Η αθωωτική απόφαση για τον Νίκο Ρωμανό και για τους δύο συγκατηγορούμενούς του δεν κλείνει απλώς μια ποινική υπόθεση. Ανοίγει ξανά ένα βαθύτερο ερώτημα: τι οφείλει το κράτος σε κάποιον που πέρασε μήνες στη φυλακή χωρίς τελική καταδίκη;

Στην προκειμένη περίπτωση, το πραγματικό δεδομένο είναι αμείλικτο:

17 μήνες στέρησης ελευθερίας χωρίς να αποδειχθεί η ενοχή των κατηγορουμένων και όμως, αυτό από μόνο του δεν αρκεί για να θεμελιώσει δικαίωμα αποζημίωσης στο ελληνικό δίκαιο. Πόσο μάλλον για να λογοδοτήσουν οι υπεύθυνοι που δημιούργησαν αυτό το γεγονός!

Το ελληνικό πλαίσιο: η «εύλογη κράτηση» ως φραγμός

Σύμφωνα με τον Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (άρθρα 533 επ.), αποζημίωση μπορεί να δοθεί σε κάποιον που προφυλακίστηκε και τελικά αθωώθηκε. Όμως το κρίσιμο φίλτρο είναι άλλο: αν η προφυλάκιση ήταν δικαιολογημένη με βάση τα δεδομένα της στιγμής. Και ποιος το κρίνει αυτό; Μα οι δικαστές, που έπαιρναν αποφάσεις για την προφυλάκιση και για τις παρατάσεις της!!!

Τα δικαστήρια δεν εξετάζουν αν τελικά ήταν αθώος, αλλά αν τότε: υπήρχαν «σοβαρές ενδείξεις» και αν η κράτηση ήταν εύλογη. Πάντα όμως σύμφωνα με με το δικαστικό οπτικο πεδίο!!!

Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο: κάποιος μπορεί να αθωωθεί, αλλά η κράτησή του να θεωρηθεί νόμιμη και μη αποζημιώσιμη.

Η σημασία της αθώωσης «λόγω αμφιβολιών»

Στην υπόθεση των Αμπελοκήπων, η αθώωση φαίνεται να στηρίχθηκε σε: ανεπάρκεια αποδεικτικών στοιχείων και σοβαρές αμφιβολίες

Για τον Ρωμανό: υπήρχε ένα αποτύπωμα σε κινητό αντικείμενο, το οποίο κρίθηκε ανεπαρκές για καταδίκη. (Φαντάζεστε οι μπάτσοι να “φυτεύουν” ένα ενοχοποιητικό στοιχείο και αποκλειστικά μ αυτό οι δικαστές και επιβάλλουν καταδίκες; Προς το παρών δεν γίνεται. Μόνο φπροφυλακίσεις διατάζουν).

Για τους άλλους δύο κατηγορούμενους φαίνεται να υπήρχε ακόμη ασθενέστερη ή ανύπαρκτη σύνδεση με την πράξη.

Παρότι το αποτέλεσμα είναι κοινό (αθώωση), η νομική βαρύτητα διαφέρει: Η ύπαρξη ενός στοιχείου, ακόμη και εντελώς αδύναμου, μπορεί να θεωρηθεί αρκετή για να δικαιολογήσει την προφυλάκιση.

Το κρίσιμο ερώτημα: τι σημαίνει «άδικη κράτηση»;

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του ζητήματος. Στην ελληνική νομολογία, «άδικη» δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος αθωώθηκε, αλλά ότι η κράτηση δεν ήταν εύλογη εξαρχής.

Αυτό ανεβάζει τον πήχη πολύ ψηλά για αποζημίωση.

Έτσι εξηγείται γιατί ακόμη και σε περιπτώσεις πολύμηνης προφυλάκισης, τα αιτήματα αποζημίωσης απορρίπτονται.

Εν κατακλείδι:

Η αθώωση λόγω αμφιβολιών δεν στερεί αυτομάτως το δικαίωμα αποζημίωσης.
Ωστόσο, μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες να την λάβει κανείς, γιατί το κράτος μπορεί να υποστηρίξει ότι η προφυλάκιση ήταν εύλογη με βάση τα τότε στοιχεία.
Και επειδή αναφέρεται η περίπτωση του Τάσου Θεοφίλου. Η καταδίκη του αναρχοκομμουνιστή στηριζόταν σε αμφισβητούμενο DNA. Στο Εφετείο αυτό κρίθηκε αναξιόπιστο ή ανεπαρκές, γι’ αυτό έλαβε αποζημίωση.
Στην περίπτωση του Ν. Ρωμανού υπάρχει αποτύπωμα, απλώς δεν κρίθηκε αρκετό για καταδίκη και αυτό κάνει δύσκολο να του επιδικαστεί αποζημίωση. Τα δικαστήρια συχνά θεωρούν το αποτύπωμα επαρκή ένδειξη για υποψία συμμετοχής σε παράνομη ενέργεια.