Στις 27 Σεπτέμβρη 1975, μόλις δύο μήνες πριν από τον θάνατο του δικτάτορα Φρανθίσκο Φράνκο, γράφτηκε μία από τις πιο αιματηρές και σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ισπανικής ιστορίας με την εκτέλεση πέντε νεαρών αντιφασιστών.

Οι Xosé Humberto Baena, José Luis Sánchez Bravo, Ramón García Sanz, Jon Paredes Manot (γνωστός ως «Txiki») και Ángel Otaegui ήταν οι τελευταίοι άνθρωποι που θανατώθηκαν από το φρανκικό καθεστώς, περνώντας στο πάνθεον των αγωνιστών για την ελευθερία.

Στα μέσα του 1975, η φρανκική Ισπανία βρισκόταν σε βαθιά πολιτική και οικονομική κρίση. Ο Φράνκο ήταν βαριά άρρωστος, αλλά ο κρατικός μηχανισμός κατέστελλε με μανία κάθε εστία αντίστασης. Η ψήφιση ενός νέου σκληρού αντιτρομοκρατικού νόμου τον Αύγουστο του 1975 έδωσε το πράσινο φως για συνοπτικά στρατοδικεία (juicios sumarísimos) χωρίς τις στοιχειώδεις νομικές εγγυήσεις.

Έντεκα αντικαθεστωτικοί αγωνιστές καταδικάστηκαν σε θάνατο. Παρά τις διεθνείς εκκλήσεις για απονομή χάριτος (συμπεριλαμβανομένου του Πάπα Παύλου ΣΤ΄ και Ευρωπαίων ηγετών), το υπουργικό συμβούλιο του Φράνκο επικύρωσε τη θανάτωση των πέντε εξ αυτών, μετατρέποντας τις ποινές των υπολοίπων (ανάμεσά τους και δύο εγκυμονούσες γυναίκες) σε ισόβια κάθειρξη.

Οι πέντε αγωνιστές ανήκαν σε δύο διαφορετικές οργανώσεις της αριστερής και εθνικοαπελευθερωτικής αντιπολίτευσης: Μέλη του FRAP (Επαναστατικό Αντιφασιστικό και Πατριωτικό Μέτωπο): Xosé Humberto Baena: 24 ετών, φοιτητής Φιλοσοφίας από τη Γαλικία. José Luis Sánchez Bravo: 21 ετών, φοιτητής από τη Γαλικία. Ramón García Sanz: 27 ετών, εργάτης από τη Μαδρίτη.
Μέλη της ETA (πολιτικο-στρατιωτική πτέρυγα):Jon Paredes Manot («Txiki»): 21 ετών, Βάσκος αγωνιστής. Ángel Otaegui: 33 ετών, Βάσκος εργάτης.

Το Πρωινό της 27ης Σεπτεμβρίου, λόγω της έλλειψης δήμιων εκπαιδευμένων στη χρήση της παραδοσιακής ισπανικής γκαρότας (στραγγαλισμός), οι εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν ταυτόχρονα με τυφεκισμό από αποσπάσματα στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη και το Μπούργκος.

Οι μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν ότι οι μελλοθάνατοι αντιμετώπισαν το απόσπασμα με πρωτοφανή γενναιότητα. Ο «Txiki» εκτελέστηκε σε ένα δάσος κοντά στο νεκροταφείο της Cerdanyola (Βαρκελώνη), τραγουδώντας τον παραδοσιακό βάσκο ύμνο των πολεμιστών (Eusko Abendaren Ereserkia). Ο Baena, στο τελευταίο γράμμα προς τους γονείς του, έγραψε: «Πεθαίνω Layout σίγουρος ότι το αίμα μου δεν θα πάει χαμένο».

Οι εκτελέσεις πυροδότησαν ένα τεράστιο κύμα οργής σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ισπανικές πρεσβείες δέχθηκαν επιθέσεις, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν σε μεγάλες πρωτεύουσες, ενώ 15 ευρωπαϊκές χώρες ανακάλεσαν τους πρεσβευτές τους από τη Μαδρίτη σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Ακόμη και μέσα στην Ισπανία, παρά τον τρόμο, υπήρξαν απεργίες και συμβολικές κινήσεις, όπως αυτή των ποδοσφαιριστών Σέρχιο Μανθανέρα και Αϊτόρ Αγκίρε που αγωνίστηκαν φορώντας μαύρα περιβραχιόνια.

Αυτές οι πέντε εκτελέσεις αποτέλεσαν το κύκνειο άσμα της θανατικής ποινής στην Ισπανία, η οποία καταργήθηκε οριστικά με το Σύνταγμα του 1978.

Κάθε χρόνο, η 27η Σεπτεμβρίου τιμάται στην Ισπανία (ιδιαίτερα στη Χώρα των Βάσκων και τη Γαλικία) ως η Ημέρα του Στρατιώτη (Gudari Eguna) και ως ημέρα μνήμης για τα θύματα του φασισμού, υπενθυμίζοντας το βαρύ τίμημα που πληρώθηκε για την ανατροπή της δικτατορίας.