Όχι ασυλία στη συκοφαντία, όχι ποινικοποίηση της πολιτικής

Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής ή τέλος στην ασυδοσία των τρολ;

Η πρόσφατη ανακοίνωση της Θεώνης Κουφονικολάκου ότι θα κινηθεί νομικά εναντίον ανώνυμου λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επαναφέρει ένα ζήτημα που ξεπερνά κατά πολύ τα εμπλεκόμενα πρόσωπα. Πού τελειώνει η πολιτική κριτική και πού αρχίζει η συκοφαντία; Και μέχρι ποιο σημείο η προσφυγή στη Δικαιοσύνη αποτελεί προστασία απέναντι στη λάσπη και όχι εργαλείο περιορισμού της δημόσιας αντιπαράθεσης;

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Τα τελευταία χρόνια το ελληνικό διαδίκτυο έχει μετατραπεί σε πεδίο δράσης ενός ολόκληρου στρατού ανώνυμων ή ψευδώνυμων λογαριασμών που αναπαράγουν φήμες, προσωπικές επιθέσεις, πολιτική προπαγάνδα και συχνά ατεκμηρίωτες κατηγορίες. Η ανωνυμία δεν χρησιμοποιείται πάντα για την προστασία του αδύναμου απέναντι στην εξουσία. Συχνά χρησιμοποιείται και ως ασπίδα για οργανωμένες εκστρατείες σπίλωσης πολιτικών αντιπάλων.

Από την άλλη πλευρά, η ιστορική εμπειρία της Αριστεράς επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή απέναντι σε κάθε τάση ποινικοποίησης της πολιτικής ζωής. Οι διώξεις αγωνιστών, η ποινικοποίηση κινηματικών δράσεων και η εργαλειοποίηση της Δικαιοσύνης δεν αποτελούν φαντασιώσεις. Αποτελούν υπαρκτά στοιχεία της πολιτικής πραγματικότητας που έχουμε ζήσει επανειλημμένα.

Γι’ αυτό και η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η ασυλία της συκοφαντίας ούτε η ποινικοποίηση κάθε πολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι πολιτικοί οφείλουν να ανέχονται αυξημένο επίπεδο κριτικής, ακόμη και σκληρής κριτικής. Αυτό αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο κάθε δημοκρατικής διαδικασίας. Όταν όμως διακινούνται ψευδείς ισχυρισμοί ως γεγονότα, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο, τότε δεν μιλάμε πλέον για πολιτική κριτική αλλά για στοχευμένη δυσφήμηση.

Το κρίσιμο σημείο είναι αλλού: η υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου δεν μπορεί να μετατραπεί σε υπεράσπιση της ανευθυνότητας. Και αντίστοιχα, η προστασία της προσωπικότητας δεν μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό εκφοβισμού όσων ασκούν δημόσιο έλεγχο στην εξουσία.

Η Αριστερά δεν έχει λόγο να φοβάται την έρευνα, την αποκάλυψη και την τεκμηριωμένη καταγγελία. Αντίθετα, η ίδια η ύπαρξή της συνδέεται με την αποκάλυψη των σχέσεων ανάμεσα στην οικονομική και την πολιτική εξουσία. Εκείνο που οφείλει να απορρίπτει είναι η υποκατάσταση της έρευνας από τη φήμη, της τεκμηρίωσης από το υπονοούμενο και της πολιτικής αντιπαράθεσης από τον διαδικτυακό βούρκο.

Η πραγματική αντιπαράθεση δεν βρίσκεται ανάμεσα στην ελευθερία του λόγου και στην προστασία από τη συκοφαντία. Βρίσκεται ανάμεσα στη δημοκρατική λογοδοσία και στη χειραγώγηση της δημόσιας σφαίρας, είτε αυτή προέρχεται από κρατικούς μηχανισμούς είτε από οργανωμένα δίκτυα διαδικτυακής λάσπης.

Η μάχη απέναντι στη διαπλοκή, στην τραπεζική εξουσία, στα μιντιακά συμφέροντα και στο βαθύ κράτος δεν μπορεί να δοθεί με ανώνυμες καταγγελίες και ψιθύρους. Χρειάζεται στοιχεία, έρευνα, πολιτική αξιοπιστία και δημόσια λογοδοσία.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, η αλήθεια δεν έχει ανάγκη ούτε από τρολ ούτε από εισαγγελείς. Έχει ανάγκη από αποδείξεις.

Ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής ή άρση της ασυδοσίας των τρολ του συστήματος; Το δίλημμα που κρύβει την παγίδα

Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την πρωτόδικη καταδίκη του γνωστού γαλάζιου τρολ «Georgy Zhukov» (Θεοδόσης Μούγιος), βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα προαναγγελία νομικών ενεργειών.

Η Θεώνη Κουφονικολάκου, εκπρόσωπος Τύπου της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ), δήλωσε ότι θα κινηθεί νομικά κατά του λογαριασμού «Πεν Νταλαούρα» για ισχυρισμούς που τη συνδέουν με την Attica Bank και τα δάνεια προς τον όμιλο Καλογρίτσα. Η ίδια διέψευσε κατηγορηματικά, τονίζοντας ότι δεν έχει εργαστεί ποτέ σε τράπεζα.

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πολιτικό ζήτημα. Δεν είναι απλώς «ένα τρολ εναντίον μιας πολιτικού». Είναι το πώς το καθεστώς και τα παράλληλα κυκλώματα (τραπεζικά, μιντιακά, παρακρατικά) χρησιμοποιούν και την ανωνυμία και την ποινικοποίηση ανάλογα με το τι τους βολεύει κάθε φορά.

