«…για να συμπορευτεί αργότερα, μετά την Επανάσταση στη Ρωσία το 1905, αρχικά στους Μενσεβίκους και όχι στους Μπολσεβίκους, ενώ αργότερα συμπορεύτηκε, μέχρι την πτώση του, με τον Τρότσκι. Πέθανε αυτοεξόριστος στην Ευρώπη και το σκήνωμά του κηδεύτηκε στη Μόσχα. Ανεκδιήγητος λαϊκιστής και υποκριτής ο Στάλιν, όχι απλώς τον κήδεψε με τιμές, αλλά μαζί με άλλους κομματικούς κουβάλησε και το φέρετρό του στους ώμους του!!». Αυτός είναι ο Μαξίμ Γκόρκι κατά Κώστα Γεωργουσόπουλο («Τα Νέα», 23.5.2022).

• Ο Γκόρκι με τους μενσεβίκους; Καμία σχέση. Με τους μπολσεβίκους τάχθηκε όταν διασπάστηκε το ΣΔΕΚΡ στις αρχές του 20ού αιώνα.
• Ο Γκόρκι με τον Τρότσκι; Καμία σχέση. Αλλωστε, την περίοδο που ηττήθηκε ο Τρότσκι και η σοσιαλδημοκρατική φράξια του στο ΚΚΣΕ(μπ), ο Γκόρκι δεν είχε επιστρέψει ακόμα μόνιμα στην ΕΣΣΔ. Ζούσε στη Δυτική Ευρώπη, τα δε έξοδα παραμονής του σε σανατόρια τα κάλυπτε η σοβιετική κυβέρνηση.
• Ο Γκόρκι πέθανε αυτοεξόριστος στην Ευρώπη; Καμία σχέση. Ο Γκόρκι πέθανε το 1936 στο σπίτι του στη Μόσχα. Είχε επιστρέψει μόνιμα το 1932. Ιστορική σύμπτωση: όταν ο Τρότσκι είχε ήδη ηττηθεί, ο Γκόρκι επέστρεφε μόνιμα στην ΕΣΣΔ. Του επιφυλάχτηκαν οι πιο λαμπρές τιμές. Η γενέτειρά του (Νίζνι Νόβγκοροντ) μετονομάστηκε σε Γκόρκι, το μεγαλύτερο πάρκο της Μόσχας ονομάστηκε Γκόρκι (έτσι ονομάζεται και σήμερα), ο ίδιος εκλέχτηκε πρώτος πρόεδρος του Συνδέσμου Συγγραφέων της ΕΣΣΔ, εκλέχτηκε μέλος της ΚΕ του ΚΚΣΕ(μπ) κτλ. κτλ.
• Ο Στάλιν κουβάλησε τη λήκυθο (και όχι το φέρετρο) του Γκόρκι; Φυσικά. Και ο Στάλιν και ο Μολότοφ και ο Βοροσίλοφ και άλλοι ηγέτες των μπολσεβίκων. Αλλωστε, ο Στάλιν με τον Γκόρκι, πέρα από την πολιτική σχέση, συνδέονταν και με προσωπική φιλία.

Ο αρρωστημένος αντικομμουνιστής Γεωργουσόπουλος ας αποφασίσει επιτέλους πού και πώς πέθανε ο Μαξίμ Γκόρκι. Γιατί δεν πέρασε πολύς καιρός από τότε που έγραφε ότι πέθανε στη Μόσχα και ότι τον… δηλητηρίασε ο Στάλιν. Τώρα γράφει ότι πέθανε… αυτοεξόριστος στην Ευρώπη και πως ο Στάλιν… απλά εκμεταλλεύτηκε το θάνατό του.

Ο Μαξίμ Γκόρκι πέθανε στη Μόσχα το 1936 σε ηλικία 68 ετών. Η ήδη κλονισμένη υγεία του επιδεινώθηκε μετά τη δολοφονία του γιου του από τους συνωμότες τροτσκιστές. Ο Στάλιν, ο Μολότοφ και άλλοι μπολσεβίκοι ηγέτες ήταν μεταξύ αυτών που κουβάλησαν τη λήκυθο με την τέφρα του στην πάνδημη κηδεία του Μαξίμ Γκόρκι, για να την ενταφιάσουν στα τείχη του Κρεμλίνου, δίπλα στους νεκρούς μπολσεβίκους ηγέτες και σε διεθνείς προσωπικότητες όπως η Ινές Αρμάντ, ο Τζον Ριντ, η Κλάρα Τσέτκιν κ.ά.

