Της Κασσιανής Γκέργκη – Σύλλογος διάδοσης Μαρξιστικής σκέψης “Γ. Κορδάτος”
Η άνοδος της Αγγλίας ως παγκόσμιας δύναμης και η πτώση της
Σ’ αυτό το κεφάλαιο θα γίνει αναφορά στην άνοδο της Βρετανίας και την εδραίωσή της ως παγκόσμια οικονομική δύναμη στις αρχές του 20ου αι. και θα δοθεί βάση στους λόγους(πολιτικούς-οικονομικούς) οι οποίοι επέτρεψαν αυτή την ανέλιξη. Θα ακολουθήσει έρευνα που αφορά τις κτήσεις της Μ.Βρετανίας από τις αρχές του 19ου αι. ως και το τέλος του 20ουαι. που η ιμπεριαλιστική πολιτική αρχίζει να υποχωρεί. Το υποκεφάλαιο που θα ακολουθήσει θα μας εισαγάγει στο κυρίως θέμα αυτής της έρευνας και θα ξεκινήσει μεταφέροντας τον αναγνώστη στην περίοδο των αντίπαλων αξιώσεων κυριαρχίας μεταξύ της Γαλλίας/ Ισπανίας/ Μ. Βρετανίας (17ος αι.) καθώς και την μετέπειτα πολεμική αντιπαράθεση ανάμεσα στη Βρετανία και την Αργεντινή για τον έλεγχο των νησιών (19ος αι.).
Με βάση τον ιστορικό Paul M. Kennedy η Βρετανία αναπτύχθηκε σε θαλάσσια δύναμη και αυτό προκύπτει από θεμελιώδη χαρακτηριστικά της, όπως η ευρωστία της οικονομίας, η ποιότητα των λιμανιών, η έκταση των βάσεων, οι παράκτιες αποικίες, καθώς επίσης η βιομηχανική αποδοτικότητα της, ο εθνικός και πολιτειακός χαρακτήρας της. Όσον αφορά τη βρετανική Αυτοκρατορία, ως πρωταγωνίστρια στα τεκταινόμενα των τελευταίων αιώνων, περιελάμβανε πολλές κτήσεις, αποικίες, προτεκτοράτα που υπάγονταν στην κυριαρχία και δικαιοδοσία της. Ξεκίνησε με τις υπερπόντιες κτήσεις και εμπορικούς σταθμούς που ιδρύθηκαν από την Αγγλία ανάμεσα στα τέλη του 16ου και αρχές του 18ου αιώνα.
Στη Μεγάλη Βρετανία, μέχρι το 1850 αναλογούσε το 1,8% του παγκόσμιου πληθυσμού, και στη συνέχεια αναδείχθηκε ως κολοσσός στους τομείς της παγκόσμιας πολιτικής,στον στρατιωτικό και στον οικονομικό τομέα. Κατείχε τεράστιες αποικιακές κτήσεις, συμπεριλαμβανομένης της Ιρλανδίας, ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης Ινδίας, το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές και τη Σρι Λάνκα, τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, την αποικία του Ακρωτηρίου στη Νότια Αφρική, το Μπελίζ, τη Τζαμάικα, το Τρινιντάντ και τη Γουιάνα. Το ναυτικό της ήταν το μεγαλύτερο στον κόσμο, με τον καλύτερο σχεδιασμό πιο εξελιγμένο από άλλων ναυτικών δυνάμεων[1].Η θαλάσσια δυναμική της Αγγλίας είναι αξιοσημείωτη και παρουσιάζει ενδιαφέρον τόσο στους λόγους που την απογείωσαν, όσο και στους λόγους που την καθήλωσαν.
Οι βασικοί παράγοντες που βοήθησαν στην αγγλική ανάπτυξη ήταν α)η οικονομική επιφάνεια και οι πόροι εκμετάλλευσης που είχε στη διακαιοδοσία της, β) η περίοδος της εκβιομηχάνισης και η Βιομηχανική Επανάσταση (1760 – 1860), γ) οι μέθοδοι της ναυτιλιακής τέχνης και οι καινοτομίες[2], δ) η αποικιοκρατική της πολιτική[3]. Κατά τον 18ο αι. πολλοί ιστορικοί διαπίστωσαν ότι ο ερχομός της εκβιομηχάνισης και ο σιδηρόδρομος σε χώρες που είχαν μεγάλη ηπειρωτική έκταση, θα ενίσχυε κυρίως τη δύναμή τους στην ξηρά, παρά τη ναυτιλία τους(π.χ Ρωσία,Η.Π.Α).
Η βρετανική βιομηχανία βασίστηκε αρχικά στην ύπαρξη των πλούσιων κοιτασμάτων γαιάνθρακα και σιδηρομεταλλευμάτων που τις εξασφάλιζαν την απαραίτητη ενέργεια[4]. Η αφθονία των πρώτων υλών, που έρχονταν από τις αποικίες, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη και άλλων βιομηχανικών κλάδων[5]. Η χαλυβουργία, η μηχανουργία, η υφαντουργία και η χημική βιομηχανία παρουσιάζουν πολύ σπουδαία ανάπτυξη στη Βρετανία.
Έγινε το κέντρο του διεθνούς εμπορίου, ενώ η λίρα ήταν το επίσημο νόμισμα των εμπορικών ανταλλαγών σε όλο τον κόσμο(βλ.εικόνα 1). Σε όγκο διεθνών συναλλαγών έρχεται στην τρίτη θέση ανάμεσα στις χώρες του δυτικού κόσμου[6].