Από τον Zhukov στην Κουφονικολάκου

Στην υπόθεση Κούρτοβικ – Zhukov είχαμε μια ξεκάθαρη συκοφαντία: ο λογαριασμός (που αποδείχθηκε ότι ανήκει σε απόστρατο μπάτσο με στενές σχέσεις με μηχανισμούς της ΝΔ) κατηγορούσε τη δικηγόρο ότι «συντόνιζε επεισόδια» στην πορεία του Πολυτεχνείου το 2020, συνοδεύοντας την ανάρτηση με φωτογραφία που μόνο από ΜΑΤ θα μπορούσε να προέρχεται.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών τον καταδίκασε σε 12 μήνες φυλάκιση με αναστολή και χρηματική ποινή. Εκεί, η αστική δικαιοσύνη λειτούργησε —έστω και καθυστερημένα— ως ασπίδα απέναντι στον παρακρατικό λασποπόλεμο.

Στην περίπτωση Κουφονικολάκου τα πράγματα είναι πιο γκρίζα. Ο ισχυρισμός αφορά επαγγελματική εμπλοκή σε τραπεζική διαπλοκή. Αν είναι εντελώς ψευδής και κατασκευασμένος, τότε πρόκειται για κλασική δυσφήμηση. Αν όμως αγγίζει θέματα δημόσιου συμφέροντος (σχέσεις τραπεζών – μεγαλοεπιχειρηματιών – πολιτικών χώρων), τότε η συζήτηση δεν μπορεί να κλείνει με μήνυση.

Το πρόβλημα δεν είναι η κριτική στην εξουσία, είναι η ανώνυμη λάσπη χωρίς στοιχεία που δηλητηριάζει το δημόσιο διάλογο.

Το πραγματικό δίλημμα

Το σύστημα Μητσοτάκη έχει μακρά παράδοση στην ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής όταν αυτή έρχεται από τα αριστερά: αντιτρομοκρατικός νόμος, διώξεις αγωνιστών, φίμωση κινημάτων. Ταυτόχρονα, άφηνε (και αφήνει) να ευδοκιμούν γαλάζια και ροζ-πράσινα τρολ που διασπείρουν τοξικότητα, σεξισμό και ψέματα κάτω από την κάλυψη της ανωνυμίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί από αυτούς τους λογαριασμούς έχουν διασυνδέσεις με μηχανισμούς εξουσίας — πρώην αστυνομικοί, επικοινωνιολόγοι, «σύμβουλοι» υπουργών, «μετακλητοί-αργόμισθοι».

Η ανωνυμία γίνεται όπλο για να λερώσουν ονόματα, να εκφοβίσουν και να αποπροσανατολίσουν από τα πραγματικά σκάνδαλα (δάνεια, offshore, διαπλοκή).

Από την άλλη, η γενικευμένη χρήση μηνύσεων από πολιτικούς (ακόμα και από αριστερούς) κινδυνεύει να μετατρέψει την αστική “δικαιοσύνη” σε εργαλείο φίμωσης.

Οι πολιτικοί οφείλουν να αντέχουν περισσότερη κριτική ακριβώς επειδή βρίσκονται σε δημόσιες θέσεις. Η ελευθερία του λόγου δεν είναι πολυτέλεια — είναι προϋπόθεση για την αστική δημοκρατία.

Ποια είναι η διέξοδος; Άρση ανωνυμίας μόνο όταν υπάρχουν ξεκάθαρα ψευδή και δυσφημιστικά στοιχεία, με γρήγορες και δίκαιες διαδικασίες.
Ενίσχυση της τεκμηριωμένης κριτικής: Οι πολίτες και οι αριστεροί χώροι πρέπει να ψάχνουν, να καταγγέλλουν και να αποκαλύπτουν διαπλοκή χωρίς να φοβούνται εισαγγελείς.
Πολιτική ωριμότητα: Να μην καλύπτουμε τη χυδαιολογία και τα ψέματα με το μανδύα της «ελευθερίας του λόγου», αλλά ούτε να τρέχουμε σε κάθε κριτική με μήνυση.

Η ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής είναι παγίδα. Στο τέλος, όπως πάντα, θα χρησιμοποιηθεί κυρίως εναντίον της ριζοσπαστικής Αριστεράς, των κινημάτων και όσων αμφισβητούν την κυρίαρχη αφήγηση. Από την άλλη, η ασυδοσία των anonymous μηχανισμών λάσπης είναι δώρο στο καθεστώς.

Χρειαζόμαστε μια Αριστερά που να υπερασπίζεται την ελευθερία του λόγου χωρίς να γίνεται θύμα ή θύτης της τοξικότητας. Να μην αφήνουμε τη Δικαιοσύνη να γίνεται το μακρύ χέρι κανενός κόμματος — ούτε του δικού μας. Και πάνω από όλα, να συνεχίσουμε να ψάχνουμε την αλήθεια για τη διαπλοκή, τα δάνεια, τις τράπεζες και το βαθύ κράτος, με στοιχεία και όχι με ανώνυμα «Πεν Νταλαούρα».

Η μάσκα πρέπει να πέσει. Αλλά όχι μόνο των τρολ — και των πραγματικών κέντρων εξουσίας που τα θρέφουν.

Υ.Γ: Σκέψεις διατυπώνω, χωρίς να τις έχω επεξεργατεί ιδιαίτερα.