Σαν σήμερα, 22 Αυγούστου 1922, έπεφτε νεκρός ο Μάικλ Κόλινς, στρατιωτικός και πολιτικός ηγέτης του ΙΡΑ, πρωταγωνιστής στον αγώνα για την ανεξαρτησία της Ιρλανδίας. Δολοφονήθηκε σε ενέδρα, εν μέσω εμφυλίου, στα 31 του χρόνια. Ένας θάνατος που βύθισε την Ιρλανδία στο πένθος, αλλά και γέννησε έναν μύθο.
Ο Ιρλανδός συγγραφέας και ποιητής Brendan Behan, ακόμα έφηβος τότε, έγραψε προς τιμήν του το ποίημα «The Laughing Boy». Μιλούσε για τον νέο που έπεσε θύμα των εχθρών, για το «γελαστό παιδί» που δεν θα γελούσε ξανά.
Δεκαετίες αργότερα, στην Ελλάδα της μετεμφυλιακής καταστολής, ο Βασίλης Ρώτας μετέφρασε το ποίημα, και ο Μίκης Θεοδωράκης το μελοποίησε το 1961. Έτσι γεννήθηκε το ελληνικό «Γελαστό παιδί».
Από την Ιρλανδία στην Ελλάδα της Χούντας
Στα χέρια του Θεοδωράκη και στη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη, το τραγούδι ξεπέρασε τα ιρλανδικά του σύνορα. Έγινε ύμνος αντίστασης, συνδεδεμένος με τον αντιδικτατορικό αγώνα και ιδιαίτερα με την εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Οι στίχοι:
«Ήταν πρωί του Αυγούστου, κοντά στη ροδαυγή…
ανάθεμα την ώρα, κατάρα τη στιγμή…
σκοτώσαν οι εχθροί μας το γελαστό παιδί…»,
έγιναν για τους Έλληνες η φωνή όλων των «γελαστών παιδιών» που έπεσαν για λευτεριά. Από τον Μάικλ Κόλινς του 1922, ως τους φοιτητές και εργάτες του 1973.
Το τραγούδι που γεφυρώνει αγώνες
Το «Γελαστό παιδί» είναι τραγούδι με διαβατήριο. Ξεκίνησε από τον ιρλανδικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, πέρασε στην ελληνική αντίσταση στη χούντα, και έφτασε να γίνει παγκόσμιο τραγούδι των καταπιεσμένων.
Δεν είναι τυχαίο: κάθε λαός που αγωνίζεται βρίσκει στον στίχο αυτό το δικό του πρόσωπο, τον δικό του νεκρό, το δικό του «γελαστό παιδί».
Ο Μάικλ Κόλλινς δεν ήταν στον ΙΡΑ, αντίθετα πολέμησε τον ΙΡΑ στον ιρλανδικό εμφύλιο, 1921-1922. Η πλευρά του νίκησε, ο ίδιος σκοτώθηκε και ο ιδρυτής και αρχηγός του ΙΡΑ, Έμον ντε Βαλέρα, έγινε ο πρώτος πρωθυπουργός του ελεύθερου κράτους. Ο Μάικλ Κόλινς ήταν ό,τι ήταν και ο πρόσφατα αποθανών Γιαχια Σινουαρ για τις Ταξιαρχίες Αλ-Κασαμ, δηλαδή υπεύθυνος για πληροφορίες και την θωράκιση του επαναστατικού αγώνα από ρουφιάνους, αλλά επίσημα ο πρωθυπουργός του Νταλ, της παράνομης βουλής δηλαδή, ήταν ο ντε Βαλέρα. Όταν ο ντε Βαλέρα κήρυξε το Νταλ ως διαλυμένο, μετά την υπογραφή της αγγλο-ιρλανδικής συνθήκης, και την ίδρυση του ΙΡΑ για την περαιτέρω επιδίωξη της ενοποίησης, ο Κολλινς ήταν όντως στα ηγετικά στελέχη του επίσημου πλέον ιρλανδικού στρατού που, σύμφωνα με αυτά που είχε ο ίδιος υπογράψει, έπρεπε να αντιμετωπίσει τον ΙΡΑ και τον ντε Βαλερα ως στασιαστές.
Η μετάφραση του τραγουδιού έγινε από τον Βασίλη Ρώτα
Πάλι γραφετε ανακρίβειες.
Ανάθεμα την ώρα, κατάρα τη στιγμή
Σκότωσαν οι δικοί μας το γελαστό παιδί.