Υπάρχουν ημερομηνίες στην παγκόσμια ιστορία που δεν αποτελούν απλώς σημεία στο ημερολόγιο, αλλά ουλώδη σημάδια στο σώμα της ανθρωπότητας. Η 3η Σεπτεμβρίου 1941 είναι μια τέτοια ημέρα.

Στα υγρά υπόγεια του Μπλοκ 11 του στρατοπέδου Άουσβιτς Ι, οι ναζί εγκληματίες δεν δοκίμασαν απλώς ένα νέο χημικό σκεύασμα· εγκαινίασαν τη βιομηχανική φάση του Ολοκαυτώματος. Μετέτρεψαν τη μαζική δολοφονία σε τεχνοκρατική διαδικασία γραμμής παραγωγής.

Το πείραμα του θανάτου στο Μπλοκ 11

Εκείνη την ημέρα, με εντολή του υποδιοικητή του στρατοπέδου Καρλ Φριτς και εν γνώσει του διοικητή Ρούντολφ Ες (ο οποίος απουσίαζε προσωρινά), συγκεντρώθηκαν στα υπόγεια κρατούμενοι για το πρώτο θανατηφόρο πείραμα μεγάλης κλίμακας: περίπου 600 Σοβιετικοί αιχμάλωτοι πολέμου και 250 Πολωνοί πολιτικοί κρατούμενοι.

Οι ναζί φύλακες έριξαν στους χώρους τους κρυστάλλους του σκευάσματος Zyklon B – ενός εντομοκτόνου με βάση το υδροκυάνιο που παρήγαγαν γερμανικές χημικές εταιρείες. Η αντίδραση στον κλειστό χώρο ήταν ταχύτατη και αποτρόπαια. Σύμφωνα με μεταγενέστερες καταθέσεις του ίδιου του Ρούντολφ Ες, ο θάνατος επήλθε μέσα σε λίγα λεπτά, αν και σε κάποιες περιπτώσεις χρειάστηκαν έως και 20 λεπτά μαρτυρίου. Το “πείραμα” θεωρήθηκε «επιτυχές» από τους θύτες. Είχαν βρει το φθηνό, γρήγορο και «αποτελεσματικό» εργαλείο που έψαχναν για την τελική λύση.

Από τα χημικά εργαστήρια στους θαλάμους αερίων: Το προφίλ του Zyklon BΤο Zyklon B δεν είχε γεννηθεί ως όπλο εξόντωσης ανθρώπων, γεγονός που αποδεικνύει την αδιάρρηκτη σχέση της επιστήμης και του καπιταλιστικού κέρδους με τη ναζιστική θηριωδία. Είχε αρχικά αναπτυχθεί τις παραμονές και κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου από τον χημικό Φριτς Χάμπερ (νομπελίστα, ο οποίος μάλιστα ήταν εβραϊκής καταγωγής) ως μέσο απολύμανσης και καταπολέμησης εντόμων.

Τη δεκαετία του 1930 και του ’40, η παραγωγή και διανομή του ελέγχονταν από γερμανικούς κολοσσούς και εταιρείες όπως η IG Farben, η Degussa και η DEGESCH. Όταν το Τρίτο Ράιχ αποφάσισε να περάσει στη μαζική εξόντωση των Εβραίων της Ευρώπης, των Ρομά, των Σοβιετικών αιχμαλώτων και των κομμουνιστών/αντιφασιστών αγωνιστών, οι γερμανικές χημικές βιομηχανίες προσαρμόστηκαν αμέσως στις νέες «ανάγκες». Μάλιστα, κατόπιν ειδικής ναζιστικής παραγγελίας, από το σκεύασμα αφαιρέθηκε η χαρακτηριστική προειδοποιητική οσμή (ohne Warnstoff), ώστε τα θύματα να μην αντιλαμβάνονται την παρουσία του αερίου πριν είναι αργά. Το κέρδος συναντούσε τον φασισμό πάνω σε στοίβες από ανθρώπινα πτώματα.

Η μετάβαση στη βιομηχανία του Άουσβιτς-Μπίρκεναου

Η 3η Σεπτεμβρίου 1941 λειτούργησε ως το προπαρασκευαστικό στάδιο για το τι θα ακολουθούσε σε ασύλληπτη κλίμακα στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου (Άουσβιτς ΙΙ). Το συγκρότημα του Άουσβιτς εξελίχθηκε γρήγορα στο μεγαλύτερο εργοστάσιο θανάτου της ανθρώπινης ιστορίας, όπου πάνω από 1,1 εκατομμύριο άνθρωποι –με συντριπτική πλειοψηφία Εβραίους, αλλά και χιλιάδες Σοβιετικούς, Πολωνούς και αντιφασίστες– βρήκαν φρικτό τέλος, είτε στους πρόχειρους και μόνιμους θαλάμους αερίων με Zyklon B είτε εξαντλημένοι από τη δουλοπαροικία και τα ιατρικά πειράματα.

Η μνήμη ως όπλο αντίστασης

Σήμερα, δεκαετίες μετά τη συντριβή του ναζιστοφασιστικού τέρατος από το αίμα των λαών και τον σοβιετικό στρατό που απελευθέρωσε το στρατόπεδο τον Γενάρη του 1945, η υπενθύμιση της 3ης Σεπτεμβρίου 1941 δεν είναι απλώς ένα μνημόσυνο. Είναι πολιτικό καθήκον.

Σε μια εποχή που ο φασισμός ανασυντάσσεται, που ο ρατσισμός και ο αντικομμουνισμός επιχειρούν ξανά να δηλητηριάσουν τη δημόσια σφαίρα, και που η ανθρώπινη ζωή υποτιμάται καθημερινά στον βωμό του παγκόσμιου καπιταλιστικού ανταγωνισμού, το «Ποτέ Ξανά» δεν μπορεί να είναι μια κενή φράση στα χείλη των απολογητών του συστήματος που γέννησε τον ναζισμό.

Η ιστορία του Zyklon B μάς υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο τι συμβαίνει όταν η επιστήμη, η βιομηχανία και το κράτος υποτάσσονται στη βαρβαρότητα. Γι’ αυτό χρέος μας είναι να θυμόμαστε, να τιμούμε τους αγωνιστές και τους νεκρούς, και να τσακίζουμε τον φασισμό στη γέννησή του.