Στις 18 Μάη 1968, ενώ η Γαλλία συγκλονιζόταν από τη μεγαλύτερη γενική απεργία της ιστορίας της, ένα από τα πιο λαμπερά σύμβολα της αστικής κουλτούρας αναγκάστηκε να σιγήσει. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών δεν έκλεισε από κυβερνητική απόφαση ούτε από αστυνομική επέμβαση. Το σταμάτησαν οι ίδιοι οι άνθρωποι του κινηματογράφου, οι δημιουργοί που αρνήθηκαν να συνεχίσουν το «θέαμα» τη στιγμή που η κοινωνία καιγόταν από την εξέγερση.

Η Γαλλία του Μάη του ’68 έβραζε. Φοιτητές είχαν καταλάβει πανεπιστήμια, εργάτες καταλάμβαναν εργοστάσια, εκατομμύρια άνθρωποι απεργούσαν και η εξουσία του Ντε Γκωλ έτρεμε μπροστά στο ενδεχόμενο μιας συνολικής κοινωνικής ανατροπής. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη θύελλα, οι Κάννες επιχειρούσαν να συνεχίσουν σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Σαν ο κινηματογράφος να μπορούσε να υπάρξει αποκομμένος από την κοινωνία και την ταξική σύγκρουση.

Αυτή την υποκρισία αρνήθηκαν να αποδεχτούν ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ, ο Φρανσουά Τριφό και δεκάδες ακόμη σκηνοθέτες, ηθοποιοί και τεχνικοί. Κατέλαβαν την αίθουσα, ανέβηκαν στη σκηνή, σταμάτησαν προβολές και απαίτησαν τη διακοπή του φεστιβάλ. Η φράση τους έμεινε ιστορική: «Δεν γίνεται να μιλάμε για τεχνικές λήψης ενώ οι εργάτες και οι φοιτητές δίνουν μάχη στους δρόμους».

Δεν επρόκειτο για μια απλή «καλλιτεχνική διαμαρτυρία». Ηταν μια βαθιά πολιτική πράξη. Οι δημιουργοί της Νουβέλ Βαγκ πήραν ξεκάθαρη θέση στο πλευρό του εξεγερμένου λαού. Αμφισβήτησαν όχι μόνο την κυβέρνηση και την εξουσία, αλλά και την ίδια την εμπορευματοποίηση της τέχνης. Αρνήθηκαν να λειτουργήσουν ως διακοσμητικό στοιχείο ενός συστήματος που καταπίεζε τους εργαζόμενους και τη νεολαία.

Οι κινηματογραφιστές εκείνων των ημερών ήθελαν έναν κινηματογράφο στρατευμένο στην κοινωνική απελευθέρωση. Ηθελαν η κάμερα να κατέβει στον δρόμο, να καταγράψει την εξέγερση, να γίνει εργαλείο συνείδησης και πάλης. Ο Γκοντάρ, λίγα χρόνια αργότερα, θα προχωρούσε ακόμα περισσότερο, δημιουργώντας το Dziga Vertov Group και αφιερώνοντας το έργο του ανοιχτά στην υπηρεσία της ταξικής πάλης και της επαναστατικής πολιτικής.

Οι κινητοποιήσεις εκείνων των ημερών οδήγησαν τελικά στην επίσημη ακύρωση του 21ου Φεστιβάλ Καννών χωρίς να απονεμηθεί ούτε ένα βραβείο — μοναδικό γεγονός στην ιστορία του θεσμού. Μαζί με τις καταλήψεις της Ταινιοθήκης και τη δημιουργία των «États Généraux du Cinéma», αποτέλεσαν σημείο καμπής για τον γαλλικό κινηματογράφο και συνολικά για τη σχέση τέχνης και πολιτικής.

Ο Μάης του ’68 μάς θυμίζει κάτι που το σύστημα προσπαθεί διαρκώς να θάψει: η τέχνη δεν είναι ουδέτερη. Δεν βρίσκεται «πάνω από την κοινωνία». Είτε στέκεται στο πλευρό των καταπιεσμένων είτε υπηρετεί, συνειδητά ή ασυνείδητα, την κυριαρχία του κεφαλαίου.

Οι σύντροφοι που έκλεισαν τις Κάννες διάλεξαν πλευρά. Στάθηκαν δίπλα στους απεργούς, στους φοιτητές, στους εργάτες που πάλευαν για έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και αφεντικά. Και απέδειξαν στην πράξη ότι η πραγματική κουλτούρα γεννιέται μέσα από την κοινωνική σύγκρουση και την ανθρώπινη χειραφέτηση — όχι μέσα στις χρυσές αίθουσες της ελίτ.

Σήμερα, που το σύστημα επιχειρεί να μετατρέψει ακόμα και τον Μάη του ’68 σε ακίνδυνη νοσταλγία και «πολιτιστικό προϊόν», οφείλουμε να κρατήσουμε ζωντανή την ουσία του:

Οταν ο λαός ξεσηκώνεται, το θέαμα πρέπει να σταματά.

Ζήτω ο Γαλλικός Μάης του ’68!
Η τέχνη στον δρόμο του λαού!