Ενσωματωμένοι στο σύστημα

… Στην Αριστερά, η συνθηκολόγηση είχε συντελεσθεί σταδιακά. Ουσιαστικά από τότε που έπαψε να είναι επαναστατική και βυθιζόταν όλο και πιο βαθιά στο σύστημα. Το τμήμα πολιτισμού του Συνασπισμού που μετονομάστηκε σε τμήμα πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ αποτελείτο από μια αξιόλογη ομάδα ανθρώπων που έχαναν κάθε δημιουργικότητα στις συνεδριάσεις του. Μια ρουτίνα που βόλευε τη γραφειοκρατία που διαμορφωνόταν σε συνθήκες ευμάρειας και απάθειας.

Εξάλλου, ένας μεγάλο μέρος των αριστερών διανοουμένων και καλλιτεχνών είχαν μια χαρά βολευτεί μέσα στο σύστημα. Άλλοι μισθοδοτούνταν από τους μεγαλοεργολάβους των ΜΜΕ, άλλοι εξαρτήθηκαν από τις κρατικές και ιδιωτικές χορηγίες και τις δημόσιες σχέσεις, μερικοί πήραν πόστα στο δημόσιο και πολλοί έγιναν πανεπιστημιακοί με πύλες εισόδου τις σχολές που διαμοιράστηκαν σε όλη την επικράτεια για να ανθεί το ντόπιο real estate και να λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο οι καφετέριες.

Εάν όλοι αυτοί οι αυτοπροσδιοριζόμενοι ως αριστεροί καλλιτέχνες και διανοούμενοι ήταν αριστεροί, θα είχε γίνει επανάσταση στην Ελλάδα. Η κρίση που έφερε τα πάνω κάτω και ανέδειξε εκλογικά τον ΣΥΡΙΖΑ δεν επέτρεψε να φανεί η ισχύς της γραφειοκρατίας εντός του. Η πολιτισμική άπνοια που συγκαλυπτόταν από τις εισαγωγές καλλιτεχνικών προϊόντων και από τους προβαλλόμενους από το σύστημα λογοτέχνες, συνθέτες, εικαστικούς, πανεπιστημιακούς και δημοσιογράφους, δεν ανησύχησε την Αριστερά που επιβίωνε με την κρατική επιχορήγηση και με τη δωρεάν δημοσιότητα που διασφάλιζε τη μακροζωία των στελεχών της.

Ποια άλλη ερμηνεία να δώσει κανείς στην επί δεκαετίες αδράνεια των αριστερών πανεπιστημιακών και φοιτητών να αλλάξουν ή έστω να αποπειραθούν να αλλάξουν το πανεπιστήμιο εκ των έσω, να συγκρουστούν, με εναλλακτικά προγράμματα και δράσεις; Ή των συγγραφέων που έκαναν καριέρες υπό την προστασία των ΜΜΕ και με ανούσιες θεματολογίες; Παραγκωνίστηκαν οι διανοούμενοι και οι καλλιτέχνες που δεν ενσωματώθηκαν, που δεν εφησύχασαν και πρόταξαν μια οποιαδήποτε αντίσταση στο σύστημα που σάπιζε εκ θεμελίων. Ευτυχώς, κάποιοι εκδότες επέμειναν να εκδίδουν σημαντικά βιβλία παρ’ όλη την κακή κατάσταση της αγοράς και ορισμένοι γελοιογράφοι, σαν τον Πέτρο Ζερβό, να σχολιάζουν τα εκφυλιστικά φαινόμενα με πολύ αιχμηρές πένες.

Όταν η κρίση στέριωσε για τα καλά, οι συντάξεις που κόβονταν, η ανεργία που μεγάλωνε και τα εκλογικά ποσοστά που ανέβαιναν, δεν άφηναν να φανεί η πολιτισμική γύμνια της Αριστεράς που έβγαινε στο προσκήνιο. Κανένας δεν αντιδρούσε στον ξύλινο λόγο των αριστερών βουλευτών, στην κακομοιριά των πανό στις διαδηλώσεις, στην κακογουστιά των αφισών, στην ανεπάρκεια των αριστερών εφημερίδων ή στην παντελή έλλειψη δημοκρατίας στα αριστερά κόμματα και τις οργανώσεις. Η στασιμότητα και η τυποποίηση διαιωνίζονταν ευνοώντας μόνο τη γραφειοκρατία που ετοιμαζόταν να καταλάβει την εξουσία χωρίς να επιτρέψει οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή που θα έθετε σε κίνδυνο ή σε αμφισβήτηση την κυριαρχία της. Και όσοι βιάζονταν να αποτρέψουν μια κλίση προς τα αριστερά, για να μην κλονιστεί το κατεστημένο και να μην χάσουν την προνομιακή τους σχέση με το καθεστώς, μεταπήδησαν χωρίς δισταγμούς στο αντίπαλο στρατόπεδο, όπως παλιότερα είχαν κάνει οι Ανδρουλάκηδες και οι Δαμανάκισσες.

Στις συγκεντρώσεις και τις διαδηλώσεις, κυριαρχούσαν πάντα, από τη χούντα μέχρι σήμερα, τα ίδια τραγούδια, που είχαν αντιγράφει από τις κασέτες σε CD, «Της Δικαιοσύνης ήλιε νοητέ», Another brick in the wall, «Πότε θα κάνει ξαστεριά» και τούμπαλιν. Χωρίς περιεχόμενο και χωρίς προτάσεις, το εναλλακτικό στο φεστιβάλ νεολαίας του ΣΥΡΙΖΑ, το 2015, ήταν οι βετεράνοι του λαϊκού τραγουδιού Πίτσα Παπαδοπούλου και Γιώργος Μαργαρίτης. Ούτε ένα έργο ζωγραφικής, ούτε ένα σύγχρονο ποίημα με κοινωνικό περιεχόμενο δεν προβλήθηκε όλο αυτό το διάστημα. Κανένας νέος κόσμος, τίποτα επαναστατικό δεν ανάβλυζε από την παρουσία της Αριστερός. Και κανένα τραγούδι αμφισβήτησης δεν έβγαινε από τα σπλάχνα της.

Οι οιωνοσκόποι δεν είχαν πια μαντικά σημάδια ή δεν μπορούσαν να τα δουν μέσα στη γενικευμένη θολούρα. Ούτε, βέβαια, μπόρεσαν να αντιληφθούν τον γκρεμό που μας περίμενε πίσω από το δημοψήφισμα. Κι απ’ ό,τι φαίνεται, τα σημερινά τραγούδια δεν παίρνουν θέση ούτε προαναγγέλλουν τίποτα καλύτερο ή μαχητικότερο για το άμεσο μέλλον. Σε πλήρη αναντιστοιχία με την ανάγκη εκατομμυρίων πολιτών να εκφράσουν την αγωνία τους, τη συντριβή και την οργή τους, όπως φάνηκε κι από την απήχηση που έχει το τραγούδι-ταινία «Να σταθώ στα πόδια μου» του Λεωνίδα Μπαλάφα, του Γιώργου Νικηφόρου Ζερβάκη και του Θοδωρή Παπαδουλάκη, με σχεδόν τρία εκατομμύρια θεάσεις-ακροάσεις! Ας ελπίσουμε, όμως, ότι αυτή η σιγή μπορεί και να κρύβει εκπλήξεις.