Και για να τελειώνουμε με τον αρρωστημένο αντικομμουνισμό, ιδού μια επιστολή του Στάλιν προς τον Γκόρκι το 1930, που δείχνει όχι μόνο τη στενή συντροφική σχέση, αλλά και τη συνεργασία ανάμεσα στους δυο άνδρες. Ο Γκόρκι δεν έχει επιστρέψει μόνιμα στην ΕΣΣΔ, αλλά ενδιαφέρεται για την πορεία των λογοτεχνικών και κοινωνικών πραγμάτων στη χώρα και αλληλογραφεί με τη σοβιετική ηγεσία επ’ αυτού.

Γράμμα στον Α.Μ. Γκόρκι

Αγαπητέ Αλεξέι Μαξίμοβιτς!

Ζητώ χίλιες φορές συγγνώμη και παρακαλώ να μη με μαλώσετε για την αργοπορημένη (πολύ αργοπορημένη!) απάντηση. Είμαι παραφορτωμένος ως εκεί που δεν παίρνει. Εκτός απ’ αυτό, ήμουν λιγάκι άρρωστος. Αυτό βέβαια δεν μπορεί να με δικαιολογήσει. Όμως μπορεί κά­τι να εξηγήσει.

1) Δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς αυτοκριτική. Δεν μπορούμε με κανένα τρόπο, Αλεξέι Μαξίμοβιτς. Χωρίς αυτοκριτική είναι αναπόφευκτη η στασιμότητα, το σάπι­σμα του μηχανισμού, η ανάπτυξη της γραφειοκρατίας, η υπονόμευση της δημιουργικής πρωτοβουλίας της εργατικής τάξης. Βέβαια η αυτοκριτική δίνει υλικό στους εχθρούς. Σ’ αυτό έχετε απόλυτα δίκιο. Μα η ίδια δίνει υλικό (και ώθηση) για την κίνησή μας προς τα μπρος, για την απο­δέσμευση της ανοικοδομητικής δραστηριότητας των εργαζομένων, για την ανάπτυξη της άμιλλας, για τις ουντάρνικες μπριγκάντες κτλ. Η αρνητική πλευρά καλύπτεται και υπερκαλύπτεται απ’ τη θετική.

Ίσως ο τύπος μας να υπογραμμίζει πάρα πολύ τις ελλείψεις μας και κάποτε (άθελα του) ακόμα και να τις διατυμπανίζει. Αυτό είναι δυνατό, και μάλιστα πιθανό. Κι αυτό βέβαια είναι κακό. Γι’ αυτό ζητάτε να ισοφα­ρίσουμε (εγώ θα λεγα να υπερκαλύψουμε) τις ελλείψεις μας με τις επιτεύξεις μας. Και σ’ αυτό βέβαια έχετε δίκιο. Αυτό το κενό θα το συμπληρώσουμε οπωσδήποτε και χωρίς καθυστέρηση. Μπορείτε να μην αμφιβάλλετε γι’ αυτό.