Τα λιμάνια της είναι από τα πιο σύγχρονα στον κόσμο, ενώ ο εμπορικός της στόλος κατέχει μια από τις πρώτες θέσεις παγκοσμίως.Η κατασκευή μεγάλων ατμόπλοιων επέφερε την προσαρμογή των λιμανιών της στις μεταβαλλόμενες τεχνολογίες της βικτωριανής εποχής.Η άνοδος αυτής της μικρής χώρας στη βορειοδυτική γωνιά της Ευρώπης, η οποία το 1700 είχε πληθυσμό περίπου το ένα τρίτο της Γαλλίας, θεωρείται συχνά σε μεγάλο βαθμό ως το αποτέλεσμα της Βιομηχανική Επανάστασης[7].
Χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι άνθρωποι συνέρρευσαν στην πρωτεύουσα από όλη τη χώρα, αναζητώντας εργασία, ενώ άλλοι ήρθαν από το εξωτερικό.Αυτό οδήγησε σε μια τεράστια αύξηση του πληθυσμού[8]. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, ένα τεράστιο εργατικό δυναμικό απασχολούνταν στις αποθήκες και τις αποβάθρες του παραθαλάσσιου Λονδίνου.
Το 1922, η Βρετανική Αυτοκρατορία κυριαρχούσε σε έναν πληθυσμό περίπου 458 εκατομμυρίων, που αντιστοιχούσε στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού και κάλυπτε περισσότερο από 33.670.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το ένα τέταρτο περίπου της συνολικής έκτασης ξηράς της γης.[9]Επρόκειτο για μια χώρα με δυνατότητα προβολής ισχύος και επιρροής σε πλανητικό επίπεδο. Με την έναρξη του 19ου αιώνα, η Βρετανία ήταν ηγέτιδα βιομηχανική δύναμη του κόσμου και κυριαρχούσε στο διεθνές εμπόριο, κατέχοντας εργοστάσια, σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και ναυπηγεία που εξαπλώνονταν κατά μήκος της όχθης του Τάμεση.Κατά τον 20ο αι. μεταξύ 1920 και 1930 το λιμάνι του Λονδίνου γίνεται τόπος όλο και μεγαλύτερης παροχής αγαθών. Σ’αυτή την περιοχή αφορούσε κυρίως στο εμπόριο μαλακού ξύλου και αποτελούσε σημαντικό μέρος του αμερικανικού εμπορίου, κυρίως όσο το σιτάρι και γαλακτοκομικά προϊόντα.Η ανάπτυξη της Γερμανίας και των ΗΠΑ άμβλυναν την οικονομική κυριαρχία της Βρετανίας στο τέλος του 19ου αιώνα[10]. Οι τεχνολογικές αλλαγές που εφαρμόστηκαν στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις της Αγγλίας, υιοθετήθηκαν και σε άλλες πόλεις-λιμάνια.
Εικόνα 1.Μεταφέροντας κατεψυγμένο κρέας από το Σύδνεϋ στη Νότια Ινδία.
Πηγή:
Οι επακόλουθες στρατιωτικές και οικονομικές εντάσεις ανάμεσα στη Βρετανία και τη Γερμανία ήταν τα κύρια αίτια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά το 1914 η βιομηχανική παραγωγή της Βρετανίας είχε ξεπεραστεί από εκείνη των Η.Π.Α και της Γερμανίας, αλλά παρέμεινε το κύριο οικονομικό κέντρο του κόσμου και διατήρησε ένα σημαντικό ρόλο στο διεθνές εμπόριο[11]. Στη συνέχεια το 1929-31 η Μεγάλη Ύφεση οδήγησε σε μια κατάρρευση του διεθνούς εμπορίου και κατά συνέπεια και της Αγγλίας, με ακόμα καταστροφικότερη τη δεκαετία του 1950 κατά την οποία η Βρετανία σημείωσε απώλεια ανταγωνιστικότητας λόγω κακών μεθόδων παραγωγής και έλλειψης καινοτομιών.
Συνεχίστηκε και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο χώρος είχε επανέλθει από τις ζημίες που προκλήθηκαν από γερμανικό βομβαρδισμό και είχεανακάμψει. Στη δεκαετία του 1960 το ποσό των εμπορευμάτων που διακινούνται στο λιμάνι του Λονδίνου φτάνει σε επίπεδα ρεκόρ και οι βιομηχανικοί εργάτες ανέρχονται σε πάνω από 1,5 εκατομμύρια[12]. Η συντηρητική στάση του Βασιλικού Ναυτικού μαζί με τις περιοριστικές ρυθμίσεις στον σχεδιασμό των κινητήρων και στην γενικότερη κατασκευή των πλοίων προκάλεσαν την πτωτική τάση της Βρετανικής ναυτιλίας. Επιπλέον, λίγοι μηχανικοί είχαν προσληφθεί, είτε στη διαχείριση είτε στην έρευνα, την ανάπτυξη και το σχεδιασμό.Κατά το υπόλοιπο του 20ου αιώνα, ως αποτέλεσμα της ευρύτερης αποαποικιοποίησης από τις Ευρωπαϊκές δυνάμεις, οι περισσότερες περιοχές της Βρετανικής αυτοκρατορίας απέκτησαν ανεξαρτησία.Τελευταία πράξη ήταν η επιστροφή του Χόνγκ Κόνγκ στην Κίνα το 1997. Οι Ιαπωνικές επιθέσεις στις Βρετανικές και Αμερικανικές κτήσεις στον Ειρηνικό, είχαν άμεσο αντίκτυπο στη Βρετανική Αυτοκρατορία.
