Υπάρχουν μορφές που ξεπερνούν τις αποφάσεις των κομματικών οργάνων, τις σκοπιμότητες της εποχής και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Μορφές που κατοικούν μόνιμα στη λαϊκή μνήμη. Μια τέτοια μορφή ήταν ο Άρης Βελουχιώτης, ο θρυλικός πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ, ο άνθρωπος που ταύτισε το όνομά του με την ένοπλη Αντίσταση απέναντι στους ναζί κατακτητές και τους ντόπιους συνεργάτες τους.

Σαν σήμερα, στις 19 Ιούνη 1962, το ΚΚΕ προχώρησε σε μια σημαντική πολιτική κίνηση, αποκαθιστώντας ουσιαστικά τη μνήμη του Άρη Βελουχιώτη, δεκαεπτά χρόνια μετά τον τραγικό θάνατό του και την επίσημη αποκήρυξή του από το ίδιο το κόμμα.

«Ο Βελουχιώτης ήταν και παρέμεινε ως το θάνατό του αδιάλλακτος εχθρός των ξένων κατακτητών και των μονίμων συνεργατών τους και κτύπησε αμείλικτα την εθνοπροδοσία, γι’ αυτό αγαπήθηκε τόσο πολύ από το λαό και μισήθηκε άγρια από τους προδότες.

Πέρασαν 17 ολόκληρα χρόνια από το χαμό του Άρη, οι αγωνιστές της αντίστασης όμως όλοι οι Έλληνες πατριώτες θυμούνται και θα θυμούνται πάντα τον θρυλικό πολέμαρχο που συνέδεσε αδιάρρηκτα το όνομά του με μια από τις ενδοξότερες σελίδες της νεώτερης ιστορίας μας, την εποποιία της εθνικής μας αντίστασης.
Και δεν θα αργήσει να ‘ρθη ο καιρός που οι δυνάμεις της εθνικής αναγέννησης ανοίγοντας το δρόμο προς τη δημοκρατική αλλαγή, θα στήσουν στο βάθρο που πρέπει τη δοξασμένη εποποιία του έθνους και τότε στα σχολεία της αναγεννημένης Ελλάδας δίπλα στους άθλους των ηρώων του 1821, του Κολοκοτρώνη, του Καραϊσκάκη, του Μπότσαρη και του Κανάρη θα διδάσκονται στα Ελληνόπουλα τα κατορθώματα του Άρη Βελουχιώτη, του Σαράφη και των άλλων ηρώων της εποποιίας της αθάνατης εθνικής μας αντίστασης».

Με τα παραπάνω λόγια, ο Άρης Βελουχιώτης αποκατεστάθη από το Ραδιόφωνο του ΚΚΕ που λειτουργούσε το 1962 στο εξωτερικό.

Η ρήξη μετά τη Βάρκιζα

Η σύγκρουση ανάμεσα στον Άρη Βελουχιώτη και την ηγεσία του ΚΚΕ γεννήθηκε μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας τον Φεβρουάριο του 1945. Ο Άρης θεωρούσε ότι ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ αποτελούσε ιστορικό λάθος που θα άφηνε απροστάτευτο το λαϊκό κίνημα απέναντι στην κρατική και παρακρατική τρομοκρατία.

Αρνήθηκε να αποδεχθεί τη γραμμή της ηγεσίας και επιχείρησε να οργανώσει νέο αντάρτικο αγώνα. Η 11η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, τον Απρίλιο του 1945, τον διέγραψε και τον αποκήρυξε, κατηγορώντας τον για παραβίαση της κομματικής πειθαρχίας. Η απόφαση δεν δημοσιοποιήθηκε αμέσως, αλλά έγινε γνωστή λίγο πριν τον θάνατό του.

Στις 16 Ιουνίου 1945, περικυκλωμένος στη Μεσούντα της Άρτας από δυνάμεις του στρατού και παρακρατικών, ο Άρης επέλεξε να δώσει τέλος στη ζωή του παρά να συλληφθεί. Ακολούθησε η βάρβαρη διαπόμπευση του αποκεφαλισμένου σώματός του στα Τρίκαλα, μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες του μεταπολεμικού κράτους.

