Σαν σήμερα, 21 Γενάρη 1950, πεθαίνει στο Λονδίνο ο Έρικ Άρθουρ Μπλαιρ, γνωστός με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο George Orwell. Η κυρίαρχη αφήγηση τον παρουσιάζει ως έναν «ασυμβίβαστο ανθρωπιστή», έναν συγγραφέα που δήθεν αντιστάθηκε σε κάθε μορφή ολοκληρωτισμού. Όμως, πίσω από τον μύθο, η ιστορική διαδρομή του Μπλαιρ είναι πολύ πιο αντιφατική – προβληματική και βαθιά πολιτική.

Από υπηρέτης της αποικιοκρατίας…

Ο Μπλαιρ ξεκίνησε την ενήλικη ζωή του ως αξιωματικός της αποικιακής αστυνομίας της Βιρμανία, τότε αποικίας της Βρετανική Αυτοκρατορία. Η εμπειρία αυτή, που αργότερα περιέγραψε με κριτική διάθεση, δεν αναιρεί το γεγονός ότι υπήρξε ενεργό γρανάζι ενός μηχανισμού καταπίεσης και εκμετάλλευσης λαών. Η αποικιακή του θητεία δεν ήταν απλώς «νεανικό σφάλμα», αλλά μια συνειδητή επιλογή καριέρας στο πλευρό της αυτοκρατορικής βίας.

…στον Ισπανικό Εμφύλιο

Στη δεκαετία του ’30, ο Μπλαιρ πολέμησε στην Ισπανία με τις πολιτοφυλακές του POUM, στο πλευρό των Δημοκρατικών. Το γεγονός αυτό συχνά χρησιμοποιείται ως απόδειξη της «αριστερής» του ταυτότητας. Ωστόσο, η εμπειρία του Ισπανικού Εμφυλίου δεν τον οδήγησε σε βαθύτερη κατανόηση της ταξικής πάλης, αλλά σε μια εμμονική εχθρότητα απέναντι στο κομμουνιστικό κίνημα, το οποίο σύμφωνα με κάποιους τον οδήγησε στο να γίνει όργανο των κατασταλτικών μηχανισμών που καταδίωκαν το κομμουνιστικό κίνημα.

Ο αντικομμουνιστής καταδότης

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Όργουελ συνεργάστηκε με την BBC και, το 1949, παρέδωσε στις βρετανικές αρχές λίστα με ονόματα διανοουμένων και καλλιτεχνών που θεωρούσε «φιλοκομμουνιστές» ή «ύποπτους».

Μεταξύ των ονομάτων που βρίσκονται στη λίστα είναι ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο ηθοποιός Πωλ Ρόμπερτσον, ο συγγραφέας Τζ. Μπ. Πρίστλεϊ, ο ιστορικός Ε.Ι. Καρ, ο ιστορικός και βιογράφος του Τρότσκι Α. Ντόιτσερ

Η πράξη αυτή, που αποσιωπάται ή δικαιολογείται από τους απολογητές του, τον κατατάσσει αντικειμενικά στην πλευρά του κρατικού αντικομμουνισμού, σε μια περίοδο που ξεκινούσε το κυνήγι μαγισσών του Ψυχρού Πολέμου.

Η πολιτική χρήση του Όργουελ

Τα έργα του, ιδιαίτερα η Φάρμα των Ζώων και το 1984, αξιοποιήθηκαν –και συνεχίζουν να αξιοποιούνται– ως ιδεολογικά όπλα ενάντια στον σοσιαλισμό συνολικά. Η κριτική του στον σταλινισμό μετατράπηκε, με τη βοήθεια της αστικής προπαγάνδας, σε γενική καταδίκη κάθε επαναστατικής προοπτικής. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Όργουελ αγκαλιάστηκε θερμά από το δυτικό κατεστημένο, τις μυστικές υπηρεσίες και τους ιδεολογικούς μηχανισμούς της Δύσης.

Η κριτική αποτίμηση του έργου και της δράσης του δεν είναι ζήτημα «λογοτεχνικού γούστου», αλλά πολιτικής στάσης. Γιατί, τελικά, καμία πένα δεν είναι ουδέτερη – και ο Όργουελ διάλεξε στρατόπεδο.