Αν και εξήλθε νικήτρια από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι επιπτώσεις της σύγκρουσης ήταν τόσο βαθιές,τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης, μια ήπειρος που είχε κυριαρχήσει τον κόσμο για πολλούς αιώνες, είχε μετατραπεί σε ερείπια, και σε υποδοχέα για τον στρατό των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Η ισορροπία της παγκόσμιας δύναμης είχε πλέον μετατοπιστεί. Η Βρετανία ακολουθούσε μια φθίνουσα πορεία (παρακμή βρετανικού εμπορίου άνθρακα), ενώ άλλες χώρες ακολουθούσαν την πολιτική των επιδοτήσεων και των προνομίων, εκείνη σημείωνε ελαττωμένη συμμετοχή στο παγκόσμιο εμπόριο.Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η Βρετανία υιοθετεί μια πολιτική ειρηνικής απεμπλοκής από τις αποικίες της και κατά τα 1945-1965, ο αριθμός των ατόμων υπό βρετανική κυριαρχία έξω από το Ηνωμένο Βασίλειο μειώθηκεαπό 700 εκατομμύρια σε 5, 3εκατομμύρια που ήταν στο Χόνγκ Κόνγκ (αποικία Άγγλων από 1841-1995).
Η Αγγλία δεν είναι πλέον υπερδύναμη. Ο όρος αυτός (τον εισήγαγε ο Γουίλιαμ Φοξ το 1944) πρωτοδιατυπώθηκε το 1944 για να περιγράψει τις ΗΠΑ, την ΕΣΣΔκαι την φθίνουσα Μεγάλη Βρετανία[13]. Η συρρικνωμένη Αγγλία γρήγορα παραδίδεται σε ορισμένες από τις αποικίες της,και έτσι αλλοιώνεται ανεπανόρθωτα η θέση και το κύρος της.Έφτασε σχεδόνσε σημείο πτώχευσης και έπειτα από διαπραγμάτευσηπήρε δάνειο από τις ΗΠΑ ύψους $4,33 δισεκατομμυρίωντου οποίου η τελευταία δόση αποπληρώθηκε το 2006[14].
Εικόνα 2. Οι υπερπόντιες περιοχές που κατείχε η Μ.Βρετανία
Ένα επιπλέον γεγονός που αμαύρωσε την πολιτική, διπλωματική και οικονομική ιστορία της Αγγλίας και συνέβαλε καθοριστικά στην πτώσης της, ήταν η υπόθεση του Σουέζ. Η διώρυγα του Σουέζ ανοίγει το 1869,μετά από χρηματοδότηση από τη Γαλλία και την Αίγυπτο.Το κανάλι απέκτησε αμέσως στρατιωτική και γεωπολιτική σημασία και αποτέλεσε τη συντομότερη σύνδεση Μεσογείου και Ινδικού Ωκεανού, πράγμα που ωφέλησε ιδιαιτέρως τα κράτη που επέβλεπαν τις αποικίες τους στην περιοχή και διευκόλυνε το εμπόριό τους με αυτές.
Η κρίση του Σουέζ συνέπεσε με τον Ψυχρό Πόλεμο(1951).Πρωθυπουργός της Βρετανίας ήταν τότε ο Ουίνστον Τσώρτσιλ. Τίθενται νέα σχέδια επί τάπητος και ο Τσόρτσιλ θέλοντας να επαναφέρει την παντοδυναμία της Βρετανίας -παρά την προσφατη απώλεια της Ινδίας (1947)- επιδιώκει την διατήρηση της εξέχουσας εμπορικής θέσης της στη Μέση Ανατολή. Η Αιγυπτιακή κυβέρνηση Νάσερ(1952) ζητά την απομάκρυνση των Βρετανών από το Σουέζκαι το 1956 προβαίνει στην εθνικοποίησή του. Ο Ήντεν (Άγγλος πρωθυπουργός) στόχευε να συμφωνήσει με τη Γαλλία ώστε να προκαλέσει επεισόδιο μεταξύ Αιγυπτίων και Ισραηλινών. Έτσι θα κατόρθωνε να αναμειχθεί[15].Αρχικά ο Πρόεδρος των Η.Π.Α Αιζενχάουερ, ήταν υπέρ των αγγλογαλλικών απόψεων διότι μια τόσο μικρή σε δύναμη χώρα, σαν την Αίγυπτο, επιχείρησε να απειλήσει υπερπόντια συμφέροντα.
Έπειτα από παρεμβάσεις του Συμβούλιου Ασφαλείας και συνδιασκέψεις στο Λονδίνο προέκυψε έντονη διαφωνία μεταξύ Αϊζενχάουερ και Ήντεν, κατά την οποία ο πρώτος δε συναινούσε στην προοπτική της εισβολής, με αποτέλεσμα ο Ήντεν να αποχωρήσει από την περιοχή. Οι Η.Π.Α. έσωσαν την κατάσταση, καταδικάζοντας την στάση των δυο βασικών συμμάχων τους Γαλλίας και Αγγλίας, για αψυχολόγητη αντίδραση.Η υπόθεση του Σουέζ ανέδειξε την αδυναμία της Αγγλίας να πορευθεί χωρίς υποστηρικτές και ερείσματα σε θέματα παγκοσμίου ενδιαφέροντος.[16] Οι Η.Π.Α ήταν ο κύριος υποστηρικτής-δανειστής της Μ.Βρετανίας και για λόγους «σωφρονισμού» αρνήθηκε να επιτρέψει στο ΔΝΤ να δώσει δάνεια έκτακτης ανάγκης στη Βρετανία αν δεν ματαιωνόταν η εισβολή. Σκοπός ήταν να επιταχυνθεί η κατάρρευση του βρετανικού νομίσματος. Οι Γάλλοι συνοδοιπόροι έξαλλοι από αυτή την τροπή των πραγμάτων αναγκάστηκαν να συμφωνήσουν. Τα γεγονότα στο Σουέζ τραυμάτισαν την εθνική βρετανική υπερηφάνεια. Μάλιστα αργότερα περιγράφηκε ως το «Βατερλό της Βρετανίας».
