Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Σήμερα συμπληρώνονται 41 χρόνια από τον θάνατο του Ηλία Ηλιού (1904-1985), ενός από τους πιο εμβληματικούς πολιτικούς, δικηγόρους και διανοούμενους της ελληνικής Αριστεράς.

Γεννημένος στη Μύρινα της Λήμνου τον Μάιο του 1904, σπούδασε Νομικά στην Αθήνα, συμμετείχε στην ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση, εντάχθηκε στο ΚΚΕ και έγινε ηγετικό στέλεχος της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) – του νόμιμου πολιτικού βραχίονα της Αριστεράς στη μετεμφυλιακή περίοδο. Εδώ είναι απαραίτητο να σημειώσουμε ότι σύμφωνα με το Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ η επιλογή του ΚΚΕ για τη δημιουργία της ΕΔΑ ήταν λαθεμένη, γιατί αποτελούσε σχήμα συμμαχίας πολιτικών δυνάμεων και όχι κοινωνικοπολιτικό μέτωπο πάλης.

Ο Ηλίας Ηλιού, εξελέγη βουλευτής Λέσβου-Λήμνου (1956-1963) και Α΄ Αθηνών (1964-1967), ενώ διετέλεσε μόνιμος κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΕΔΑ από το 1958. Υπέστη εξορίες (Μακρόνησος, Αϊ Στράτης), φυλακίσεις και βασανιστήρια, τόσο στην εμφυλιακή περίοδο όσο και κατά τη δικτατορία των συνταγματαρχών (συνελήφθη την 21η Απριλίου 1967, βασανίστηκε στο Ιππόδρομο, μεταφέρθηκε σε εξορίες). Μετά τη Μεταπολίτευση ξαναέφτιαξε την ΕΔΑ και εξελέγη για δύο κοινοβουλευτικές περιόδους βουλευτής με την Ενωμένη Αριστερά (1974) και με τη Συμμαχία Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων (1977),

Πέθανε στην Αθήνα από επιπλοκές του διαβήτη και κηδεύτηκε με τιμές υπουργού.

Η πολιτική πορεία του Ηλιού χαρακτηρίστηκε από βαθιά νομική παιδεία, ρητορική δεινότητα και μια στρατηγική κοινοβουλευτικής-θεσμικής πάλης. Ως μόνιμος κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΕΔΑ, αποκάλυπτε καθημερινά τις νοθεύσεις εκλογών, τις διώξεις αγωνιστών, την αυταρχικότητα της Δεξιάς της εποχής Καραμανλή και τις προετοιμασίες για δικτατορία (π.χ. καταγγελία του Γ. Παπαδόπουλου το 1965 ως επικεφαλής «χούντας συνταγματαρχών»).

Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην ιστορική του φράση «Θα σας ταράξουμε στην νομιμότητα», που εκφώνησε το 1962 στη Βουλή.

Η φράση αυτή συμπύκνωνε την πεποίθηση – αυταπάτη ότι η Αριστερά μπορούσε να νικήσει τη Δεξιά μέσα από αυστηρή προσήλωση στη νομιμότητα: αποκαλύπτοντας τις παραβιάσεις της από την εξουσία, χρησιμοποιώντας το Κοινοβούλιο, τις εκλογές και το δίκαιο ως όπλα για μαζική λαϊκή κινητοποίηση και σταδιακή αλλαγή συσχετισμών.

Ηταν η λογική «θα σας αναγκάσουμε να τηρήσετε τους δικούς σας νόμους και θα σας συντρίψουμε μέσα από αυτούς».

Ωστόσο, αυτή ακριβώς η φράση αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα των αυταπατών που είχε ο Ηλιού (και η ευρύτερη ρεφορμιστική γραμμή της ΕΔΑ) για τη φύση της Δεξιάς και της αστικής δημοκρατίας.

Η ελληνική Δεξιά ποτέ στην ιστορία της δεν σεβάστηκε ποτέ πραγματικά τη «νομμότητα» όταν απειλούνταν τα συμφέροντά της. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η σχετική αναφορά που έκανε η Αλέκα Παπαρήγα για τον ρόλο διαχρονικά του αστικού Συντάγματος σε Πανελλαδική συγκέντρωση του ΚΚΕ στις 15 Μάη 2010.

Τι να πρωτοθυμηθούμε;: νοθεία στις εκλογές του 1958-1961, παρακρατικές συμμορίες, διώξεις, παρακολουθήσεις, και τελικά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967.

Η πίστη ότι η Δεξιά θα «ταραχθεί» και θα υποχωρήσει μπροστά σε νομικά-θεσμικά επιχειρήματα αποδείχθηκε τραγικά αφελής. Η αστική νομιμότητα είναι εργαλείο της κυρίαρχης τάξης, όπως και σχεδόν όλοι οι καθεστωτικοί της θεσμοί.

Παρά αυτή την κριτική στη γραμμή του (που αντανακλούσε ευρύτερες στρατηγικές επιλογές της εποχής), ο Ηλίας Ηλιού παραμένει μια σεβαστή μορφή: αγωνιστής που υπέστη τα βασανιστήρια της χούντας, διανοούμενος που μελέτησε και μετέφρασε Αριστοτέλη και Αισχίνη, συνεπής υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κοινοβουλευτικός ρήτορας που αποκάλυπτε την υποκρισία της εξουσίας. Η πορεία του δείχνει τα όρια της «εντός συστήματος» πάλης και υπενθυμίζει την ανάγκη για ριζοσπαστικό, ταξικό αγώνα που δεν έχει αυταπάτες για τον ταξικό εχθρό.