Στις 12 Μάη 1916, οι βρετανικές αρχές εκτέλεσαν διά πυροβολισμού τον Τζέιμς Κόνολι στο Kilmainham Gaol του Δουβλίνου. Ήταν ο τελευταίος από τους ηγέτες της “Εξέγερσης του Πάσχα” που πλήρωσε με τη ζωή του την προσπάθεια να γεννηθεί μια ανεξάρτητη Ιρλανδία.

Ο Κόνολι, τραυματισμένος βαριά από τις μάχες, δεν μπόρεσε να σταθεί όρθιος. Τον έδεσαν σε μια καρέκλα και τον τουφέκισαν.
Η εικόνα αυτή έμελλε να στοιχειώσει τη βρετανική αυτοκρατορία και να ανάψει πιο δυνατά τη φλόγα του ιρλανδικού εθνικισμού.

Ένας επαναστάτης διπλής ταυτότητας

Ο Τζέιμς Κόνολι (James Connolly, 1868-1916) γεννήθηκε στη Σκοτία από ιρλανδούς γονείς και μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια της εργατικής τάξης. Από νωρίς εντάχθηκε στο σοσιαλιστικό κίνημα, υπηρέτησε στον βρετανικό στρατό και στη συνέχεια έγινε συνδικαλιστής και θεωρητικός του μαρξισμού. Δεν ήταν όμως ένας απλός «κόκκινος». Για τον Κόνολι, ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας της Ιρλανδίας και ο ταξικός αγώνας της εργατικής τάξης ήταν αδιαχώριστοι.

«Το έθνος που δεν μπορεί να ελέγξει τη δική του μοίρα οικονομικά είναι ένα έθνος σε σκλαβιά», έγραφε. Πίστευε ότι η ιρλανδική ανεξαρτησία χωρίς κοινωνική επανάσταση θα ήταν μισή και ατελής. Το 1913, μαζί με τον Τζιμ Λάρκιν, οργάνωσε την περίφημη Απεργία του Δουβλίνου, ενώ ίδρυσε την Ιρλανδική Πολιτοφυλακή του Εργατικού Στρατού (Irish Citizen Army) – μια ένοπλη ομάδα εργατών που προοριζόταν αρχικά για την προστασία των απεργών από την αστυνομία.

Η Εξέγερση του Πάσχα 1916

Όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Κόνολι είδε την ευκαιρία. «Η κυβέρνηση της Αγγλίας έχει πόλεμο· ας κάνουμε κι εμείς τον δικό μας», δήλωσε.

Συνεργάστηκε με τον Πάτρικ Πίαρς και άλλους ηγέτες του Sinn Féin και της Ιρλανδικής Αδελφότητας των Επαναστατών.

Τη Δευτέρα του Πάσχα 1916, περίπου 1.200 άνδρες και γυναίκες κατέλαβαν κεντρικά κτίρια του Δουβλίνου, με το Γενικό Ταχυδρομείο να γίνεται το σύμβολο της εξέγερσης. Ο Κόνολι ήταν ο στρατιωτικός διοικητής.

Η εξέγερση, αν και στρατιωτικά καταδικασμένη, είχε τεράστια συμβολική αξία. Για μια εβδομάδα οι επαναστάτες αντιστάθηκαν. Όταν όμως έφτασαν ενισχύσεις και το πυροβολικό των Άγγλων ισοπέδωσε το κέντρο του Δουβλίνου, οι ηγέτες αποφάσισαν την παράδοση για να αποφύγουν την ολοκληρωτική σφαγή αμάχων.

Οι εκτελέσεις και η μεταστροφή της κοινής γνώμης

Οι Βρετανοί, υπό τον στρατηγό Μαξγουέλ, αποφάσισαν να δείξουν σκληρότητα. Δεκαέξι ηγέτες εκτελέστηκαν μεταξύ 3 και 12 Μαΐου. Ο Κόνολι ήταν ο τελευταίος. Η απόφαση να εκτελεστεί ένας βαριά τραυματισμένος άνθρωπος, δεμένος σε καρέκλα, προκάλεσε παγκόσμια κατακραυγή. Ακόμα και πολλοί που αρχικά καταδίκαζαν την εξέγερση ως «προδοσία εν καιρώ πολέμου», σοκαρίστηκαν.

Ο θάνατός του, μαζί με εκείνον του Πίαρς, του Τζόζεφ Πλάνκετ και των άλλων, μετέτρεψε την ήττα σε θρίαμβο. Η ιρλανδική κοινή γνώμη στράφηκε μαζικά υπέρ της ανεξαρτησίας. Στις εκλογές του 1918 το Sinn Féin κέρδισε θριαμβευτικά, ενώ λίγο αργότερα ξέσπασε ο Ιρλανδικός Αγώνας Ανεξαρτησίας (1919-1921).

Η κληρονομιά του ΚόνολιΟ Τζέιμς Κόνολι παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις πιο σύνθετες και εμπνευστικές φιγούρες της ιρλανδικής ιστορίας. Για την αριστερά είναι ο μαρξιστής που προσπάθησε να παντρέψει σοσιαλισμό και πατριωτισμό. Για τους εθνικιστές είναι ο μάρτυρας που πέθανε για την ελευθερία της Ιρλανδίας. Για πολλούς είναι και τα δύο.

Στα γραπτά του, όπως το «Labour in Irish History», υποστήριζε ότι η πραγματική απελευθέρωση της Ιρλανδίας περνά μέσα από την απελευθέρωση της εργατικής της τάξης. «Οι άνθρωποι που έχουν το θάρρος να επαναστατήσουν», έγραφε, «είναι οι μόνοι που αξίζουν να ζουν ελεύθεροι».

Σήμερα, 108 χρόνια μετά, το όνομά του ακόμα ηχεί στους δρόμους του Δουβλίνου και σε κάθε τόπο όπου άνθρωποι παλεύουν ενάντια στην ξένη κατοχή και την κοινωνική αδικία. Ο Κόνολι δεν πέθανε στις 12 Μάη 1916. Απλώς πέρασε στην αιωνιότητα ως σύμβολο.

«Εμείς υπηρετούμε την Ιρλανδία», είχε πει λίγο πριν την εκτέλεσή του.