Εικόνα 3. Βρετανική αποαποικιοποίηση της Αφρικής.
Η κρίση του Σουέζ και η ταπείνωση της Αγγλίας εξασθένισε τις παρατεταμένες αυτοκρατορικές βλέψεις της και επιτάχυνε την ανεξαρτησία των αποικιών της[17]. Η χορήγηση ανεξαρτησίας στην Ροδεσία(Ζιμπάμπουε) (βλ.εικόνα 3), τις Νέες Εβρίδες(Βανουάτου) το 1980καιτο 1981στη Μπελίζε,σήμαινε ότι η διαδικασία της αποαποικιοποίησης που είχε αρχίσει μετά τοδεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είχε σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί.Ένα άλλο γεγονός που ενισχύει την παραπάνω διαπίστωση είναι η υπόθεση του 1982, την οποία πραγματευόμαστε. Πρόκειται για τη στιγμή που η Βρετανία έσπευσε με αποφασιστικότητα να υπερασπιστεί υπερπόντια εδάφη της που απειλήθηκαν όταν η Αργεντινή εισέβαλε στα νησιά Μαλβίνες (έτσι θεωρήθηκε ότι αναβίωσε η υπόθεση Σουέζ).Η φιλοδοξία της Βρετανίας να αναδειχθεί η δύναμή της, υπερτερούσε οποιασδήποτε άλλης διπλωματικής συμφωνίας με την Αργεντινή.
Τον Σεπτέμβριο του 1982, η πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ μετέβη στο Πεκίνο για να διαπραγματευτεί με την Κινεζική κυβέρνηση για τον πιο πυκνοκατοικημένο υπερπόντιο χώρο της βρετανικής κυριαρχίας, το Χονγκ Κόνγκ. Η M.Θάτσερ, βλέποντας αναλογίες με τα νησιά Μαλβίνες, αρχικά ήθελε να κρατήσει το Χονγκ Κονγκ και πρότεινε μια βρετανική διοίκηση υπό κινεζική κυριαρχία, αν και αυτό απορρίφθηκε από την Κίνα. Μια συμφωνία επιτεύχθηκε το 1984 σύμφωνα με τους όρους της Σινοβρετανικής Διακήρυξης, ότι το Χονγκ Κονγκ θα γινόταν μια ειδική διοικητική περιοχή της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, διατηρώντας τον τρόπο ζωής του για τουλάχιστον 50 χρόνια[18]. Η τελετή παράδοσης, το 1997, χαρακτηρίζεται ως «το τέλος της αυτοκρατορίας της Βρετανίας».
Η Βρετανία διατηρεί μέχρι σήμερα την κυριαρχία της σε πάνω από 14 περιοχές έξω από τις Βρετανικές Νήσους(βλ.εικόνα 4), οι οποίες το 2002 ονομάστηκαν «Βρετανικά Υπερπόντια Εδάφη». Η Βρετανική κυβέρνηση έχει δηλώσει την προθυμία της να βοηθήσει κάθε υπερπόντια κτήση της, που επιθυμεί να προχωρήσει σε ανεξαρτησία. Στο μεταξύ αμφισβητείται από γεωγραφικούς γείτονες τους, η Βρετανική κυριαρχία σε Υπερπόντια Εδάφη όπως το Γιβραλτάρ που διεκδικείται από την Ισπανία, τα νησιά Μαλβίνες, για τα οποία γίνεται λόγος στο παρόν πόνημα, η Νότια Γεωργία, τα Νότια Νησιά Σάντουιτς τα οποία διεκδικούνται από την Αργεντινή και τα Βρετανικά Εδάφη του Ινδικού Ωκεανού, που διεκδικούνται από τον Μαυρίκιο και τις Σεϋχέλλες. Το βρετανικό Έδαφος της Ανταρκτικής διεκδικείται από την Αργεντινή και τη Χιλή[19].
Εικόνα 4.Τα υπερπόντια εδάφη της Μ.Βρετανίας
Η ιστορία των Μαλβινών και η Βρετανική κυριαρχία
Το σύμπλεγμα των νησιών απέχει 280 μίλια από το στενό του Μαγγελάνου, ο πληθυσμός τους το 1982 ήταν 1.800 άτομα Βρετανικής εθνικότητας και αποτελούν Βρετανικό υπερπόντιο έδαφος. Η απροσδόκητα αυξανόμενη κρίση και η ένταση στο χώρο της Ανταρκτικής, τα συμφέροντα στη γύρω περιοχή (τα νησιά Μαλβίνες, Σάντουιτς και η Γεωργία) αναδεικνύουν την σημαντικότητα και μοναδικότητα του γεγονότος που θα ακολουθήσει.
