Υπήρξε μια περίοδος που το όνομα «Ρουβίκωνας» ταυτιζόταν σχεδόν αποκλειστικά με παρεμβάσεις υψηλού συμβολισμού, με ακτιβιστικές ενέργειες που προκαλούσαν θόρυβο, αντιπαραθέσεις και –αναπόφευκτα– πολιτικές συγκρούσεις. Για άλλους ήταν μια συλλογικότητα που εξέφραζε την οργή των «από κάτω», για άλλους μια δύναμη που ξεπερνούσε τα όρια της θεσμικής νομιμότητας. Σε κάθε περίπτωση, δύσκολα θα μπορούσε κανείς τότε να συνδέσει τον Ρουβίκωνα με την έννοια της οργανωμένης κοινωνικής αλληλεγγύης.

Κι όμως, η πραγματικότητα εξελίσσεται – και μαζί της εξελίσσονται και τα κοινωνικά εγχειρήματα που ριζώνουν μέσα στην ίδια την κοινωνία.

Σήμερα, ο Ρουβίκωνας δεν είναι μόνο οι ακτιβιστικές παρεμβάσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Είναι και κάτι ακόμη: μια χειροπιαστή, καθημερινή παρουσία κοινωνικής προσφοράς. Οι κοινωνικές κουζίνες που έχει δημιουργήσει αποτελούν ίσως την πιο σαφή απόδειξη αυτής της μετάβασης.

Από το «καμία» στο «τέσσερις – και συνεχίζουμε»

Μέχρι πριν από κάποιο καιρό, η συλλογικότητα δεν διέθετε καμία κοινωνική κουζίνα. Σήμερα, λειτουργεί ήδη τέσσερις: στα Εξάρχεια, στο Χαϊδάρι, στον Πειραιά και στην Καισαριανή. Σύντομα θα γίνουν 5 με την κοινωνική κουζίνα που θα στηθεί στην Θεσσαλονίκη στο Κοινωνικό Κέντρο 9 Μάη. Πρόκειται για δομές που δεν περιορίζονται σε μια φιλανθρωπικού τύπου παροχή, αλλά επιχειρούν να οικοδομήσουν σχέσεις αλληλεγγύης, συμμετοχής και αξιοπρέπειας.

Δεν πρόκειται απλώς για «μοίρασμα φαγητού». Είναι χώροι συνάντησης, πολιτικοποίησης και συλλογικής δράσης. Χώροι όπου οι διαχωρισμοί ανάμεσα σε «αυτόν που δίνει» και «αυτόν που παίρνει» επιχειρείται να καταρρεύσουν. Εκεί όπου η κοινωνική ανάγκη δεν αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα προς διαχείριση, αλλά ως πεδίο κοινής πάλης.

Και η δυναμική δεν σταματά εδώ. Η δημιουργία πέμπτης κοινωνικής κουζίνας στη Θεσσαλονίκη, στο Κοινωνικό Κέντρο «9 Μάη», έρχεται να διευρύνει ακόμη περισσότερο αυτό το δίκτυο αλληλεγγύης.

Και μάλιστα -όπως σημειώνει ο Γιώργος Καλαϊτζίδης σε ανάρτησή του– χωρίς καμία χρηματοδότηση, χωρίς να παίρνουμε λεφτά από κανέναν. Με λεφτά που βάζουμε εμείς και ελάχιστοι φίλοι, ενώ ταυτόχρονα έχουμε 500 δικαστήρια και τεράστια δικαστικά έξοδα.

Ένα αποτύπωμα κοινωνικής αποδοχής

Η ανάπτυξη αυτών των δομών δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της βούλησης της συλλογικότητας. Είναι και ένα σαφές δείγμα της κοινωνικής αποδοχής που έχει κατακτήσει. Για να λειτουργήσουν κοινωνικές κουζίνες απαιτείται κάτι πολύ περισσότερο από πολιτική πρόθεση: απαιτείται εμπιστοσύνη, συμμετοχή και στήριξη από τον κόσμο.

Οι άνθρωποι που συνεισφέρουν, που μαγειρεύουν, που συμμετέχουν, που στηρίζουν υλικά και ηθικά αυτές τις πρωτοβουλίες, αποτελούν την πραγματική δύναμη πίσω από αυτές. Χωρίς αυτή τη βάση, καμία τέτοια δομή δεν μπορεί να επιβιώσει, πόσο μάλλον να πολλαπλασιαστεί.

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία: ο Ρουβίκωνας φαίνεται να έχει ξεπεράσει τα στενά όρια μιας «ομάδας δράσης» και να μετασχηματίζεται – ή να συμπληρώνεται – σε ένα ευρύτερο κοινωνικό εγχείρημα με ρίζες στην καθημερινότητα των λαϊκών στρωμάτων.

Ακτιβισμός και κοινωνική προσφορά: μια σχέση που βαθαίνει

Η σύζευξη ακτιβισμού και κοινωνικής προσφοράς δεν είναι αυτονόητη. Συχνά, οι δύο αυτές διαστάσεις αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστές: από τη μία η πολιτική δράση, από την άλλη η αλληλεγγύη. Στην περίπτωση του Ρουβίκωνα, όμως, φαίνεται να συγκλίνουν.

Οι παρεμβάσεις αποκτούν μεγαλύτερο βάθος όταν συνοδεύονται από παρουσία στις ανάγκες της κοινωνίας. Και η κοινωνική προσφορά αποκτά πολιτικό περιεχόμενο όταν δεν περιορίζεται στην ανακούφιση, αλλά επιχειρεί να αναδείξει τις αιτίες της φτώχειας, του αποκλεισμού και της ανισότητας.

Αυτός ο συνδυασμός είναι που δίνει ιδιαίτερο βάρος στο εγχείρημα: οι «λαϊκές ενέργειες» δεν μένουν στο επίπεδο του συμβολισμού, αλλά συνδέονται με υλικές πρακτικές στήριξης.

Το στοίχημα της συνέχειας

Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν μπορεί να υπάρξει αυτή η σύνδεση – έχει ήδη αποδειχθεί ότι μπορεί. Το πραγματικό στοίχημα είναι η διάρκεια, η διεύρυνση και η εμβάθυνσή της.

Η δημιουργία της κοινωνικής κουζίνας στη Θεσσαλονίκη είναι ένα ακόμη βήμα. Το αν θα ακολουθήσουν και άλλα, θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τον ίδιο τον Ρουβίκωνα, αλλά και από την κοινωνία που τον περιβάλλει.

Γιατί, τελικά, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν ανήκουν σε καμία «ομάδα» με τη στενή έννοια. Ανήκουν σε όλους όσοι αναγνωρίζουν την ανάγκη της συλλογικής οργάνωσης και της αλληλεγγύης.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό συμπέρασμα: όταν οι ακτιβίστικες λαϊκές ενέργειες αγκαλιάζονται με την κοινωνική προσφορά, τότε παύουν να είναι απλώς «ενέργειες». Γίνονται κομμάτι μιας ζωντανής κοινωνικής διεργασίας – μιας διαδικασίας που μπορεί να αφήσει πραγματικό αποτύπωμα.