Η φωτογραφία της Αλίκης Βέττα, δαφνοστεφανωμένης και έφιπης κατά την είσοδό της στην απελευθερωμένη Θεσσαλονίκη στις 30 Οκτωβρίου 1944, αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά και ταυτόχρονα τραγικά οπτικά ντοκουμέντα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η γυναίκα που λατρεύτηκε ως η «Αμαζόνα» της Αντίστασης, ηγήθηκε του γυναικείου ένοπλου τμήματος του ΕΛΑΣ, για να καταλήξει, μόλις λίγα χρόνια αργότερα, θύμα των αδυσώπητων γραναζιών του Εμφυλίου Πολέμου.

🏛️ Από τη Νομική Σχολή στα Βουνά της Αντίστασης

Γεννημένη στην περιοχή του Ντεπώ στη Θεσσαλονίκη, η Αλίκη Βέττα δεν ήταν μια συνηθισμένη κοπέλα της εποχής της. Αποφοίτησε από το Β΄ Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια σπούδασε στη Νομική Σχολή, επιδεικνύοντας μια σπάνια για την εποχή πνευματική συγκρότηση.
Όταν η πατρίδα βρέθηκε υπό φασιστική κατοχή, η Αλίκη επέλεξε τον δρόμο του αγώνα. Εντάχθηκε στις αντιστασιακές οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Λόγω της δυναμικής της προσωπικότητας και της ικανότητάς της στην ιππασία, της ανατέθηκε η διοίκηση του πεζοπόρου γυναικείου ένοπλου τμήματος της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ.

🕊️ 30 Οκτώβρη 1944: Η Ημέρα της Δόξας

Την ημέρα που οι Γερμανοί κατακτητές αποχωρούσαν από τη Θεσσαλονίκη, η πόλη δονήθηκε από ντελίριο ενθουσιασμού. Η Αλίκη Βέττα, ως η πρώτη αντάρτισσα που μπήκε στην πόλη, προκάλεσε ρίγη συγκίνησης. Καβάλα στο άλογό της, στεφανωμένη με δάφνες, οδηγούσε τις συναγωνίστριές της μέσα σε ένα πλήθος που αποθέωνε τους ελευθερωτές. Ήταν η κορυφαία στιγμή μιας γενιάς που πίστεψε ότι ξημερώνει μια νέα, δίκαιη και ελεύθερη Ελλάδα.

⚖️ Το Παρασκήνιο της Δίωξης και η «Δίκη των Κατασκόπων»

Η μετάβαση στην τραγωδία του Εμφυλίου Πολέμου υπήρξε ραγδαία. Οι διώξεις, οι συλλήψεις και τα Έκτακτα Στρατοδικεία έγιναν η καθημερινότητα για τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης. Η υπόθεση της Αλίκης Βέττα και των συντρόφων της στήθηκε μεθοδικά στα γραφεία της Ασφάλειας Θεσσαλονίκης για σχεδόν έναν χρόνο, με στόχο την εξάρθρωση των παράνομων δικτύων πληροφοριών του ΚΚΕ στην πόλη.

Στο επίκεντρο βρισκόταν ο Σταύρος Δημητράκος, ο οποίος συντόνιζε τη συλλογή στοιχείων για τις βίαιες επιθέσεις, τις διώξεις και τα εγκλήματα του επίσημου και παρακρατικού μηχανισμού εις βάρος των αριστερών πολιτών. Για να παρακαμφθούν οι συνήθεις δικαστικές εγγυήσεις, η υπόθεση βαφτίστηκε «κατασκοπεία» και παραπέμφθηκε στο Έκτακτο Στρατοδικείο.

Η ακροαματική διαδικασία ξεκίνησε στις 3 Απριλίου 1948 στην αίθουσα συναυλιών του Ραδιοφωνικού Σταθμού Θεσσαλονίκης, καθώς το εδώλιο μοιράζονταν συνολικά 72 άνδρες και γυναίκες. Πρόεδρος του Στρατοδικείου ορίστηκε ο συνταγματάρχης Ιωάννης Κοκορέτσας, γνωστό στέλεχος της ακροδεξιάς παρακρατικής οργάνωσης «Χ».

