Πηγή: Χρύσα Κακατσάκη – Documento

Ο φακός σαν αδέκαστο μάτι συλλαμβάνει και παγώνει τον χρόνο, διαπερνά το βλέμμα και το ευθυτενές παράστημα πιο βαθιά απ’ ό,τι οι σφαίρες το στήθος. Η μάντρα με τα πένθιμα κυπαρίσσια το μακάβριο ντεκόρ. Ψυχοσάββατο εμφανίστηκαν οι νεκροί που τους είχαμε λησμονήσει σαν αμάξι γέρικο πεταμένο σε χωματερή. Οι λεκέδες από αίμα στο φόρεμα της Ιστορίας εντελώς ξαφνικά έδειξαν την υψηλή ποιότητα του υφάσματος.

Ποιο ήταν όμως το κίνητρο του Χέρμαν Χόιερ να απαθανατίσει την εκτέλεση των 200 ανδρών, που στην πλειονότητά τους ήταν φυλακισμένοι κομμουνιστές; Να αποτυπώσει σε χαρτί ακόμα ένα τρόπαιο της ναζιστικής Θηριωδίας; Να χρησιμοποιηθούν οι φωτογραφίες του ως όργανο προπαγάνδας και εργαλείο παραδειγματισμού των ανυπάκουων;

Το τεκμήριο που για κείνη την περίοδο αποτέλεσε εγγραφή κυριαρχίας σήμερα καθίσταται αδιάψευστη μαρτυρία. Το παρελθόν, γράφει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, εγείρει αξιώσεις που δεν μπορούν να ικανοποιηθούν με φτηνό τίμημα. Το νόημα μετατοπίζεται μέσα στον χρόνο, καθώς η συλλογική πρόσληψη την επανατοποθετεί σε νέο πλαίσιο. Γίνεται σύμβολο αγώνα, συγκινησιακή φόρτιση, ιδεολογική ταύτιση.

Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών λειτούργησε σαν ομβροντία μνήμης. Άνοιξαν τα σεντούκια των παππούδων, ζωντάνεψαν οι οικογενειακές αφηγήσεις, ξαναβγήκαν στην επιφάνεια ποιήματα και χαρακτικά, ταινίες και τραγούδια. Θυμήθηκε το μεγαλείο του Σουκατζίδη που αρνήθηκε τη σωτηρία του, τον τσαγκάρη που προτίμησε να πεθάνει παρά να φτιάχνει γερμανικές μπότες, τα σπαρακτικά σημειώματα ραμμένα στις φόδρες των ρούχων που περιμάζεψαν οι συγγενείς και οι κάτοικοι της Καισαριανής.

Πέρα όμως από τη συναισθηματική έκρηξη και τα επιφωνήματα θαυμασμού και περηφάνιας, τίθενται και μερικά ζητήματα ως τροφή για σκέψη. Οι φωτογραφίες των εκτελεσμένων αποτελούν π.χ. και μια ενοχλητική υπενθύμιση ότι υπάρχει μια ιστορική οφειλή που παραμένει πολιτικά μετέωρη. Τα 200 ονόματα είναι η μαύρη λίστα της ατιμωρησίας των υπευθύνων, γιατί αν οι Γερμανοί υπήρξαν οι φυσικοί αυτουργοί του εγκλήματος, οι δωσιλογικές κυβερνήσεις ήταν οι ηθικοί αυτουργοί που τους παρέδωσαν ως πρόβατα επί σφαγή.

Ελλάδα η χώρα του Ελύτη και κράτος του ταγματασφαλίτη. Τα Τάγματα Ασφαλείας του Παπαδόγκωνα σκότωσαν άλλους 110 πατριώτες στην Πελοπόννησο ως αντίποινα για τον θάνατο του φίλου του, υποστράτηγου Φραντς Κρεχ.

Θετική σίγουρα η πρόθεση του υπουργείου Πολιτισμού να περιέλθει ολόκληρο το αρχειακό υλικό (163 φωτογραφίες, όπως λέγεται) στα χέρια του ελληνικού δημοσίου. Αρκεί να μην είναι μια κίνηση εντυπωσιασμού ούτε να εξυπηρετήσει ακόμη ένα αφήγημα κυβερνητικής επιτυχίας. Αν επιτευχθεί η απόκτησή τους, να συνοδευτεί από τη ρητή δέσμευση για ίδρυση Μουσείου Εθνικής Αντίστασης ώστε η εθνική αξιοπρέπεια να μην καταλήξει σε πολιτικάντικη ρητορική και να μην παραδίδονται εικαστικά μαθήματα Ιστορίας μέσα από το TikTok. Όταν αποσπάς ένα τεκμήριο από το σύνολο που το γέννησε, δεν διασώζεις τη μνήμη. Επίσης, η παράταξη της Δεξιάς να τολμήσει επιτέλους να αυτοκαθαρθεί από τις δωσιλογικές αμαρτίες των προγόνων της.

Οι υπόλοιποι ας αντιγράψουμε το αγωνιστικό ήθος τους στην πράξη και όχι στο πληκτρολόγιο. Μας δίδαξαν ότι στάθηκαν πιο όρθιοι μπροστά στο απόσπασμα απ’ όσο εμείς στην ασφάλεια της οθόνης. Κι αυτή είναι η δικαίωση και συνάμα η εκδίκησή τους απέναντι στους νικητές και τους φασίστες του χθες και του σήμερα.