Πηγή: Μιχάλης Ρίζος – f/b

Μιας και οι γιγάντιες, διαρκείς και οργισμένες κινητοποιήσεις νεολαίας και εργαζομένων στη Γαλλία αλλά και σε άλλες χώρες (Βέλγιο, Ισπανία, Ιταλία) έχουν σηκώσει αρκετή συζήτηση και έχουν τρομάξει τα κυβερνητικά επιτελεία και το ιερατείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα άξιζε να διαβαστεί ή να ξαναδιαβαστεί, από ειδήμονες και μη, το σπουδαίο έργο του ΜΑΡΞ “Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη”.

Γράφτηκε για τους πολιτικούς σεισμούς του 1848, τη λεγόμενη «Άνοιξη των Εθνών», όπου ένα τεράστιο επαναστατικό κύμα συγκλόνισε αλυσιδωτά 40 χώρες της Ευρώπης.
Δεν είναι από τα βαριά φιλοσοφικά ή οικονομικά έργα του, διαβάζεται σχετικά εύκολα (αν και απαιτεί γνώση των ιστορικών γεγονότων του 19ου αιώνα) και αποτελεί υπόδειγμα πολιτικής ανάλυσης – επιστημονικής, όχι δημοσιολογικής του συρμού, χρήσιμη διαχρονικά.

Κάποια συμπεράσματά του τον δικαιώνουν απόλυτα. Αλλάζουν ίσως οι όροι και τα επίδικα της αντιπαράθεσης, η ουσία όμως χρησιμεύει και σήμερα για το πως διαβάζουμε τα γεγονότα και πως δρούμε πάνω στα γεγονότα. Ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά:

1) “Η Γαλλία είναι η χώρα όπου περισσότερο από οπουδήποτε αλλού οι ταξικοί αγώνες φτάνουν κάθε φορά ως την αποφασιστική μάχη. Όπου χαράζονται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο οι μεταβαλλόμενες πολιτικές μορφές πού μέσα σ’ αυτές γίνονται οι αγώνες αυτοί και στις οποίες συνοψίζονται τα αποτελέσματά τους. Ιδιαίτερα ο αγώνας του προλεταριάτου, πού όλο ανεβαίνει, στη Γαλλία εκδηλώνεται με την πιο έντονη μορφή που τραντάζει όλη την Ευρώπη”.
Πράγματι, η Γαλλία όχι μόνο ιστορικά αλλά και σήμερα αποτελεί βασικότατο πυλώνα του Ευρωπαϊκού καπιταλισμού, με πολύ επιθετική αστική τάξη και με γιγάντιες ταξικές αντιθέσεις. Η εισβολή των μαζών και της νεολαίας στο προσκήνιο της ιστορίας μεταδίδεται σε ταχύτατο χρόνο σε όλη την Ευρώπη που κοινωνικά βράζει.

2) “Ο μεγάλος νόμος πού κινεί την ιστορία, όλους τους μεγάλους αγώνες, αδιάφορο αν γίνονται στον πολιτικό, θρησκευτικό, φιλοσοφικό ή ιδεολογικό τομέα, δεν είναι παρά περισσότερο ή λιγότερο καθαρή έκφραση των αγώνων ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις και το βαθμό της αντίθεσης (και του ρήγματος) ανάμεσά τους”. Ο Ένγκελς θα συμπληρώσει ότι αυτός ο νόμος που ο Μαρξ εκλαμβάνει για την κοινωνική εξέλιξη έχει την ίδια σημασία που έχει ο νόμος μετατροπής της ενέργειας για τις φυσικές επιστήμες.

Πράγματι, στη Γαλλία η εκμετάλλευση της ε.τ., το ποδοπάτημα της νεολαίας και η προετοιμασία της για πόλεμο έχει επωάσει από καιρό (ας θυμηθούμε τα Κίτρινα γιλέκα ή τις μεγάλες απεργίες) τους σύγχρονους Μάριους και Γαβριάδες των οδοφραγμάτων.

3) “Ο Χέγκελ κάνει κάπου την παρατήρηση πως τα μεγάλα γεγονότα και πρόσωπα παρουσιάζονται δυο φορές. Ξέχασε να προσθέσει, τη μια σαν τραγωδία, την άλλη σαν φάρσα. Οι άνθρωποι κάνουν την ίδια τους την Ιστορία, δεν την κάνουν όμως κάτω από ελεύθερες συνθήκες, πού διάλεξαν μόνοι τους, μα κάτω από συνθήκες που δόθηκαν και κληρονομήθηκαν από το παρελθόν. Η παράδοση από όλες τίς πεθαμένες γενιές βαραίνει σαν εφιάλτης πάνω στα μυαλά των ζωντανών. Και ίσα – ίσα όταν φαίνονται να ασχολούνται για να ανατρέψουν τούς εαυτούς τους και τα πράγματα και να φτιάσουν σε κάτι πού δεν υπήρχε ακόμα,, σε τέτοιες εποχές επαναστατικής κρίσης και μεγάλων αλλαγών, επικαλούνται με αγωνία τα πνεύματα του παρελθόντος στην υπηρεσία τους, δανείζονται τα ονόματά τους, τα συνθήματα και τις φορεσιές τους για να παρουσιάσουν μ’ αυτή τη μεταμφίεση και μ’ αυτή τη δανεισμένη γλώσσα την καινούρια σκηνή της παγκόσμιας ιστορίας”.

