Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Το ότι οι κατασταλτικοί και ασφαλίτικοι μηχανισμοί έχουν διαχρονικά παρουσία σε διαδηλώσεις, κινητοποιήσεις και κοινωνικές εξεγέρσεις δεν αποτελεί κάποια ανακάλυψη. Είναι μια πραγματικότητα με ιστορικό βάθος, που έχει καταγραφεί σε διαφορετικές χώρες και σε διαφορετικές περιόδους της ταξικής πάλης.

Οι παλαιότεροι θυμούνται τα βίντεο από τις διαδηλώσεις του Σιάτλ και της Γένοβας, όπου είχαν καταγραφεί περιστατικά με άτομα που εμφανίζονταν να συμμετέχουν σε συγκρούσεις ή προβοκατόρικες ενέργειες, ενώ υπήρχαν καταγγελίες για εμπλοκή αστυνομικών μηχανισμών. Κάναμε αυτή την ιστορική αναφορά γιατί και σήμερα, κυκλοφορούν βίντεο , από τη Γαλλία, που φέρονται να δείχνουν ένστολους αστυνομικούς να συμμετέχουν σε πλιάτσικο.

Την ίδια στιγμή, η δημοσιογράφος Μαρία Δεναξά που μεταφέρει εικόνες από τη Γαλλία περιγράφει μια εξοργιστική αντίφαση. Σε ανάρτησή της στο Χ αναφέρει ότι είδε στην Place de la République διαδηλωτές να λεηλατούν καταστήματα ενώ υπήρχαν σε απόσταση αναπνοής αστυνομικές δυνάμεις που δεν επενέβαιναν, ενώ, όπως καταγγέλλει, άλλοι άνθρωποι που δεν συμμετείχαν στις λεηλασίες δέχονταν άγρια αστυνομική βία.

Ανοιξε, λοιπόν μια σχετική συζήτηση στην οποία δεν θα μπορούσε να λείπει και η Ελλάδα. Άλλωστε, έχουμε ακούσει ακόμη και από τον πρώην πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα τη δημόσια παραδοχή ότι μέσα στην Αστυνομία «υπάρχουν τμήματα που έχουν αυτονομηθεί και δεν ελέγχονται από την πολιτική τους ηγεσία». Μια τέτοια δήλωση, που θέτει το ζήτημα του πραγματικού ελέγχου των κατασταλτικών μηχανισμών, είναι πρωτοφανής και πέρασε τότε εντελώς ασχολίαστη.

Ας ξαναμιλήσουμε, λοιπόν, για την προβοκάτσια και τους προβοκάτορες. Όχι με εύκολες βεβαιότητες, ούτε με θεωρίες που εξηγούν τα πάντα και τελικά δεν αποδεικνύουν τίποτα.

Η προβοκάτσια δεν είναι μύθος, αλλά ούτε και μια εξήγηση για τις ενέργειες που γίνονται σε διαδηλώσεις και είναι έξω από την αστική νομιμότητα.

Μια αναλυτική τοποθέτηση πάνω σε αυτό το ζήτημα είχα δημοσιεύσει το μακρινό 2016, με τίτλο «Και πάλι περί προβοκάτσιας και προβοκατόρων το ανάγνωσμα». Οι βασικές θέσεις εκείνου του κειμένου εξακολουθούν να με βρίσκουν σύμφωνο.

Η ιστορία των κοινωνικών αγώνων έχει να επιδείξει πολλές περιπτώσεις διείσδυσης κρατικών υπηρεσιών σε πολιτικά κινήματα, παρακολούθησης οργανώσεων, κατασκευής κατηγοριών, χειραγώγησης γεγονότων και αξιοποίησης βίαιων περιστατικών για τη δικαιολόγηση της καταστολής. Η προβοκάτσια, επομένως, δεν είναι κάποιο φανταστικό αφήγημα. Και στην χώρα μας έχουμε μεγάλη εμπειρία σ’ αυτό με χαρακτηριστική περίπτωση ότι επί δικτατορίας Μεταξά,  ο υπουργός Δημόσιας Ασφάλειας Κωνσταντίνος Μανιαδάκης βασιζόμενος στην συνεργασία κάποιων στελεχών του ΚΚΕ που κατέληξαν χαφιέδες κατάφερε καίρια χτυπήματα στον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ φτιάχνοντας ασφαλίτικη Κ.Ε και εκδίδοντας πλαστό “Ριζοσπάστη”.

