Η κυβερνητική ανακοίνωση περί σχηματισμού δικογραφιών σε βάρος αγωνιζόμενων αγροτών, με κακουργηματικές κατηγορίες και μάλιστα με επίκληση του άρθρου 187 ΠΚ («εγκληματική οργάνωση»), συνιστά σοβαρό θεσμικό ατόπημα και ευθεία κατάχρηση του Ποινικού Δικαίου.

Το άρθρο 187 δεν αποτελεί «λάστιχο» για κάθε μορφή συλλογικής δράσης που ενοχλεί την εκάστοτε εξουσία. Πρόκειται για διάταξη που εισήχθη για την αντιμετώπιση δομημένων εγκληματικών σχηματισμών με συγκεκριμένα και αυστηρά νομικά χαρακτηριστικά. Η νομολογία είναι σαφής και απαιτεί σωρευτικά:

➤ σταθερή και διαρκή δομή,

➤ συγκεκριμένη ιεραρχία ή καταμερισμό ρόλων,

➤ συνεχή εγκληματική δράση,

➤ και σκοπό τέλεσης κακουργημάτων ως πάγιο αντικείμενο δραστηριότητας.

Η αυθόρμητη, μαζική, δημόσια και πολιτικά προσδιορισμένη αγροτική κινητοποίηση δεν πληροί ούτε κατ’ ελάχιστο αυτές τις προϋποθέσεις. Δεν υφίσταται μόνιμη εγκληματική δομή, δεν προκύπτει ιεραρχία εγκληματικής διοίκησης, δεν προκύπτει διαρκής εγκληματικός σκοπός. Υφίσταται κοινωνική διαμαρτυρία. Και αυτή, όσο δυναμική κι αν είναι, δεν ποινικοποιείται με το άρθρο 187 χωρίς κατάφωρη παραβίαση της αρχής της νομιμότητας.

Η επιλογή της κυβέρνησης να επιστρατεύσει το βαρύτερο εργαλείο του Ποινικού Κώδικα φανερώνει πολιτική σκοπιμότητα. Δεν αποσκοπεί στην απόδοση δικαιοσύνης, αλλά:

⏩ στον εκφοβισμό των κινητοποιήσεων,

⏩ στη δημιουργία κλίματος παραδειγματισμού,

⏩ και στην ποινικοποίηση της κοινωνικής αντίστασης.

Δεν είναι τυχαίο ότι παρόμοιες δικογραφίες στο παρελθόν κατέληξαν σε κατάρρευση στο στάδιο της ανάκρισης ή σε απαλλακτικά βουλεύματα, ακριβώς επειδή δεν πληρούνταν τα αντικειμενικά και υποκειμενικά στοιχεία του αδικήματος. Η ζημιά, ωστόσο, είχε ήδη γίνει: πολύμηνες διώξεις, οικονομική εξάντληση, ηθική εξόντωση.

Αυτό επαναλαμβάνεται σήμερα εις βάρος των αγροτών.

Η χρήση του άρθρου 187 σε βάρος κοινωνικών κινητοποιήσεων δεν αποτελεί απλώς υπερβολή. Αποτελεί θεσμική εκτροπή από τον πυρήνα του κράτους δικαίου, καθώς καταστρατηγεί:

➤ την αρχή της αναλογικότητας,

➤ την αρχή της νομιμότητας των εγκλημάτων και των ποινών,

➤ και το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στη συλλογική διαμαρτυρία.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ωμό και επικίνδυνο: η διεκδίκηση εξομοιώνεται με το οργανωμένο έγκλημα.

Αυτή η επιλογή δεν είναι απλώς αυταρχική. Είναι νομικά σαθρή, θεσμικά επικίνδυνη και πολιτικά αποκαλυπτική. Και ο τελικός αποδέκτης δεν είναι μόνο οι αγρότες, είναι ολόκληρη η κοινωνία.

Γιατί όταν η διαμαρτυρία βαφτίζεται «εγκληματική οργάνωση», τότε το πρόβλημα δεν είναι οι κινητοποιήσεις. Το πρόβλημα είναι η εξουσία.