Μεγάλη προσοχή έχει δοθεί στην ιστορική γεωγραφία των Νησιών Μαλβίνες, ιδιαιτέρως από το 1833, το έτος που οι Βρετανοί εδραίωσαν την συνεχή κατοχή τους και προσπάθησαν να προωθήσουν την επισκευή πλοίων, την ανάπτυξη επιχειρήσεων και την εκτενή παραγωγή μαλλιού. Οι Μαλβίνες, τα μικρά νησάκια του Νοτίου Ατλαντικού, περίπου 480 χιλιόμετρα ανατολικά του άκρου της Νότιας Αμερικής, όπως εξετάζουμε, είναι περιοχή αντιδικίας αντικρουόμενων πολιτικών κινήτρων και συμφερόντων ήδη πριν από τον 19ο αι. Οι ιδιαιτερότητες αυτών των νησιών,όπως η μεγάλη απόστασή τους από οποιαδήποτε άλλη Βρετανική κατοχή, η έλλειψη γηγενούς πληθυσμού, το προβλημα της υπογεννητικότητας που εντεινόταν [20], ηέλλειψη εγκαταστάσεων, η έλλειψη ευκαιριών,μαζί με τις ακραίες καιρικές συνθήκες, τα καθιστούν μοναδικά στη βρετανική αποικιακή ιστορία και κατά συνέπεια άξια μελέτης.
Το 1592 φτάνει στις Μαλβίνες ο Captain John Davis (σπουδαίος εξερευνητής και θαλασσοπόρος επί βασιλείας της Ελισσάβετ Α΄, ο οποίος ήθελε να περάσουν στην κατοχή της αυτού μεγαλειότητας και να μη μπορεί κανείς άλλος να μετοικήσει χωρίς την άδεια από το στέμμα). Αυτό δεν γίνεται αποδεκτό από τους Αργεντινούς οι οποίοι ισχυρίζονται ότι πρώτος πάτησε το πόδι του στα νησιά, Ισπανός θαλασσοπόρος (βλ.χάρτη).
Τα νησιά πήραν το όνομά τους από τον Λόρδο Viscount Falkland (πολιτικός και συγγραφέας που έζησε το 1607 έως 1643).Οι Βρετανοί ίδρυσαν εκεί τον πρώτο οικισμό και έπειτα πέρασε στα χέρια των Ισπανών για 40 χρόνια. Στα νησιά αυτά η πρώτη μαζική εγκατάσταση σημειώνεται κατά το 1774 από τον Luis Antoine de Bougainville (Γάλλος εξερευνητής που έζησε το 1729-1811)(βλ.χάρτη).Το 1713, η Συνθήκη της Ουτρέχτης επιβεβαίωσε τη συνέχιση του ελέγχου της Ισπανίας στις παραδοσιακές περιοχές της στην Αμερική, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων νησιών « Les Iles Malouines» στη Γαλλική και στην Ισπανική «Islas Malvinas». Στο 1740, ο Ναύαρχος Λόρδος Anson έπειτα από μακρά ταξίδια σε όλο τον κόσμο προτείνει ως ναυτική βάση, το Cape Horn λόγω της στρατηγικής του θέσης. Κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν πως ο πρώτος οικισμός ιδρύθηκε το 1764 στο Port Louis στο Berkley Sound από τους Γαλλους, υπό τον Antoine de Bougainville (υπουργός του Λουδοβίκου) με στόχο να υπάρξει μια βάση που να επιτρέπει την πρόσβαση στον Ειρηνικό ωκεανό .
Το επόμενο έτος ο Βρετανός Captain John Byron έφτασε να ερευνήσει την βόρεια ακτή και με τη σειρά του ισχυρίστηκε ότι τα νησιά υπάγονται στη δικαιοδοσία των Άγγλων, όπως και το Port Egmont. Ο Captain John McBride τον ακολούθησε το 1766 για να δημιουργήσει μια μόνιμη αποικία . Ο Antoine De Bougainville παρέδωσε επίσημα την γαλλική αποικία το 1767 στην ισπανική δύναμη, και έτσι προκύπτει η ισπανική παρουσία. Το «Port Louis» μετονομάστηκε σε «Puerto Soledad» και ο Γενικός Διοικητής του Μπουένος Άιρες διόρισε ως κυβερνήτη έναν Ισπανό . Μέχρι το 1769 οι Βρετανοί (δυτικά) και οι Ισπανοί (ανατολικά) βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση , καθώς ο καθένας διεκδικούσε την άλλη περιοχή για να την θέσει υπό την κυριαρχία του.
Το 1770, σχετικά με τις προτάσεις από το Μπουένος Άιρες, πέντε ισπανικά πλοία με 1.400 στρατιώτες έφτασαν στο Port Egmont και κατέλαβαν το λιμάνι (βλ.Εικόνα 6). Μετά από εντατικές διαπραγματεύσεις η Ισπανία συμφώνησε το 1771 με τη Βρετανία να επιστρέψουν οι δεύτεροι στο λιμάνι Egmont, αλλά επέβαλε να διατηρήσουν το δικαίωμα της κυριαρχίας. Ο οικισμός εγκαταλήφθηκε από τους Βρετανούς το 1774. Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, οι Μαλβίνες παρέμειναν στην ισπανική σφαίρα επιρροής, με το όνομα «Islas Malvinas».
