Συμπληρωματικά με την προηγούμενη ανάρτησή μας, αξίζει να θυμηθούμε ποιοι ήταν οι άνθρωποι που πρωτοστάτησαν στις διώξεις του κομμουνιστικού κινήματος και ποιος ήταν ο ρόλος τους στη συγκρότηση της διαβόητης χαφιέδικης «Προσωρινής Διοίκησης» του ΚΚΕ. Πρόκειται για μια σκοτεινή σελίδα της ελληνικής ιστορίας, όπου η κρατική καταστολή, ο αντικομμουνισμός και οι μηχανισμοί χαφιεδισμού επιστρατεύτηκαν για να χτυπήσουν ένα ολόκληρο πολιτικό κίνημα.

Κωνσταντίνος Μανιαδάκης (1893–1972): Ο οργανωτής της αντικομμουνιστικής καταστολής

Ως υφυπουργός Δημοσίας Ασφαλείας στη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, ο Κωνσταντίνος Μανιαδάκης υπήρξε κεντρικό πρόσωπο στην οργάνωση των διώξεων κατά των κομμουνιστών και των δημοκρατικών πολιτών. Επί των ημερών του, οι φυλακές και οι τόποι εξορίας γέμισαν αγωνιστές, ενώ η αστυνομική καταστολή και τα βασανιστήρια αποτέλεσαν βασικά εργαλεία του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

Στο πλαίσιο αυτού του κατασταλτικού μηχανισμού εντάσσεται και η υπόθεση της χαφιέδικης «Προσωρινής Διοίκησης» του ΚΚΕ, η οποία χρησιμοποιήθηκε για τη διείσδυση και την υπονόμευση του κομμουνιστικού κινήματος.

Κι όμως, η ιστορία του Μανιαδάκη δεν τελείωσε με την πτώση της δικτατορίας. Στα μεταπολεμικά χρόνια εξελέγη βουλευτής με την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ) του Κωνσταντίνου Καραμανλή, αποκτώντας κοινοβουλευτική παρουσία μέσα στο ίδιο πολιτικό σύστημα που διατήρησε τον αντικομμουνισμό ως βασικό πυλώνα της κρατικής πολιτικής.

Η παρουσία του στη Βουλή ήταν ενδεικτική της μεταπολεμικής αποκατάστασης προσώπων που είχαν συνδεθεί με την καταστολή της δικτατορίας Μεταξά. Ο άνθρωπος που είχε ταυτιστεί με τις διώξεις των κομμουνιστών εμφανιζόταν πλέον ως υπερασπιστής της κοινοβουλευτικής τάξης, ενώ στις πολιτικές του παρεμβάσεις υπερασπιζόταν την κατασταλτική πολιτική της 4ης Αυγούστου και επιτιθόταν στην ΕΔΑ.

Η ιστορική ειρωνεία είναι κραυγαλέα: όσοι πρωτοστάτησαν στην καταπάτηση των δημοκρατικών ελευθεριών όχι μόνο δεν λογοδότησαν πολιτικά για τη δράση τους, αλλά βρήκαν θέση στο μετεμφυλιακό κοινοβουλευτικό σύστημα.

Σπύρος Παξινός: Ο επικεφαλής της Δίωξης Κομμουνισμού

Ο Σπύρος Παξινός υπήρξε ανώτατος αξιωματικός της Αστυνομίας Πόλεων και επικεφαλής της Υπηρεσίας Διώξεως Κομμουνισμού την περίοδο 1936–1941.

Το 1936, με απόφαση του μηχανισμού ασφαλείας του καθεστώτος Μεταξά, στάλθηκε στη Γερμανία για να εκπαιδευτεί από τη ναζιστική Γκεστάπο στις μεθόδους δίωξης του κομμουνιστικού κινήματος. Επιστρέφοντας το 1937, ανέλαβε την ηγεσία της συγκεκριμένης υπηρεσίας, αποκτώντας κεντρικό ρόλο στον αντικομμουνιστικό μηχανισμό του καθεστώτος.

Η ιστορία του, ωστόσο, πήρε διαφορετική τροπή κατά τη διάρκεια του πολέμου. Τον Μάη του 1941 έφτασε στο Κάιρο, όπου βρισκόταν η ελληνική βασιλική κυβέρνηση στην εξορία. Εκεί συνελήφθη από τους Βρετανούς και κρατήθηκε, καθώς αντιμετωπιζόταν ως ύποπτος για συνεργασία με τους Γερμανούς. Αργότερα μεταφέρθηκε σε φυλακές στη Βομβάη της Ινδίας.

Τον Ιούλιο του 1947, με βούλευμα του Ειδικού Δικαστηρίου Δοσιλόγων στην Αθήνα, απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες για συνεργασία με τους Γερμανούς, ενώ ο ίδιος απουσίαζε από την Ελλάδα.

Δεν επέστρεψε ποτέ στη χώρα. Εγκαταστάθηκε στο Καράτσι του Πακιστάν, όπου δολοφονήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1958, υπό συνθήκες που παραμένουν αδιευκρίνιστες ως προς το ευρύτερο πλαίσιο της υπόθεσης. Σύμφωνα με την εκδοχή της πακιστανικής αστυνομίας, δράστης ήταν ο συνεταίρος του σε μεσιτικό γραφείο, με κίνητρο οικονομικές διαφορές.

Η ιστορία δεν ξεχνά

Ο Μανιαδάκης και ο Παξινός αποτελούν χαρακτηριστικές μορφές του κρατικού αντικομμουνισμού της περιόδου της δικτατορίας Μεταξά. Η δράση τους συνδέθηκε με έναν μηχανισμό που αντιμετώπιζε το κομμουνιστικό κίνημα ως εσωτερικό εχθρό και αξιοποιούσε την αστυνομική καταστολή, τις διώξεις και τις μεθόδους διείσδυσης για να το εξουδετερώσει.

Η υπόθεση της χαφιέδικης «Προσωρινής Διοίκησης» δεν μπορεί να αποκοπεί από αυτό το ιστορικό πλαίσιο. Για να κατανοήσουμε πώς επιχειρήθηκε η υπονόμευση του ΚΚΕ, πρέπει να εξετάσουμε τόσο τους μηχανισμούς που οργανώθηκαν για τον σκοπό αυτό όσο και τα πρόσωπα που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της αντικομμουνιστικής καταστολής.

Η ιστορία αυτών των μηχανισμών είναι μια υπενθύμιση ότι η κρατική καταστολή δεν περιορίζεται στις συλλήψεις και στις εξορίες. Μπορεί να επιχειρεί να διαλύσει ένα κίνημα από τα μέσα, αξιοποιώντας την παρακολούθηση, τη χαφιεδολογία και την προβοκάτσια. Κι αυτή είναι μια ιστορική εμπειρία που αξίζει να παραμένει ζωντανή στη συλλογική μνήμη.