Του Κυριάκου Κατσαρού

Ανεξέλεγκτο το χάσμα των οικονομικοκοινωνικών ανισοτήτων

Η αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ επιβραδύνεται. Στις αναπτυγμένες οικονομίες η υψηλή υποαπασχόληση, η συμπίεση των μισθολογικών δαπανών και η συνεχιζόμενη απομόχλευση προκαλούν έλλειψη ζήτησης. Οποιαδήποτε έξοδος από την ύφεση των πληττόμενων χωρών δεν μπορεί να αφεθεί μόνο στις δυνάμεις της αγοράς, αλλά χρειάζονται πολιτικές ανάκτησης των επιπέδων ζήτησης αντί της σκληρής δημοσιονομικής περιστολής.

Αυτά είναι μερικά από τα συμπεράσματα της Έκθεσης που, αν μη τι άλλο, θυμίζει έντονα παρεμβάσεις σε διαξιφισμούς της όψιμης μεσοπολεμικής περιόδου. Κι ενώ, συνεχίζει η έρευνα, η ανάπτυξη στις αναπτυσσόμενες οικονομίες είναι πιο ακμαία εξαιτίας αντικυκλικών μέτρων στήριξης της εγχώριας ζήτησης, όλα θα τεθούν εν αμφιβόλω σε περίπτωση εκδήλωσης νέων χρηματοοικονομικών σοκ εντός των δομών του ανεπτυγμένου κόσμου. Αντιστροφή κεφαλαιακών ροών, συρρίκνωση του παγκόσμιου εμπορίου, απομειώσεις τιμών αγαθών και εμπορευμάτων είναι μερικοί  από τους κινδύνους που επακόλουθα ελλοχεύουν.

Ως κεντρικό στοιχείο ανάδειξης στην παρούσα Έκθεση εμφανίζεται η προσήλωση στην στενή διασύνδεση μεταξύ του βαθμού ανισοκατανομής του πλούτου και των επιδόσεων-αποτελεσματικότητας της οικονομικής ανάπτυξης. Η πτώση της αμοιβής της εργατικής δύναμης, το πλεονάζον εργατικό δυναμικό, η απορύθμιση και ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας, η γενικότερη επιδείνωση των συνθηκών στο περιβάλλον εργασίας, η αύξηση της ανισοτιμίας στην εκπαιδευτική προσβασιμότητα και ανέλιξη, η εκθεμελίωση του κοινωνικού  κράτους συμβάλλουν στην ανεξέλεγκτη διάνοιξη του χάσματος των οικονομικοκοινωνικών ανισοτήτων οδηγώντας με τη σειρά τους σε έναν νέο φαύλο κύκλο πενιχρών οικονομικών αποτελεσμάτων.

Εύλογα, μια τέτοια γραμμή συμπερασμάτων καταλήγει και στην αντίστοιχη δέσμη αντιπροτάσεων που ουσιαστικά περιλαμβάνει την αντιστροφή των μεταβλητών που σχετίζονται με την κατανομή του πλούτου και την εισοδηματική ανισότητα για να επέλθει και το ποθητό, σε κάθε περίπτωση, αποτέλεσμα. Εκεί κινείται δίχως παρεκκλίσεις και η αναφερόμενη Έκθεση. Μεταβολή των παραπάνω αρνητικών φαινομένων, σύγκλιση και περιορισμός των ανισοτήτων, βελτίωση των συνθηκών οικονομικής μεγέθυνσης. Μια κλασική κεϋνσιανή γραμμική συνάρτηση που τελευταία όλο και συχνότερα αντιπαραβάλλεται στις ολιστικές εκδοχές του οικονομικού φιλελευθερισμού. Και καθώς πολλά από αυτά είναι γνώριμα και επί δεκαετίες εκπεφρασμένα, ας μου επιτραπεί να σταθώ σε ορισμένες σύντομες επισημάνσεις.

Πράγματι, η απότομη αύξηση της ανισοκατανομής του πλούτου δημιουργεί πολλαπλασιαστικά προσκόμματα στην αναπαραγωγική και αναπτυξιακή διαδικασία, ιδιαίτερα όταν αφορά στον αναπτυγμένο κόσμο. Πάνω εδώ πιστώνεται, βεβαίως, βασιμότητα στην επιχειρηματολογική γραμμή των κεϋνσιανών προσεγγίσεων. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι αντίστοιχων κατευθύνσεων παρεμβάσεις πληθαίνουν σε μια περίοδο που οι οικονομικο-φιλελεύθερες εφαρμογές τείνουν να δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από αυτά που επιλύουν. Οι περιγραφικές αναλύσεις κεϋνσιανής σύλληψης, εντούτοις, στο σύνολό τους δεν κατορθώνουν να εισχωρήσουν στο εσωτερικό της πολυσύνθετης οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Η αύξηση των ανισοτήτων, εν προκειμένω, αποτελεί λειτουργικό γνώρισμα της κεφαλαιακής κυκλικής διαδικασίας και δρα άλλοτε ως επιταχυντής εξόδου από την στασιμότητα της κερδοφορίας σε εποχές ύφεσης, άλλοτε ως αναπόσπαστο στοιχείο διεύρυνσης του χάσματος (κεφαλαίου-εργασίας), εξαιτίας της αύξησης της σχετικής υπεραξίας σε περιόδους οικονομικής αναζωογόνησης. Πρόσφατο παράδειγμα, η τελευταία μακρά αναπτυξιακή περίοδος (1990-2007), κατά την οποία συντελέσθηκε αξιοπρόσεκτο άνοιγμα της ψαλίδας των κύριων δεικτών μέτρησης των οικονομικών ανισοτήτων.

Από κει και πέρα, όπως φαίνεται, η έλευση της κρίσης και η πολυμέτωπη όξυνση του βαθμού ανισοκατανομής του παραγόμενου πλούτου περιπλέκει σε απρόβλεπτο βαθμό τις εξελίξεις. Η κυριαρχία των νεοφιλελεύθερων επιλογών-τακτικών προσκρούει σε επανεμφανιζόμενα προβλήματα αντινομίας και όσο επιθετικές και αν εμφανίζονται δεν καλύπτουν την εγγενή αδυναμία τους να παράσχουν μακροπρόθεσμες λύσεις ικανές να φέρουν διέξοδο και μια νέα μακρόπνοη ώθηση στην οικονομική διαδικασία. Η διαμάχη εντός του αστικοφιλελεύθερου πλαισίου με τα ρεύματα του κευνσιανού παρεμβατισμού όπως είναι φανερό διαρκώς θα φουντώνει. Με μια υποσημείωση: Όποια επικράτηση του τελευταίου δεν θα βρίσκει αντιστοίχιση με τα παρελθόντα παραδοσιακά μεταπολεμικά σχήματα (θέμα μιας άλλης θεματογραφίας). Το κουβάρι της παρούσας ιστορικής συγκυρίας είναι εξαιρετικά μπερδεμένο.

Πηγή: http://omonosdromos.gr