Εξάλλου η διάνοιξη της διώρυγας του Παναμά έγινε, μόλις, το 1914 όποτε η θέση των νησιών μέχρι εκείνη τη στιγμή ηταν υψίστης σημασίας καθώς αυτά έδιναν τη λύση στους εμπορικούς συνδέσμους μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού. Το 1766 και έπειτα από συμφωνία μεταξύ της Γαλλίας και της Ισπανίας , η πρώτη προτείνει να παραχωρήσει τα νησιά στη δεύτερη ελπίζοντας πως αυτό θα κρατούσε μακριά τις επιζητήσεις της Βρετανίας στην περιοχή. Το 1770 οι Ισπανοί διώχνουν τους Βρετανούς αποίκους και αμέσως μετά το 1771 επετράπη στη Βρετανία να επιστρέψει, αλλά η δικαιοδοσία άσκησης εξουσίας παρέμενε στην Ισπανία. Έπειτα από λίγα χρόνια, το 1824, ένας άλλος Γάλλος ο Lοuis Vernet εγκαθίσταται εκεί και αυτοανακηρύσσεται στρατιωτικός και πολιτικός διοικητής.[21]Μετά την ανεξαρτησία της Αργεντινής από την Ισπανία το 1816, οι Αργεντίνοι ισχυρίζονται ότι τα αποικιακά εδάφη των Ισπανών τούς ανήκουν λόγω κληρονομικών δικαιωμάτων (ήδη από τη σύναψη της συνθήκης της Τορντεσίγιας 1494) και το 1820 στέλνουν μια φρεγάτα για να πάρει υπό την κατοχή της τα νησιά Μαλβίνες.
Εικόνα 6. Τα νησιά Μαλβίνες
Η Αργεντινή διεκδικούσε – διεκδικεί ακόμα και σήμερα – τις Μαλβίνες, αφού θεωρούσε πως το 1829 δημιουργήθηκε εκεί μια αποικία των Ηνωμένων Επαρχιών του Ρίο ντε λα Πλάτα (προπατόρων της Αργεντίνικης Δημοκρατίας). Το 1826, ο γαλλικής καταγωγής Louis Vernet, μαζί με ένα πλήθος από αποίκους στο Puerto Soledad (βλ.εικόνα 6) εργάστηκε για την ανάπτυξη της αλιείας, της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και του εμπορίου. Ως κυβερνήτης από το 1828, προσπάθησε να προωθήσει την ανάπτυξη. Είχε ιδιαίτερα ανεπτυγμένο επιχειρηματικό πνεύμα και κατάφερε να ανοίξει την οικονομία των νησιών (στην Αργεντινή τιμάται ως εθνικός ήρωας, διότι προστάτευσε τα δικαιώματα της Αργεντινής στα νησιά).
Η ανάπτυξη της κτηνοτροφίας «έτρεχε» με γοργούς ρυθμούς. Το 1859 υπήρχαν περίπου 8.000 πρόβατα, το 1861 περιπου 10.000, ενώ 10 χρόνια αργότερα έφτασαν έως τις 50.000. Το 1847 οι εξαγωγές της αποικίας που αποτιμήθηκαν αποτελούνταν από δέρματα, λάδι, δέρμα φώκιας και άλλα είδη όπως το κόκαλο. Το 1831, ο Louis Vernet έπλευσε για το Μπουένος Άιρες. Σε αντίποινα, το αμερικανικό πολεμικό πλοίο «Lexigton» έφτασε στο Puerto Soledad, κατέστρεψε τις οχυρώσεις, και ανακήρυξε τα νησιά ακυβέρνητα. Καθώς οι αργεντίνικες δυνάμεις προσπαθούσαν να αποκαταστήσουν την τάξη, τα πολεμικά πλοία του Βασιλικού Ναυτικού “Clio” και “Τyne” υπό τις εντολές του καπετάνιου Onslow, έφτασαν στις αρχές του 1833 και διεκδίκησαν τις Μαλβίνες για λογαριασμό της Βρετανίας. Οι Αργεντίνοι διαμαρτυρήθηκαν έντονα, αλλά η βρετανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι όλα τα δικαιώματα κυριαρχίας κρατήθηκαν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων 1770 με την Ισπανία.Το 1833 σημειώνεται η επιστροφή των Βρετανών που επεδίωκαν μια πλήρως ανεπτυγμένη αποικία (ενώ η αποικιακή διοίκηση ιδρύθηκε το 1842επίσημα και νόμιμα[22]), αν και η Αργεντινή συνέχισε διεκδικεί ακόμα και κατά τη δεκαετία του 1960 και μετά, με αυξημένο σθένος.
Η πρωτεύουσα Stanley ιδρύθηκε το 1845(βλ. Εικόνα 6). Από αυτή τη στιγμή, το δικαίωμα της Βρετανίας όσον αφορά την κυριότητα, στηρίχθηκε στη κατοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα, και όταν προέκυψαν σοβαρές διαπραγματεύσεις, είχαν «πείσει» τους νησιώτες να επιθυμούν τη βρετανική παραμονή. Αυτό που προωθεί η βρετανική διοίκηση είναι ένα σωστά οργανωμένο πρόγραμμα που θα έφερνε μόνιμους κατοίκους στα νησιά αντιμετωπίζοντας έτσι το ζητούμενο του εποικισμού (ενθάρρυνση της μετανάστευσης από Βρετανία κυρίως αγροτών και κτηνοτρόφων σκωτσέζικης και ουαλικής καταγωγής)[23]. Ο προσανατολισμός των Βρετανών σχετικά με την αξιοποίηση των νησιών ήταν να χρησιμοποιηθούν αρχικά ως σωφρονιστικός χώρος ή ως σταθμός για επισκευή εμπορικών πλοίων ή ως ένας σταθμός- αποθήκη για ναυτικές δυνάμεις,για την προστασία του εμπορίου και τη διατήρηση της ειρήνης (οι Βρετανοί τονίζουν τη σπουδαία θέση των λιμανιών-καταλληλότητα-ασυναγώνιστη θεση).
