Το 1923 καταγράφεται ως ορόσημο στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Η μεγάλη πανεργατική απεργία που κορυφώθηκε με τη συγκέντρωση στο Πασαλιμάνι, δεν ήταν απλώς μια διεκδίκηση καλύτερων μισθών και ωραρίων· ήταν η έκρηξη μιας ολόκληρης κοινωνικής τάξης που αναδυόταν μέσα από τα ερείπια του πολέμου και της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Η Ελλάδα του 1923 βρισκόταν σε κατάσταση έντονης πολιτικής και κοινωνικής αστάθειας.

➤ Η Μικρασιατική Καταστροφή (1922) είχε αφήσει πίσω της εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, φτώχεια και αποδιοργάνωση.

➤ Η οικονομία κατέρρεε: πληθωρισμός, ανεργία και εξαθλίωση κυριαρχούσαν στις εργατικές συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά.

➤ Το εργατικό δυναμικό, ενισχυμένο από χιλιάδες πρόσφυγες που ζητούσαν δουλειά, βρέθηκε αντιμέτωπο με εξευτελιστικά μεροκάματα, απάνθρωπες συνθήκες εργασίας και απολύσεις χωρίς καμία προστασία.

➤ Η πολιτική σκηνή σημαδευόταν από τον Εθνικό Διχασμό, τις συνεχείς στρατιωτικές παρεμβάσεις και μια κρατική εξουσία που έβλεπε το οργανωμένο εργατικό κίνημα ως απειλή.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ΓΣΕΕ και το Εργατικό Κέντρο Πειραιά αποφάσισαν να οργανώσουν μια πανεργατική κινητοποίηση με αιτήματα:

⏩ Αύξηση ημερομισθίων ώστε να καλύπτονται οι στοιχειώδεις ανάγκες.

⏩ Μείωση των ωρών εργασίας, με αιχμή το αίτημα του 8ώρου.

⏩ Βελτίωση των συνθηκών εργασίας, ιδιαίτερα για τους ανήλικους και τις γυναίκες.

⏩ Επαναπρόσληψη των απολυμένων λόγω συνδικαλιστικής δράσης.

Σαν σήμερα, λοιπόν, το 1923, χιλιάδες εργάτες πλημμύρισαν το Πασαλιμάνι. Η ατμόσφαιρα ήταν αποφασιστική, τα συνθήματα ηχούσαν ως διακήρυξη μιας νέας εποχής για το εργατικό κίνημα.

Η κυβέρνηση, ωστόσο, επέλεξε να απαντήσει με το μόνο τρόπο που γνώριζε: την ωμή βία. Στρατός και αστυνομία επιτέθηκαν στη συγκέντρωση. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό:

Έντεκα εργάτες νεκροί, δεκάδες τραυματίες, συλλήψεις και καταστολή κάθε φωνής αντίστασης.

Το αίμα εκείνων των εργατών βάφτισε το Πασαλιμάνι τόπο μνήμης και αντίστασης.

Η απεργία του 1923 δεν έφερε άμεσες νίκες. Αντίθετα, πνίγηκε στο αίμα. Όμως:

Κατέδειξε την ισχύ και την ενότητα της εργατικής τάξης, που πρώτη φορά βγήκε με τέτοια μαζικότητα στον δρόμο.

Έβαλε στην ημερήσια διάταξη τα αιτήματα του 8ώρου και των βασικών εργασιακών δικαιωμάτων.

Έγινε σημείο αναφοράς για τους μετέπειτα εργατικούς αγώνες και για την ίδια την ταυτότητα της ΓΣΕΕ και των συνδικάτων.

Η μνήμη των έντεκα νεκρών εργατών δεν είναι απλώς φόρος τιμής· είναι υπόμνηση ότι οι κοινωνικές κατακτήσεις δεν χαρίζονται, αλλά κερδίζονται με οργάνωση, αγώνα και αλληλεγγύη.