Υπάρχει, όμως, και η άλλη όψη, εξ ίσου προβληματική. Να βλέπεις παντού ασφαλίτες, πράκτορες και οργανωμένα σχέδια, χωρίς στοιχεία και χωρίς να εξετάζει τις πραγματικές κοινωνικές συνθήκες. Είναι μια λογική που, καταλήγει να υποτιμά την αυτενέργεια των ανθρώπων, την οργή τους, τις πολιτικές τους επιλογές και τις αντιφάσεις που γεννά η ίδια η κοινωνική σύγκρουση.

Δεν είναι δυνατόν να αποδίδουμε κάθε πράξη βίας σε έναν σκοτεινό κρατικό σχεδιασμό. Χρειάζεται πολιτική ανάλυση, εξέταση των πραγματικών δεδομένων και, πάνω απ’ όλα, αποφυγή των εύκολων συμπερασμάτων.

Δεν ασχολούμαστε τυχαία μ’ αυτό το θέμα. Αύριο έχει προγραμματιστεί πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο, με τη συμμετοχή μαθητών, φοιτητών και εκπαιδευτικών στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα και σε άλλες πόλεις. Παράλληλα, έχει προκηρυχθεί απεργιακή κινητοποίηση εκπαιδευτικών, με τη συμμετοχή δασκάλων, νηπιαγωγών και καθηγητών.

Την ίδια ώρα, η εκπρόσωπος Τύπου της ΕΛ.ΑΣ., Κωνσταντία Δημογλίδου, δήλωσε στον ΣΚΑΪ ότι η Αστυνομία προετοιμάζεται «ακόμη και για το χειρότερο» ενόψει των κινητοποιήσεων στην Αθήνα.

Δεν έχουμε πρόσβαση στους σχεδιασμούς της Αστυνομίας και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς πρόκειται να συμβεί. Οι δηλώσεις, όμως, που προαναγγέλλουν το χειρότερο δυνατό σενάριο πριν ακόμη πραγματοποιηθούν οι κινητοποιήσεις, διαμορφώνουν ένα κλίμα. Πιθανόν να αποσκοπούν να τρομοκρατήσουν κάποιο κόσμο που θέλει να παρευρεθεί στα συλλαλητήρια καλλιεργώντας την εικόνα μιας επικείμενης απειλής.

Ας επανέλθουμε στο θέμα μας και ας θυμηθούμε όσα συνέβησαν στη Γαλλία και στην Ιταλία. Όταν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, ιδιαίτερα νέοι, βγαίνουν στους δρόμους, εκφράζοντας οργή απέναντι σε συγκεκριμένες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, δεν μπορείς να σβήνεις αυτή την πραγματικότητα με μια γενική αναφορά σε σκοτεινούς μηχανισμούς.

Οι κοινωνικές εκρήξεις έχουν αιτίες. Γεννιούνται μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες εκμετάλλευσης, ανισότητας, αποκλεισμού και πολιτικής ασφυξίας. Μπορεί να περιλαμβάνουν διαφορετικές μορφές δράσης, αντιφάσεις, αυθορμητισμό, οργανωμένες παρεμβάσεις και συγκρούσεις που δεν ακολουθούν όλες την ίδια λογική.

Το ίδιο ισχύει και για τις αυριανές κινητοποιήσεις. Αν υπάρξουν επεισόδια, δεν θα αρκεί να αναζητήσουμε έναν βολικό αποδιοπομπαίο τράγο. Θα πρέπει να εξετάσουμε τα γεγονότα, πριν καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα.

Καλό είναι, τέλος, να θυμόμαστε κάτι που συχνά αποσιωπάται στον δημόσιο διάλογο: η πολιτική βία, στις διαφορετικές μορφές της, αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της ταξικής πάλης.