Αναπτύχθηκε η κτηνοτροφία και η αλιεία ενώ ταυτόχρονα ως το 1867 τα νησιά είχαν βρει έναν ουσιαστικό ρόλο στην επισκευή πλοίων και το εμπόριο,μάλιστα είχε ξεπεραστεί το πρόβλημα της ανεπάρκειας ανθρωπίνων πόρων και μπορούσαν πλέον «να σταθούν στα πόδια τους». Το 1847 υπήρχαν 24 πλοία με χωρητικότητα 6.316 τόνους αλλά το 1853 υπήρχαν 60 συνολικής χωρητικότητας 25.186 και το 1862 μετά από κάποια διακύμανση στα τέλη της δεκαετίας του 1850,η χωρητικότηταέφτασε 69.774[24].
Το 1959 συντάσσεται η Συνθήκη της Ανταρκτικής με στόχο να κρατηθούν σε εκκρεμότητα οι εδαφικές διεκδικήσεις στην περιοχή διεθνούς συνεργασίας για επιστημονικούς σκοπούς. Η συνθήκη έχει υπογραφεί από 47 χώρες και προσδιορίζει την Ανταρκτική ως επιστημονική προστατευόμενη περιοχή, ελεύθερη για επιστημονική έρευνα και στην οποία απαγορεύεται κάθε στρατιωτική δράση[25]. Στόχος είναι η αποπυρηνικοποίηση της Ανταρκτικής, η διατήρηση των φυσικών πόρων ζωής, η προστασία του περιβάλλοντος, και η αναστολή των εδαφικών διεκδικήσεων.
Ήταν η πρώτη συμφωνία για τον έλεγχο των όπλων που υπογράφηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Υπήρχε πλέον η ανάγκη να αντικατασταθεί ο ανταγωνισμός και η σύγκρουση με τεχνικές οικονομικής συνεργασίας. Μόνο 28 επί συνόλου 46 χωρών που είχαν υπογράψει τη συνθήκη, διατηρούσαν το δικαίωμα να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων.Οι υπόλοιπες 18 επιτρεπόταν να παρακολουθούν συναντήσεις χωρίς δικαίωμα ψήφου. Η περιοχή της Ανταρκτικής όπως αντιλαμβάνεται κανείς είναι σε άμεσο συσχετισμό με την περιοχή των νησιών, αφού ο έλεγχος της μιας συμβαδίζει με την άμεση πρόσβαση και τον έλεγχο της άλλης( βλ. Εικόνα 5).
Εικόνα 5. Η στρατηγικής σημασίας θέση των νησιών.
Μετά από συνεχείς πιέσεις των Αργεντινών, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε το 1965 το Ψήφισμα 2065, που καθόριζε ότι τα νησιά του Νοτίου Ατλαντικού υπόκεινται σε ένα αποικιακό πρόβλημα και κάλεσε τη Βρετανία και την Αργεντινή να βρουν μια ειρηνική λύση. Μετά τις παρεμβάσεις του Ο.Η.Ε το θέμα των Μαλβινών βγήκε στη διεθνή σκηνή.Ο Juan Carlos Ongania (πρωθυπουργός της Αργεντινής το 1966-1970) απαίτησε να επιστρέψουν στην χώρα του τα νησιά με την υπόμνηση ότι παραβιάστηκε η διοικητική περιοχή της Τierradel Fuego[26]. Ο Οngania ήλπιζε ότι θα εκπληρώνονταν οι εθνικές επιθυμίες προσάρτησης στην Αργεντινή και ότι θα αποφεύγονταν κάποιο επεισόδιο. Τα μέλη του Συμβουλίου θορυβήθηκαν από τα γεγονότα και με επιμονή στο Ευρωπαικό Κοινοβούλιο ζητούσαν να λάβουν χώρα διαπραγματεύσεις ως προς το θέμα της κυριαρχίας.
Η Βρετανία αρχικά εμφανίστηκε ευέλικτη ως προς το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας και το 1971 οι Αργεντινοί συμφώνησαν να επικεντρωθούν στην οικονομική ανάπτυξη, αλλά στη συνέχεια, η θέση και των δύο πλευρών σκλήρυνε[27](στην σκληρή στάση των Άγγλων έπαιξε ρόλο το γεγονός της υπόθεσης του Γιβραλτάρ που είχε προκαλέσει έντονη ανησυχία και ανασφάλεια). Την ίδια στιγμή ο Πρόεδρος της Τράπεζας του Λονδίνου Sir George Bolton, συνειδητοποιεί πως αυτή η διαμάχη προκαλεί ζημιά στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ Αγγλίας και Αργεντινής και προτείνει να βρεθεί λύση εξω από τα πλαίσια της συγκυριαρχίας. Η Αργεντινή φαίνεται να μη δέχεται τίποτα λιγότερο από την πλήρη κυριαρχία και στα τέλη του 1980 οι κάτοικοι του νησιού απέρριψαν τη λύση της επαναμίσθωσης για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα[28]. Στα Νότια των νησιών Σάντουιτς ήδη είχαν συσταθεί στρατιωτικές βάσεις το 1976 από τους Αργεντινούς. Η πορεία προς τον πόλεμο είχε ξεκινήσει.Το 1982 ήταν πολύ κοντά, όταν πια στρατιωτικές δυνάμεις είχαν προσγειωθεί στη Νότια Γεωργία με σκοπό να εισβάλουν στις Μαλβίνες.
