντίφαση: από τη μία η κυβέρνηση υπόσχεται «ασφάλεια», από την άλλη η ίδια η πολιτική της παράγει μια πραγματικότητα μόνιμης ανασφάλειας.

Η διεθνής απομόνωση, οι αντιδράσεις για τη Γάζα και η βαθιά κρίση της εικόνας του Ισραήλ διεθνώς δεν μπορούν πλέον να αποσιωπηθούν. Και αυτό δημιουργεί ένα πολιτικό ρεύμα αποδοκιμασίας. Όχι απαραίτητα ένα συνεκτικό αντιιμπεριαλιστικό ή αντισιωνιστικό ρεύμα. Αλλά μια ολοένα εντονότερη ανάγκη για απαλλαγή από μια πολιτική ηγεσία που έχει ταυτίσει το μέλλον της χώρας με τον αέναο πόλεμο.

Οι δημοσκοπήσεις χτυπούν καμπανάκι

Οι αριθμοί είναι σαφείς ως προς ένα πράγμα: ο Νετανιάχου δεν διαθέτει σήμερα ασφαλή δρόμο προς την επόμενη κυβέρνηση.

Τα δεδομένα του Αυγούστου εμφανίζουν το Λικούντ περίπου στις 24–25 έδρες κατά μέσο όρο, ενώ το Yashar του Γκάντι Άιζενκοτ κινείται κοντά στις 23. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση του Channel 12, μάλιστα, το Yashar πέρασε στην πρώτη θέση με 24 έδρες, έναντι 22 του Λικούντ.

Ακόμη σημαντικότερο είναι όμως το άθροισμα των μπλοκ.

Οι δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να δείχνουν ότι το σημερινό κυβερνητικό στρατόπεδο βρίσκεται κάτω από το κρίσιμο όριο των 61 εδρών. Και την ίδια στιγμή, ούτε το αντι-Νετανιάχου μπλοκ διαθέτει από μόνο του μια σταθερή πλειοψηφία. Επομένως, η 27η Οκτωβρίου δεν προδιαγράφει απλώς μια εκλογική ήττα. Προδιαγράφει πιθανότατα μια νέα περίοδο πολιτικής αστάθειας και σκληρών διαπραγματεύσεων για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Δεν έχουμε αυταπάτες για την «επόμενη μέρα»

Για την Αριστερά της ρήξης δεν υπάρχει κανένας λόγος πανηγυρισμού επειδή ο Νετανιάχου μπορεί να χάσει την εξουσία. Η πιθανή πτώση του Μπίμπι δεν σημαίνει αυτόματα ειρήνη, δικαιοσύνη ή τερματισμό της κατοχής και της καταπίεσης του παλαιστινιακού λαού.

Το Yashar του Άιζενκοτ, ο Μπένετ και οι υπόλοιπες κεντρώες ή κεντροδεξιές εναλλακτικές δεν συγκροτούν ένα αντιπολεμικό, αντιιμπεριαλιστικό σχέδιο. Αντίθετα, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό την προσπάθεια τμημάτων του ίδιου του ισραηλινού πολιτικού, οικονομικού και στρατιωτικού κατεστημένου να ανασυνταχθούν. Να αλλάξουν πρόσωπο χωρίς να αλλάξουν ουσία. Να αποκαταστήσουν τη διεθνή εικόνα του Ισραήλ χωρίς να αμφισβητήσουν τις δομές κατοχής και κυριαρχίας. Να παρουσιάσουν έναν «πιο λογικό» διαχειριστή της ίδιας στρατηγικής.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Νετανιάχου. Είναι το σύστημα που τον ανέδειξε, τον στήριξε και τον χρησιμοποίησε.

Ο «μάγος» Μπίμπι μπορεί πράγματι να πλησιάζει στην τελευταία του παράσταση. Αλλά η απομάκρυνση ενός πρωθυπουργού δεν αρκεί για να αλλάξει μια πολιτική πραγματικότητα που έχει οικοδομηθεί επί δεκαετίες πάνω στην κατοχή, τον εποικισμό, τον μιλιταρισμό και την καταπίεση.

Η 27η Οκτωβρίου μπορεί να σημάνει το τέλος μιας εποχής για τον Νετανιάχου. Δεν θα σημάνει, όμως, από μόνη της το τέλος του συστήματος που τον γέννησε. Και γι’ αυτό ο πραγματικός αγώνας αρχίζει ακριβώς εκεί που τελειώνει η κάλπη.