Υπάρχουν στιγμές που η λέξη «πρόκληση» μοιάζει πολύ φτωχή για να περιγράψει αυτό που συμβαίνει. Γιατί τι άλλο μπορεί να αισθανθεί κανείς διαβάζοντας ότι το ιστορικό Γεντί Κουλέ, η «Βαστίλη της Θεσσαλονίκης», ένας τόπος συνδεδεμένος με φυλακίσεις, βασανισμούς και εκτελέσεις, εντάσσεται στους χώρους που μπορούν να διατίθενται για γαστρονομικές εκδηλώσεις;

Ναι, καλά διαβάσατε. Εκεί όπου κάποτε κρατήθηκαν και μαρτύρησαν άνθρωποι, εκεί όπου η κρατική καταστολή άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη της, μπορεί πλέον να στηθεί ένα τραπέζι με εκλεκτά εδέσματα, κρασιά και ό,τι άλλο προβλέπει μια «γαστρονομική εμπειρία».

Ο ΟΔΑΠ, άλλωστε, δεν το κρύβει. Επισήμως προωθεί την αξιοποίηση πολιτιστικών χώρων για γαστρονομικές εκδηλώσεις, παρουσιάζοντας μάλιστα την πολιτιστική κληρονομιά ως πεδίο βιωματικών εμπειριών και οικονομικής ανάπτυξης. Το Επταπύργιο βρίσκεται ανάμεσα στους 19 χώρους που έχουν επιλεγεί.

Και κάπου εδώ η «αξιοποίηση» συναντά την κανιβαλοποίηση της μνήμης. Γιατί το Γεντί Κουλέ δεν είναι ένα όμορφο πέτρινο σκηνικό που απλώς έτυχε να έχει ιστορική αξία. Είναι τόπος μνήμης.

Στη συλλογική μνήμη και όχι μόνο της Θεσσαλονίκης είναι δεμένο με τους διωγμούς, την Αντίσταση, την Αριστερά, τους φυλακισμένους και εκτελεσμένους αγωνιστές. Ακόμη και σήμερα, ο Δήμος Νεάπολης-Συκεών έχει ζητήσει την απόσυρσή του από τον κατάλογο των χώρων για ιδιωτικές εκδηλώσεις, χαρακτηρίζοντας την επιλογή ασέβεια προς τους φυλακισμένους και εκτελεσμένους αγωνιστές.

Και μέσα σε όλα αυτά υπάρχει και η απάντηση της προέδρου του Δ.Σ. του ΟΔΑΠ, που σύμφωνα με το δημοσίευμα επικαλείται ότι τα γεύματα θα προσφέρουν μια μορφή «παρηγοριάς» και μια «άλλη διάσταση» ως αντίστιξη στην κατάχρηση εξουσίας.

Αλήθεια τώρα; Παρηγοριά με γκουρμέ μενού μέσα σε έναν τόπο μαρτυρίου; Αυτό δεν είναι ανάδειξη της ιστορικής μνήμης. Είναι η λογική του «όλα μπορούν να πουληθούν, αρκεί να αποφέρουν έσοδα».

Το μνημείο γίνεται event space. Η ιστορία γίνεται ντεκόρ. Το μαρτύριο γίνεται «εμπειρία». Η μνήμη γίνεται προϊόν.

Και κάπως έτσι, μέσα στη λογική της «εξωστρέφειας», της «αξιοποίησης» και της «οικονομικής ανάπτυξης», η ιστορική κληρονομιά κινδυνεύει να χάσει ακριβώς αυτό που την κάνει κληρονομιά: τη μνήμη.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΟΔΑΠ μιλά πλέον ανοιχτά για «εμπειρίες», γαστρονομία, κρασιά, γευσιγνωσίες και υπηρεσίες φιλοξενίας μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία. Μόνο που υπάρχουν χώροι όπου δεν χωράει το catering.

Υπάρχουν τόποι όπου πριν από το «πού θα στρωθούν τα τραπέζια» πρέπει να προηγείται το ερώτημα: Ποιοι άνθρωποι πέρασαν από εδώ; Γιατί φυλακίστηκαν; Ποιοι βασανίστηκαν; Ποιοι εκτελέστηκαν; Τι θέλουμε να θυμούνται οι επόμενες γενιές;

Γιατί αν μετατρέψουμε το Γεντί Κουλέ σε σκηνικό για γκουρμέ βραδιές, τότε δεν διαχειριζόμαστε απλώς έναν ιστορικό χώρο. Διαχειριζόμαστε τη μνήμη σαν εμπόρευμα.

Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο κομμάτι της υπόθεσης.

Η δικτατορία γκρέμισε τις φυλακές Αβέρωφ. Η σημερινή «αξιοποίηση» κινδυνεύει να γκρεμίσει κάτι λιγότερο ορατό αλλά εξίσου σημαντικό: τη μνήμη όσων φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν επειδή αγωνίστηκαν. Μετά τη Γυάρο, τώρα το Γεντί Κουλέ.

Και αύριο ποιος ξέρει;

Μήπως το επόμενο στάδιο είναι να σερβίρουμε επιδόρπιο εκεί όπου κάποτε οι κρατούμενοι περίμεναν την εκτέλεσή τους;

Αν αυτό το ονομάζουν «πολιτιστική αξιοποίηση», εμείς θα το πούμε με το πραγματικό του όνομα: Εμπορευματοποίηση της ιστορικής μνήμης. Και όπως γράφει η ΕφΣυν Κανιβαλίζουν τη μνήμη του Γεντί Κουλέ