Σαν σήμερα, 22 Αυγούστου 1923, η εργατική τάξη της χώρας πλήρωνε με αίμα το δικαίωμα στην απεργία, τη διεκδίκηση για ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς και ζωή με αξιοπρέπεια.

Η περίοδος εκείνη ήταν γεμάτη εντάσεις: η Μικρασιατική Καταστροφή είχε αφήσει πίσω της εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, η οικονομία ήταν ρημαγμένη και η φτώχεια θέριζε. Οι εργάτες, εξαντλημένοι από τις συνεχείς μειώσεις μισθών και την εργοδοτική αυθαιρεσία, αποφάσισαν να δώσουν μαζική απάντηση.

Η γενική απεργία του Αυγούστου 1923

Τον Αύγουστο εκείνο ξέσπασε πανεργατική απεργία με αιτήματα το 8ωρο, αυξήσεις που να συμβαδίζουν με την ακρίβεια, και την απελευθέρωση συλληφθέντων εργατών. Η κινητοποίηση ξεκίνησε από την Ομοσπονδία Αρτεργατών και επεκτάθηκε: ναυτεργάτες, καπνεργάτες, τροχιοδρομικοί, εργάτες Τύπου και πολλοί άλλοι κλάδοι κατέβηκαν στον δρόμο.

Οι διαδηλώσεις πήραν μαζικά χαρακτηριστικά. Στον Πειραιά, οι απεργοί κατέκλυσαν το Πασαλιμάνι.

Η καταστολή

Η κυβέρνηση, φοβούμενη την αγωνιστική έκρηξη, επιστράτευσε στρατό, ιππικό, πολυβόλα, ακόμη και τεθωρακισμένα. Η απεργία βαφτίστηκε «κομμουνιστική ανταρσία» και το μόνο που εισέπραξαν οι εργάτες ήταν σφαίρες.

Στις 22 Αυγούστου, η μεγάλη συγκέντρωση στο Πασαλιμάνι χτυπήθηκε άγρια. Πυροβολισμοί ενάντια σε άοπλους εργάτες, με αποτέλεσμα τους πρώτους νεκρούς και δεκάδες τραυματίες. Την επόμενη, στις 23 Αυγούστου, η καταστολή κορυφώθηκε: συνολικά έντεκα εργάτες έπεσαν νεκροί, εκατοντάδες τραυματίστηκαν, δεκάδες συνελήφθησαν.

Ο Τύπος της εποχής

Ενδεικτική είναι η στάση μεγάλου μέρους του αστικού Τύπου. Η εφημερίδα Σφαίρα, στις 22 Αυγούστου 1923, έγραφε περιφρονητικά για τους απεργούς:

«Πολύ φοβούμεθα ότι οι εργάται απεργοί… αισθάνονται την ηδονήν που δοκιμάζει η γάτα, όταν, τρίβουσα την γλώσσαν της εις κοπτερόν πριόνι, γλυκαίνεται λήχουσα το ίδιον της το αίμα».

Αντί να δουν τον αγώνα για ψωμί και αξιοπρέπεια, περιέγραφαν τους εργάτες σαν πλάσματα που απολαμβάνουν τον ίδιο τους τον πόνο.

Η ιστορική σημασία

Η απεργία του Αυγούστου 1923, παρ’ όλη την αιματηρή καταστολή, έγραψε μια σελίδα θυσίας και αγώνα. Έδειξε τη δύναμη και την αποφασιστικότητα της εργατικής τάξης να μην υποταχθεί, ακόμα κι αν το τίμημα ήταν βαρύς φόρος αίματος.

Οι νεκροί εκείνης της μέρας δεν πήγαν χαμένοι. Η μνήμη τους κράτησε ζωντανό το νήμα των αγώνων, που αργότερα καρποφόρησαν σε κατακτήσεις όπως το 8ωρο, οι συλλογικές συμβάσεις, τα εργατικά δικαιώματα.