Καταλυτικό ρόλο στην εξελιξη αυτής της αντιπαράθεσης έπαιξε η πολιτική της Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία παρέμεινε ακλόνητη στις θέσεις της. Ο πόλεμος στα νησιά Μαλβίνες αύξησε το ηθικό του βρετανικού λαού και τη δημοτικότητα του συντηρητικού κομματος. Λειτούργησε καταλυτικά στην επανεκλογή της Μαργκαρετ Θάτσερ το 1983. Χωρίς τον επιτυχημένο πόλεμο η Θάτσερ θα είχε αποτύχει στις εκλογές.Το «προκλητικό» πολιτικό έργο και η τελευταία επιτυχημένη αποικιοκρατική κίνηση της Βρετανίας, έχει σημαδέψει την ιστορία της χώρας και την πολιτική καριέρα της Θάτσερ και έχει κεντρίσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον.
[1] Abbott Payson,(1928), “The Growth of English Shipping 1572-1922”, The Quarterly Journal of Economics,Vol.43, No 3, p.p 465-478
[2]Paul Kennedy,The rise and the Fall of British Naval Mastery, Published by Penguin Books,2001,σελ.5
[3]O.πσελ.8
[4]Sturmey S., «Βρετανική ναυτιλία και διεθνής ανταγωνισμός. Ανώτερο επίπεδο: H προ του 1914 περίοδος», Τζελίνα Χαρλαύτη (επιμ.), Ναυτιλία και Ιστορία, 16ος-20ος αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004, σελ. 308
[5]Sturmey S., «Βρετανική ναυτιλία και διεθνής ανταγωνισμός. Ανώτερο επίπεδο: H προ του 1914 περίοδος», Τζελίνα Χαρλαύτη (επιμ.), Ναυτιλία και Ιστορία, 16ος-20ος αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004, σελ 307
[6]“The Ports Industry in England and Wales”, Collective Project, 2006-2007, House of Commons Transport Committee, Collective Project, Vol.1
http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmselect/cmtran/61/61i.pdf, Επίσκεψη στις 20/03/2013
[7] Gregory Clark, «What Made Britannia Great? How Much of the Rise of Britain to World Dominance by 1850 Does the Industrial Revolution Explain?». http://www.econ.ucdavis.edu/faculty/gclark/papers/Britgreat2006.pdf (unpublished), Επίσκεψη στις 20/03/2013
[8]SturmeyS., «Βρετανική ναυτιλία και διεθνής ανταγωνισμός. Ανώτερο επίπεδο: H προ του 1914 περίοδος», Τζελίνα Χαρλαύτη (επιμ.), Ναυτιλία και Ιστορία, 16ος-20ος αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004, σελ. 308
[9] Ferguson, Niall, Colossus: The Price of America’s Empire,Penguin Books, 2004, σελ, 15-17.
[10]Sturmey S., «Βρετανική Ναυτιλία και Διεθνής Ανταγωνισμός. Τα Δύσκολα Χρόνια: Η Μεσοπολεμική Περίοδος», Τζελίνα Χαρλαύτη (επιμ.), Ναυτιλία και Ιστορία, 16ος-20ος αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004, σελ. 313
[11]Sturmey S., «Βρετανική Ναυτιλία και Διεθνής Ανταγωνισμός. Τα Δύσκολα Χρόνια: Η Μεσοπολεμική Περίοδος», Τζελίνα Χαρλαύτη (επιμ.), Ναυτιλία και Ιστορία, 16ος-20ος αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2004, σελ. 313
[12]http://en.wikipedia.org/wiki/Port_of_London
[13] El.wikipedia.org/wiki/Υπερδύναμη
[14] The United States and British Bankruptcy, 1944-1945: Responsibilities Deferred
[15]Peter Beck, The Falkland islands as an International Problem, Routledge, New York, 1988, σελ.130
[16] Peter Beck, The falklands as an international problem, Routledge, New York,1988, σελ.6
[17]Peter Beck, The Falkland islands as an International Problem, Routledge, New York, 1988, σελ.19/σελ.30
[18]Peter Beck, The Falkland islands as an International Problem, Routledge, New York, 1988, σελ.154
[19]Child. J, (1986), “Antarctica and Argentine Geopolitical Thinking”, Conference of Latin Americanist Geographers, Vol. 12, Paper presented at the 1985 International Meetting, Conference of Latin Americanst Geographers (CLAG), Washington, D.C., 27 September 1985
[20] Stephen A. Royle, (1985), “The Falkland Islands 1833-1876: The Establishment of a Colony”, The Geographical Journal, Vol. 151, No. 2, pp. 204-214
[21]Lord Shackelton, “The Falkland islands and their history”, (1983), The geographical journal, Vol.143, No1, p.p 1-4.
[22] Lord Shackelton, “The Falkland islands and their history”, (1983), The geographical journal, Vol.143, No1, p.p 1-4
[23] Lord Shackelton, “The Falkland islands and their history”, (1983), The geographical journal, Vol.143, No1, p.p 1-4
[24]Stephen A. Royle, (1985), «The Falkland Islands, 1833-1876: The Establishment of a Colony», TheGeographical Journal, Vol.151, No. 2, pp. 204-214
[25]Child. J, (1986), “Antarctica and Argentine Geopolitical Thinking”, Conference of Latin Americanist Geographers, Vol. 12, Paper presented at the 1985 International Meetting, Conference of Latin Americanst Geographers (CLAG), Washington, D.C., 27 September 1985
[26] Luis Alberto Romero, A history of Argentina in the 20th century, Published by Cultura Economica, Buenos Aires, σελ.179-182
[27]J. C. J. Metford, “Falklands or Malvinas? The Background to the Dispute”, International Affairs, Vol.44, No.3, Publish Wiley, pp. 463-481
[28] Peter Beck, The Falkland islands as an international problem, Routledge, New York, 1988, σελ 152
0 Comments