Η ιστορία δικαιώνει τον Άρη

Τα χρόνια που ακολούθησαν απέδειξαν ότι οι φόβοι του Βελουχιώτη για τη «λευκή τρομοκρατία» δεν ήταν υπερβολικοί. Χιλιάδες αγωνιστές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ βρέθηκαν στις φυλακές, στις εξορίες και στα εκτελεστικά αποσπάσματα, ενώ η χώρα οδηγήθηκε τελικά στον Εμφύλιο Πόλεμο.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η εικόνα του Άρη όχι μόνο δεν ξεθώριασε, αλλά γιγαντώθηκε στη λαϊκή συνείδηση. Για χιλιάδες κομμουνιστές, αριστερούς και αγωνιστές της Αντίστασης, ο πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ παρέμενε σύμβολο ανυπότακτου αγώνα, ανεξάρτητα από τις επίσημες κομματικές αποφάσεις.

Η αποκατάσταση του 1962

Τον Μάρτιο του 1962, στο θεωρητικό περιοδικό του ΚΚΕ «Νέος Κόσμος», δημοσιεύτηκε κείμενο μέλους του τότε Πολιτικού Γραφείου, όπου αναφερόταν ότι η Κεντρική Επιτροπή είχε ακυρώσει παλαιότερες άδικες αποφάσεις και είχε αποκαταστήσει τη μνήμη μιας σειράς στελεχών του κόμματος, ανάμεσά τους και του Άρη Βελουχιώτη. Η αναφορά αυτή θεωρείται η πρώτη επίσημη πράξη πολιτικής αποκατάστασής του από το ΚΚΕ.

Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν τυπική. Σήμαινε ότι εγκαταλειπόταν η συκοφαντική αντιμετώπιση που είχε ακολουθήσει την αποκήρυξή του και αναγνωριζόταν ξανά η τεράστια συμβολή του στην Αντίσταση και στο κομμουνιστικό κίνημα. Ήταν μια έμμεση παραδοχή ότι η ιστορία δεν μπορούσε να χωρέσει τον Άρη στο καλούπι ενός «απείθαρχου» στελέχους.

Από την πολιτική στην κομματική αποκατάσταση

Η διαδικασία ολοκληρώθηκε πολλές δεκαετίες αργότερα. Το 2011 το ΚΚΕ προχώρησε στην επίσημη πολιτική αποκατάσταση του Άρη Βελουχιώτη, αναγνωρίζοντας δημόσια τη συμβολή και την προσφορά του στον αγώνα του λαού και του κόμματος.

Ωστόσο, πολύ πριν από οποιαδήποτε επίσημη απόφαση, ο Άρης είχε ήδη αποκατασταθεί εκεί όπου μετρά περισσότερο: στη συλλογική μνήμη του λαού. Γιατί οι λαϊκοί αγωνιστές δεν κρίνονται μόνο από τα κομματικά πρακτικά, αλλά και από το αποτύπωμα που αφήνουν στην ιστορία.

Ο Άρης Βελουχιώτης παραμένει, ογδόντα και πλέον χρόνια μετά το τέλος του, το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της ένοπλης λαϊκής αντίστασης στην Ελλάδα. Και η αποκατάστασή του το 1962 αποτέλεσε μια αναγκαία, έστω καθυστερημένη, αναγνώριση μιας ιστορικής αλήθειας που ο λαός είχε προ πολλού αποφασίσει.

Κλείνοντας να πούμε ότι το 2011 το ΚΚΕ αποφάσισε την πολιτική αποκατάσταση του Αρη, εκτιμώντας ότι είχε δίκιο στις απόψεις του για την συμφωνία τη Βάρκιζας. Η αποκατάσταση δεν ήταν, όμως, και κομματική, καθώς, όπως σημειωνόταν, η διαφωνία του Αρη «δεν δικαιώνει τη στάση του απέναντι στη συλλογική θέση του Κόμματος και την παραβίαση από αυτόν της κομματικής πειθαρχίας».