Υπάρχουν πολιτικές αποφάσεις που δεσμεύουν μια κυβέρνηση. Και υπάρχουν αποφάσεις που δεσμεύουν ολόκληρες γενιές.

Το σχέδιο «Ηρακλής», που εφαρμόζεται από το 2020, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Παρουσιάστηκε ως η «μαγική λύση» για να απαλλαγούν οι τράπεζες από τα βουνά των «κόκκινων» δανείων και να εξυγιανθεί το τραπεζικό σύστημα. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτέλεσε μια ακόμη γιγαντιαία μεταφορά πλούτου από την κοινωνία προς τις τράπεζες και τα διεθνή επενδυτικά funds.

Και το πιο εξοργιστικό; Οι τελευταίες κρατικές εγγυήσεις που συνδέονται με το πρόγραμμα λήγουν το 2081.Ναι, το 2081. (Το σχετικό σημερινό ρεπορτάζ της “ΕφΣυν” είναι αποκαλυπτικό).

Δηλαδή, οι εργαζόμενοι που σήμερα πληρώνουν φόρους για να στηρίζουν αυτό το σύστημα, μπορεί να μη βρίσκονται καν στη ζωή όταν ολοκληρωθεί ο λογαριασμός. Θα τον επωμιστούν τα παιδιά και τα εγγόνια τους.

Οι τράπεζες «καθάρισαν» – ο λαός φορτώθηκε τον λογαριασμό

Με το σχέδιο «Ηρακλής» οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ξεφόρτωσαν από τους ισολογισμούς τους δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ μη εξυπηρετούμενων δανείων μέσω τιτλοποιήσεων.

Το Δημόσιο ανέλαβε να εγγυηθεί τους λεγόμενους senior τίτλους, δηλαδή το ασφαλέστερο κομμάτι αυτών των τιτλοποιήσεων.

Με απλά λόγια;

Τα ρίσκα των τραπεζών μετατράπηκαν σε εγγυημένη υποχρέωση του ελληνικού Δημοσίου. Δηλαδή του ελληνικού λαού.

Οι τραπεζίτες απέκτησαν «καθαρούς» ισολογισμούς, βελτίωσαν τους δείκτες τους, μοίρασαν μερίσματα και πανηγύρισαν για την επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα.

Το κόστος όμως δεν εξαφανίστηκε. Απλώς μεταφέρθηκε στις πλάτες της κοινωνίας.

Τα funds μυρίστηκαν αίμα

Το πιο επικίνδυνο κομμάτι των δανείων πέρασε στα χέρια διεθνών επενδυτικών κεφαλαίων και εταιρειών διαχείρισης.

Δεν πρόκειται για φιλανθρωπικά ιδρύματα.

Πρόκειται για επενδυτικά αρπακτικά που αγοράζουν δάνεια σε εξευτελιστικές τιμές με μοναδικό στόχο τη μέγιστη δυνατή απόδοση.

Η κερδοφορία τους χτίζεται πάνω στους πλειστηριασμούς, στις κατασχέσεις, στις εξώσεις και στην οικονομική ασφυξία χιλιάδων οικογενειών και μικρών επαγγελματιών.

Την ίδια στιγμή, οι εταιρείες διαχείρισης (servicers) αμείβονται με σημαντικές προμήθειες για τη διαχείριση αυτών των χαρτοφυλακίων, ανεξάρτητα από το κοινωνικό κόστος που προκαλούν.

Κοινωνικοποίηση των ζημιών – ιδιωτικοποίηση των κερδών

Ο «Ηρακλής» είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ο σύγχρονος καπιταλισμός.

Όταν οι τράπεζες κερδίζουν, τα κέρδη είναι ιδιωτικά. Όταν όμως οι επιλογές τους δημιουργούν ζημιές, εμφανίζεται το κράτος για να προστατεύσει το τραπεζικό σύστημα με δημόσιο χρήμα.

Οι εργαζόμενοι πληρώνουν δύο φορές.

Πρώτα ως φορολογούμενοι, χρηματοδοτώντας τις κρατικές εγγυήσεις. Και ύστερα ως δανειολήπτες, όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με τα funds που απαιτούν μέχρι και το τελευταίο ευρώ, αδιαφορώντας για τις κοινωνικές συνέπειες.

Αυτή δεν είναι «ελεύθερη αγορά». Είναι ένας μηχανισμός αναδιανομής πλούτου υπέρ του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου.

Η πραγματική οικονομία δεν σώθηκε

Μας είπαν ότι ο «Ηρακλής» θα επέτρεπε στις τράπεζες να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη.

Έξι χρόνια μετά, η εικόνα είναι διαφορετική.

Οι μικρές επιχειρήσεις εξακολουθούν να δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.

Τα νοικοκυριά ασφυκτιούν από το αυξημένο κόστος ζωής.

Οι πλειστηριασμοί πολλαπλασιάζονται.

Και τα funds συνεχίζουν να αποκομίζουν τεράστιες αποδόσεις από περιουσίες που αγοράστηκαν έναντι πινακίου φακής.

Η «εξυγίανση» του τραπεζικού συστήματος δεν συνοδεύτηκε από εξυγίανση της κοινωνίας.

Το αντίθετο.

Η κοινωνία πλήρωσε για να σωθούν οι τράπεζες, ενώ οι ίδιες συνεχίζουν να λειτουργούν με αποκλειστικό γνώμονα την κερδοφορία.

Το πραγματικό δίλημμα

Το ζήτημα του «Ηρακλή» δεν είναι λογιστικό. Είναι βαθιά πολιτικό και ταξικό.

Ποιος πρέπει να πληρώνει το κόστος μιας τραπεζικής κρίσης; Οι εργαζόμενοι που δεν ευθύνονται για τη δημιουργία της ή οι μέτοχοι και οι μεγάλοι χρηματοπιστωτικοί όμιλοι που απολαμβάνουν τα κέρδη όταν οι δουλειές πηγαίνουν καλά;

Όσο η απάντηση παραμένει η ίδια, θα βλέπουμε να επαναλαμβάνεται το ίδιο έργο: Οι ζημιές να κοινωνικοποιούνται και τα κέρδη να ιδιωτικοποιούνται.

Γι’ αυτό η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην καλύτερη εποπτεία των servicers ή σε κάποιες διορθώσεις του θεσμικού πλαισίου. Αφορά το ποιος ελέγχει το τραπεζικό σύστημα και προς όφελος ποιας κοινωνίας λειτουργεί. Ένα τραπεζικό σύστημα που στηρίζεται επανειλημμένα με δημόσιους πόρους δεν μπορεί να λειτουργεί αποκλειστικά με ιδιωτικά κριτήρια κερδοφορίας.

Ο «Ηρακλής» δεν ήταν η λύση στο πρόβλημα των «κόκκινων» δανείων. Ήταν η μεταφορά του προβλήματος από τους ισολογισμούς των τραπεζών στις πλάτες της κοινωνίας.

Και αυτός ο λογαριασμός, όπως όλα δείχνουν, θα συνεχίσει να πληρώνεται μέχρι το 2081. Ένας ολόκληρος αιώνας σχεδόν μετά τη γέννησή του, ο «Ηρακλής» δεν θα θυμίζει τον μυθικό ήρωα, αλλά έναν μηχανισμό που προστάτευσε τις τράπεζες, τα funds και το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, αφήνοντας τον λαό να σηκώσει το βάρος.