Η διαδικασία εξελίχθηκε σε μια δίκη-παρωδία. Με πλήρη κατάλυση κάθε έννοιας δικονομικού δικαιώματος και με βάση «ομολογίες» που αποσπάστηκαν μετά από φρικτά βασανιστήρια, το δικαστήριο εξέδωσε την ετυμηγορία του στις 28 Απρίλη, καταδικάζοντας σε θάνατο 36 από τους κατηγορούμενους.

🩸 Το Μαύρο Πρωινό της 6ης Μαΐου 1948

Η εκτέλεση της απόφασης για την πρώτη ομάδα δεν άργησε. Τα ξημερώματα της 6ης Μαΐου 1948, η 33χρονη δικηγόρος και αντάρτισσα οδηγήθηκε στον «κρανίου τόπο», πίσω από τα τείχη των φυλακών του Γεντί Κουλέ (Επταπύργιο).

Εκείνο το πρωί, η Αλίκη Βέττα δεν στάθηκε μόνη της απέναντι στις κάννες. Μαζί της εκτελέστηκαν δέκα ακόμα κομμουνιστές και πολιτικοί κρατούμενοι, οι οποίοι αντιμετώπισαν το απόσπασμα με το ίδιο ακλόνητο σθένος:

• Βαλμάς Δημήτριος, 32 ετών
• Δεληδήμος Ανδρέας, 21 ετών
• Δημητράκος Σταύρος, 35 ετών
• Εμμανουηλίδης Χρήστος, 30 ετών
• Μυλωνίδης Γιάννης
• Ξενιτίδης Δημήτρης, 34 ετών
• Πρασσάς Παναγιώτης, 28 ετών
• Σαμαράς Δημήτριος – Στυλιανός, 28 ετών
• Τσομπανίκος Θεόδωρος, 24 ετών
• Υετίων Κλήμης, 29 ετών

🕯️ Η Συγκλονιστική Σκηνή στο Απόσπασμα

Κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης εκτυλίχθηκε μια σκηνή που χαράχτηκε βαθιά στη συλλογική μνήμη. Ανάμεσα στους στρατιώτες του αποσπάσματος βρισκόταν, με δυσμενή μετάθεση, ένας νεαρός φαντάρος, ο οποίος έτυχε να είναι ανιψιός του καταδικασμένου Σταύρου Δημητράκου. Όταν ο νεαρός αναγνώρισε τον θείο του, κατέρρευσε ψυχολογικά, πέταξε το όπλο του και έπεσε στο έδαφος κλαίγοντας.

Τότε, ο ίδιος ο Δημητράκος, με απόλυτη ψυχραιμία, ζήτησε άδεια, πλησίασε τον ανιψιό του, τον σήκωσε όρθιο, τον αγκάλιασε και του έδωσε κουράγιο, λέγοντάς του να κάνει το «καθήκον» του για να μην υποστεί συνέπειες ο ίδιος.

Λίγα λεπτά μετά, η Αλίκη Βέττα και οι σύντροφοί της έπεφταν νεκροί. Αρνήθηκαν να τους κλείσουν τα μάτια και αντίκρισαν το εκτελεστικό απόσπασμα τραγουδώντας, αναγκάζοντας ακόμα και τους ίδιους τους εκτελεστές τους να παγώσουν μπροστά στο ήθος, την αξιοπρέπεια και το μεγαλείο τους.

Η ιστορία της Αλίκης Βέττα παραμένει ένα διαχρονικό σύμβολο της θυσίας, της αγωνιστικότητας αλλά και της σκληρής μοίρας των ανθρώπων που βρέθηκαν στη δίνη της νεότερης ελληνικής ιστορίας.