Πράγματι, καλή και χρήσιμη η μελέτη της ιστορίας. Αν όμως μείνει κανείς στην αναπόληση του παρελθόντος και στην ενσωμάτωση της ήττας δεν θα αναγνωρίσει τις παρούσες εν δυνάμει φλέβες της νίκης που πηγάζουν από τις σύγχρονες εξεγέρσεις. Οι κυβερνώντες και διάφοροι άλλοι το έχουν διαγνώσει αυτό και λένε απαξιωτικά: ” Σιγά μωρέ και τι έγινε. Όπως και μετά το Μάη του 68 ξαναήρθε ο Ντε Γκώλ, όπως και μετά το Πολυτεχνείο ήρθε ο Καραμανλής, όπως και μετά τις πλατείες ο Τσίπρας και οι κωλοτούμπες του, το ίδιο θα γίνει και τώρα. Μπορεί μάλιστα όλα αυτά να συμφέρουν τη … Λεπέν!” Οι πολιτικοί απατεώνες με τα πλατιά “καπέλα” πάντα βέβαια καραδοκούν. Κι εδώ και στη Γαλλία και παντού, θα επιχειρήσουν να δώσουν φτιασιδωμένο το “πνεύμα του παρελθόντος και τη φορεσιά του” στον κόσμο. Για να σταθεροποιήσουν (κέρδη, όπλα, διαφθορά, εξουσία, προνόμια κλπ) μια αποσταθεροποιημένη κατάσταση. Ευτυχώς όμως δεν το καταφέρνουν πάντα.

4) “Το 1848 με το μέρος του παρισινοϋ προλεταριάτου δεν ήταν κανένας άλλος εκτός απ’ αυτό το ίδιο. Πάνω από 10.000 εξεγερμένοι σφάχτηκαν υστέρα από τη νίκη (εννοεί την πτώση της απολυταρχίας) και 15.000 εξορίστηκαν χωρίς δίκη. Με την ήττα του αυτή περνά στο πίσω μέρος της επαναστατικής σκηνής. Προσπαθεί κάθε φορά να περάσει ξανά μπροστά, αλλά δεν τα καταφέρνει διότι ένα μέρος του ρίχνεται σέ δογματικούς πειραματισμούς, σέ τράπεζες ανταλλαγών και σε εργατικούς συνεταιρισμούς, δηλαδή σε μια κίνηση δευτερεύουσα. Έχει παραιτηθεί από την Ιδέα να ανατρέψει τον παλιό κόσμο με τα δικά του συνδυασμένα Μεγάλα μέσα και ζητάει, αντίθετα, να πραγματοποιήσει την απολύτρωσή του πίσω από τίς πλάτες της κοινωνίας, με συμμάχους που το εγκαταλείπουν στην πρώτη δυσκολία, με ιδιωτικό τρόπο, μέσα στους περιορισμένους όρους ύπαρξής του και γι’ αυτό αποτυχαίνει αναγκαστικά”.

Πράγματι, η θυσία της στρατηγικής της ε.τ. για τακτικισμούς και εφικτές κατακτήσεις (μέτρα ανακούφισης τα λένε σήμερα ή κοινώς ψίχουλα), η εγκατάλειψη της αυτοτέλειας στην πολιτική της δράση (“παραίτηση από την Ιδέα της ανατροπής με τα δικά του μεγάλα μέσα”) προς όφελος της κυβερνητικής διαχείρισης και της θλιβερής υποταγής σε ξένες σημαίες που δεν θα νοιαστούν “για την απολύτρωσή της”, η κοινοβουλευτικοποίηση του κινήματος είναι και σήμερα αιτιολογικοί παράγοντες του πολιτικού αδιεξόδου και των μειωμένων προσδοκιών για το λαό και τους νέους ανθρώπους. Αυτός ο φαύλο κύκλος πρέπει να σπάσει.

ΥΓ. 1 Ο τίτλος 18η Μπρυμαίρ είναι δανεισμένος από την αντίστοιχη ημερομηνία του 1799 όπου ο Ναπολέων (ο επονομαζόμενος μέγας) πραξικοπηματικά καταργεί το διευθυντήριο και αναλαμβάνει δικτάτορας-ύπατος, στο όνομα της … δημοκρατίας (από τότε στην πολιτική ορολογία έχει βγει η έκφραση Βοναπαρτισμός). Ο ΜΑΡΞ βάζει σκωπτικά αυτόν τον τίτλο διότι την επανάσταση του 1848, τη βραχύχρονη ύπαρξη της 2ης Γαλλικής δημοκρατίας με την ήττα των βαθύτερων αλλαγών που επεδίωκε η ε.τ., ακολούθησε 3 χρόνια μετά το πραξικόπημα του Λουδοβίκου Βοναπάρτη (ανιψιό του Μέγα) που όντας πρόεδρος της δημοκρατίας κατάργησε κοινοβούλιο και σύνταγμα και αναγορεύτηκε σε αυτοκράτορα. Σύμφωνα με όλους τους ιστορικούς και χρονογράφους της εποχής αποτελούσε ένα γελοίο άτομο που επέπλευσε μέσα στην αδυναμία του λαού να μετατρέψει την επαναστατική κατάσταση σε οριστική δημοκρατική και σοσιαλιστική νίκη.

Κάθε ομοιότητα με τα σημερινά (και Α και ΟΥ) είναι τυχαία.