2) Η νεολαία μας είναι λογής-λογής. Υπάρχουν γκρινιάρηδες, κουρασμένοι, απογοητευμένοι (σαν το Ζένιν). Υπάρχουν νέοι γεμάτοι σφρίγος, χαρούμενοι, δυνα­τοί σε θέληση και σε ασυγκράτητη ορμή να πετύχουν τη νίκη. Δεν μπορεί, τώρα που σπάζουμε τις παλιές σχέσεις της ζωής και δημιουργούμε καινούργιες, τώρα που χαλάμε τους συνηθισμένους δρόμους και δρομάκους και ανοίγουμε καινούργιους, ασυνήθιστους, τώρα που ολόκλη­ρες ομάδες του πληθυσμού που ζούσαν εύπορα εκτοπί­ζονται απ’ την τροχιά τους και μπαίνουν στο περιθώριο, κάνοντας τόπο για τα εκατομμύρια τους άλλοτε καταβασανισμένους και κατατυραγνισμένους—δεν μπορεί η νεολαία ν’ αποτελεί μια ομοιογενή μάζα ανθρώπων που μας συμπαθούν, δεν μπορεί να μην υπάρχει σ’ αυτήν διαφορο­ποίηση, διαιρέσεις. Πρώτο, μέσα στη νεολαία υπάρχουν γιοι παραλήδων. Δεύτερο, αν πάρουμε ακόμα και τη δι­κή μας (απ’ την κοινωνική της θέση) νεολαία, όλοι τους δεν έχουν αρκετά νεύρα, δύναμη, χαρακτήρα, κατανόηση για ν’ αντιληφθούν την εικόνα της μεγαλειώδικης συντρι­βής του παλιού και της πυρετώδικης ανοικοδόμησης του καινούργιου σαν εικόνα του επιβαλλόμενου και κα­τά συνέπεια του επιθυμητού, εικόνα που εξάλλου μοιάζει πολύ λίγο με το παραδεισιακό ειδύλλιο της «γενι­κής ευδαιμονίας» που θα μας έδινε τη δυνατότητα «ν’ αναπαυτούμε», «ν’ απολαύσουμε την ευτυχία». Εννοείται πως σε μια τέτια «ιλιγγιώδη αναμπουμπούλα» δεν μπο­ρούμε να μην έχουμε κουρασμένους, σπασμένους, ξεφτισμένους, απελπισμένους ανθρώπους που μας εγκαταλεί­πουν, και, τέλος, ανθρώπους που αυτομολούν στο στρα­τόπεδο του εχθρού. Είναι τα αναπόφευκτα «έξοδα» της επανάστασης.

Σήμερα το βασικό είναι ότι τον τόνο στη νεολαία μας δεν τον δίνουν οι γκρινιάρηδες, μα οι μαχητικοί μας κομσομόλοι, ο πυρήνας της νέας, της πολυάριθμης γενιάς των μπολσεβίκων-γκρεμιστών του καπιταλισμού, των μπολ­σεβίκων-οικοδόμων του σοσιαλισμού, των μπολσεβίκων- απελευθερωτών όλων των καταπιεζομένων και των υπο­δουλωμένων. Αυτού βρίσκεται η δύναμή μας. Αυτού και η εγγύηση της νίκης μας.

3) Αυτό βέβαια δε σημαίνει πώς δεν πρέπει να προ­σπαθούμε να περιορίσουμε τον αριθμό των κλαψιάρηδων, εκείνων που γκρινιάζουν, που αμφιβάλλουν κτλ., με την οργανωμένη ιδεολογική (και κάθε λογής άλλη) επίδρασή μας πάνω τους. Απεναντίας, ένα από τα κυριότερα κα­θήκοντα του κόμματός μας, των πολιτιστικών οργανώσεών μας, του τύπου μας, των Σοβιέτ μας είναι να ορ­γανώσουν αυτή την επίδραση και να πετύχουν σοβαρά αποτελέσματα. Γι’ αυτό δεχόμαστε (οι φίλοι μας) εξολοκλήρου τις προτάσεις Σας:

α) να ιδρύσουμε το περιοδικό «Ζα Ρουμπεζόμ», 

β) να εκδόσουμε μια σειρά εκλαϊκευτικές συλλογές για τον «Εμφύλιο πόλεμο», χρησιμοποιώντας σ’ αυτή τη δουλιά τον Α. Τολστόι και άλλους τεχνίτες της πένας.

Χρειάζεται μόνο να προσθέσουμε ότι καμιά απ’ αυ­τές τις δουλιές δεν μπορούμε να την εμπιστευθούμε στην καθοδήγηση του Ράντεκ ή οποιουδήποτε απ’ τους φίλους του. Δεν πρόκειται για τις καλές ή όχι προθέσεις του Ράντεκ ή για την ευσυνειδησία του. Πρόκειται για τη λο­γική της φραξιονιστικής πάλης που δεν την απαρνήθηκαν ολότελα (δηλ. την πάλη) αυτός και οι φίλοι του (έμειναν μερικές σοβαρές διαφωνίες που θα τους σπρώ­χνουν στην πάλη). Η ιστορία του κόμματός μας (και όχι μόνο του δικού μας κόμματος) μας διδάσκει ότι η λογική των πραγμάτων είναι ισχυρότερη απ’ τη λογική των ανθρώπινων προθέσεων. Θάναι πιο σωστό την κα­θοδήγηση όλης αυτής της δουλιάς να την αναθέσουμε σε σταθερούς πολιτικά συντρόφους, και το Ράντεκ και τους φίλους του να τους χρησιμοποιήσουμε σα συνεργάτες. Αυτό θάναι το πιο σωστό.

