Υπάρχει μια παράδοση στα ελληνικά ναυάγια. Δεν είναι ναυτική· είναι θεσμική. Όταν πνίγονται άνθρωποι, κάτι πάντα δεν γράφει. Άλλοτε το ραντάρ, άλλοτε το GPS, άλλοτε το ημερολόγιο συμβάντων. Τελευταία, η κάμερα.

Στο πολύνεκρο ναυάγιο στη Χίο, όπου χάθηκαν 15 μετανάστες και πρόσφυγες, μάθαμε –από «αρμόδιες πηγές» φυσικά– ότι στο περιπολικό του Λιμενικού υπήρχε κάμερα, αλλά δεν ήταν ενεργοποιημένη.
Όχι επειδή χάλασε.
Όχι επειδή έπεσε στη θάλασσα.
Απλώς… δεν άνοιξε.

Και για να μην παρεξηγηθούμε, έσπευσαν να μας καθησυχάσουν: ακόμα κι αν ήταν ανοιχτή, μπορεί και να μη φαινόταν τίποτα. Δηλαδή μια κάμερα που υπάρχει, αλλά δεν καταγράφει· και αν καταγράφει, δεν βλέπει· και αν βλέπει, δεν χρειάζεται. Πολυεργαλείο.

Η επίσημη εκδοχή λέει πως το σκάφος των προσφύγων είχε σβηστά φώτα, δεν υπάκουσε στα σήματα και έκανε επικίνδυνους ελιγμούς. Όλα μπορεί να συνέβησαν. Το πρόβλημα είναι ότι όλα τα μαθαίνουμε από στόμα σε στόμα. Γιατί το στόμα μιλά, αλλά η κάμερα σιωπά.

«Μεμονωμένο περιστατικό» – η πιο πολυχρησιμοποιημένη έκφραση

Βέβαια, μας λένε να μη βιαζόμαστε. Είναι μεμονωμένο περιστατικό. Όπως μεμονωμένο ήταν:

➤ το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, που κατέληξε σε καταδίκη της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο,

➤ το ναυάγιο στην Πύλο, που κατέληξε σε ποινικές διώξεις σε βάρος λιμενικών, ακόμη και ανώτερων στελεχών,

➤ και δεκάδες άλλα «μεμονωμένα» όπου η λέξη διάσωση μπλέχτηκε επικίνδυνα με τη λέξη αποτροπή.

Τόσο μεμονωμένα, που τρέχουν ακόμα δίκες.
Τόσο μεμονωμένα, που η διεθνής ειδησεογραφία έχει πια έτοιμο το template.

Η δικαιοσύνη στο slow motion και η κάμερα στο off

Στην Πύλο, η υπόθεση δεν έκλεισε επικοινωνιακά. Άνοιξε δικαστικά. Υπάρχουν διώξεις για κακουργήματα, καταθέσεις επιζώντων, αντιφάσεις, ερωτήματα για το αν υπήρξε ρυμούλκηση, καθυστέρηση διάσωσης, λάθος χειρισμοί. Και φυσικά, αντικρουόμενες αφηγήσεις.

Κοινός παρονομαστής η απουσία αδιαμφισβήτητου υλικού που να λέει απλά το τι έγινε.

Το πραγματικό ερώτημα

Το ζήτημα δεν είναι αν οι λιμενικοί είναι «καλοί» ή «κακοί». (Υπάρχουν λιμενικοί διαμάντια, σαν τον μακαρίτη Υποπλοίαρχο του Λιμενικού Σώματος, Κυριάκο Παπαδόπουλο, υπάρχουν  και λιμενομπάτσοι).
Το ζήτημα είναι ότι το σύστημα λειτουργεί χωρίς μνήμη, και μετά ζητάει εμπιστοσύνη.

Όταν υπάρχουν κάμερες, αλλά δεν ανοίγουν.
Όταν υπάρχουν θάνατοι, αλλά η έρευνα ξεκινά με τρύπες.
Όταν υπάρχουν προηγούμενες καταδίκες και εκκρεμείς δίκες, αλλά κάθε νέο ναυάγιο παρουσιάζεται σαν να συνέβη σε θεσμικό κενό.

Τότε δεν μιλάμε για ατύχημα.
Μιλάμε για κανονικότητα.

Και αυτή η κανονικότητα έχει ένα σταθερό μοτίβο: οι άνθρωποι πνίγονται, οι κάμερες κλείνουν, και η αλήθεια… αργεί. Αν δεν χαθεί εντελώς στη θάλασσα.