4) Αφού εξετάσαμε με όλη τη σοβαρότητα το ζή­τημα της ίδρυσης ειδικού περιοδικού «Για τον πόλεμο», καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν σήμερα λόγοι για την έκδοση ενός τέτιου περιοδικού. Έχουμε τη γνώμη πως θάναι σκοπιμότερο να πραγματευόμαστε τα ζητήματα του πολέμου (εννοώ του ιμπεριαλιστικού πολέμου) στα πολιτικά περιοδικά που υπάρχουν. Πολύ περισσότερο που τα ζητήματα του πολέμου δεν μπορούμε να τα αποσπάσουμε απ’ τα ζητήματα της πολιτικής που έκφρασή τους είναι ο πόλεμος.

Όσο για τα πολεμικά διηγήματα, θα χρειαστεί να τα εκδόσουμε ύστερα από ένα καλό ξεδιάλεγμα. Στα βι­βλιοπωλεία φιγουράρουν πλήθος λογοτεχνικά διηγήματα που περιγράφουν τις «φρικαλεότητες» του πολέμου και εμπνέουν τον αποτροπιασμό για κάθε πόλεμο (όχι μόνο τον ιμπεριαλιστικό, μα και κάθε άλλον). Είναι αστικο-πασιφιστικά διηγήματα που η αξία τους δεν είναι μεγάλη. Εμάς μας χρειάζονται διηγήματα που να οδη­γούν τους αναγνώστες απ’ τις φρικαλεότητες του ιμπε­ριαλιστικού πολέμου στην ανάγκη να απομακρυνθούν oι ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις που οργανώνουν τέτιους πολέμους. Αλλωστε δεν είμαστε ενάντια σε κάθε πόλεμο. Είμαστε ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο σαν πόλεμο αντεπαναστατικό. Ομως είμαστε υπέρ του απελευθερωτικού, του αντιιμπεριαλιστικού, του επαναστα­τικού πολέμου, παρά το γεγονός ότι ένας τέτιος πόλεμος, όπως είναι γνωστό, όχι μόνο δεν είναι απαλλαγμένος απ’ τις «φρικαλεότητες της αιματοχυσίας», μα και είναι γεμάτος απ’ αυτές.

Μου φαίνεται πως η θέση του Βορόνσκι, που ετοιμάζε­ται να εκστρατεύσει ενάντια στις «φρικαλεότητες» του πολέ­μου, πολύ λίγο διαφέρει απ’ τη θέση των αστών πασιφιστών.

5) Έχετε απόλυτα δίκιο, όταν λέτε ότι στον τύπο μας βασιλεύει μεγάλη σύγχυση σ’ ό,τι αφορά τα ζητήμα­τα της αντιθρησκευτικής προπαγάνδας. Κάποτε γίνονται πολύ μεγάλες ανοησίες, που χύνουν νερό στο μύλο των εχθρών. Στον τομέα αυτόν έχουμε να κάνουμε τεράστια δουλιά. Όμως δεν πρόλαβα ακόμα να μιλήσω για τις προτάσεις Σας με τους συντρόφους της αντιθρησκευτικής προπαγάνδας. Θα Σας γράψω γι’ αυτό το ζήτημα μια άλλη φορά.

6) Δεν μπορώ να ικανοποιήσω την αίτηση του Καμεγκούλοφ. Δεν έχω καιρό! Κι έπειτα, από πού ως πού εγώ είμαι κριτικός, που να πάρει ο διάβολος!

Τέλειωσα.

Σας σφίγγω θερμά το χέρι και Σας εύχομαι υγεία.

Ευχαριστώ για τα χαιρετίσματα.

Ι. Στάλιν

Λένε πως Σας χρειάζεται γιατρός απ’ τη Ρωσία. Εί­ναι αλήθεια; Ποιον ακριβώς χρειάζεστε; Γράψτε να τον στείλουμε.

Ι. Στ.

17 του Γενάρη 1930

Πηγή: Στάλιν, Απαντα, τ. 12, σελ. 198-202