Θα παραθέσουμε όλη την μελέτη του Ελληνα φιλόσοφου, και καθηγητή Πανεπιστημίου, Αύγουστου-Κωνσταντίνου Μπαγιόνα που έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό «Πολιτιστική», τον Απρίλη 1985. Είχε τίτλο “ΝΕΟΣΚΟΤΑΔΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ” και η οποία τεκμηριώνει τον αντιδραστικό ρόλο του σκοταδιστή Γιανναρά.

Η γνωστή υπόθεση Γιανναρά έληξε τυπικά με την απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας που έκρινε ότι η εκλογή ενός Θεολόγου ως καθηγητή φιλοσοφίας σε μια Σχολή Πολιτικών Επιστημών όπως η Πάντειος είναι νομότυπα.

Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι επίκαιρη ύστερα από την πρόσφατη προσπάθεια αναβίωσης του νεοσκοταδισμού που, με την υποστήριξη της Ιεράς Συνόδου και της συντηρητικής παράταξης, αλλά και χάρη στην υποτονική αντίδραση σημαντικού μέρους της αριστεράς, εννοεί να επιβάλει στους βιολόγους και παλαιοντολόγους να διδάσκουν ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από την πνοή του Θεού πριν από επτά ή δέκα χιλιάδες χρόνια και στους επιστήμονες που ασχολούνται με την κοινωνική ιστορία να εξαίρουν τις ιδιαιτερότητες και τα αμετάβλητα χαρακτηριστικά της ελληνικής φυλής και τη μοναδικότητα των επιτευγμάτων της…

Η λεγόμενη “υπόθεση Γιανναρά” μπορεί να θεωρηθεί ως προσπάθειας για αναβίωση του νεοσκοταδισμού που ακολούθησε. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο συντηρητικός, φωτισμένος και μη τύπος (λησμονώντας τον “φιλελευθερισμό” που επικαλείται), στρατιωτικοί ιερείς αλλά και αριστεροί διανοούμενοι, θεώρησαν πολύ φυσικό να διδάσκεται σε μάθημα εισαγωγής στη φιλοσοφία ότι:

«Ο Θεός είναι “εκστατική αυτοπροσφορά ερωτικής αγαθότητας” ότι ο κόσμος έχει “ερωτική δομή και κίνηση”, ότι ο συλλογικός βίος πηγάζει από την “εμπειρία ενός γεγονότος ελεύθερου, δηλαδή απολελυμένου, απολύτου” ότι “η λέξη λόγος είναι γένος αρσενικού γιατί η ζωο-ποίηση των αισθητών από τα νοητά βρίσκει τον πληρέστερο εικονισμό της στη γονιμοποίηση του θυλικού από το αρσενικό γιατί η φύση των αισθητών έχει μια “θηλυκή” ετοιμότητα να σαρκώσει το γεγονός της ζωής»

Οι φοιτητές που διαμαρτυρήθηκαν για την καθιέρωση παρόμοιων απόψεων ως φιλοσοφικών με την εκλογή θεολόγου ως καθηγητή φιλοσοφίας, κατηγορήθηκαν ότι καταδιώκουν τον κ. Γιανναρά για την ιδεολογία του.

Διάφοροι υπερασπιστές της ακαδημαϊκής τάξης δεν ενοχλήθηκαν καθόλου από την ανεπάρκεια της φιλοσοφικής υποδομής του συγγραφέα του Σχεδιάσματος εισαγωγής στην φιλοσοφία, δείγματα της οποίας αναφέρονται στο υπόμνημα που δημοσιεύει η “Πολιτιστική”. Ολες οι σχετικές παρατηρήσεις δεν ανασκευάστηκαν και οι περισσότερες ούτε καν αναφέρθηκαν στην συζήτηση που έγινε στην Πάντειο και στο “απαντητικό” υπόμνημα του κ. Γιανναρά, Προφανώς οι υποστηρικτές του κ. Γιανναρά δέχτηκαν ότι σε μια εισαγωγή δεν πρέπει να δίνει “πληροφορίες”, δηλαδή σαφές αναλύσεις των σημαντικότερων φιλοσοφικών προβλημάτων, όπως προκύπτουν από τα φιλοσοφικά κείμενα.

Δέχτηκαν ότι σκοπός της εισαγωγής στη φιλοσοφία είναι η “μετοχή” των ακροατών ή αναγνωστών στα βιώματα του συγγραφέα. Σημασία δεν έχουν τόσο οι γνώσεις του και οι ανιαρές βιβλιογραφικές λεπτομέρειες όσο η “αυθεντικότητα” των βιωμάτων του.

Αυτά τα κριτήρια που υιοθέτησε η πλειοψηφία των εκλεκτόρων της Παντείου που ψήφισε τον κ. Γιανναρά, εξηγούν ίσως και το γεγονός ότι η Πάντειος λησμόνησε να δημοσιεύσει τα πρακτικά της εκλογής του και τα υπομνήματα των καθηγητών της φιλοσοφίας των ΑΕΙ της χώρας που έλαβε, αν και είχε υποχρέωση να το κάνει για νομικούς και ηθικούς λόγους.

Πρέπει να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην “Πολιτιστική” που δέχτηκε να δημοσιεύσει το υπόμνημα που υπέβαλα στην Πάντειο και τη λύπη μου για την απροθυμία άλλου προοδευτικού περιοδικού να το δεχθεί.

Πέρα από τα κριτήρια που υιοθετήθηκαν από την πλειοψηφία των εκλεκτόρων της Παντείου ερωτηματικά προκαλεί η υποτονική και ανεπαρκής αντίδραση μεγάλου μέρους της αριστεράς τόσο στην υπόθεση Γιανναρά όσο και στα πιο πρόσφατα συμπτώματα νεοσκοταδισμού που εμφανίστηκαν. Ισως η ανεπάρκεια αυτή να μην είναι άσχετη με τον πρακτικισμό της και την επιδίωξη άκαιρων σκοπών σε σχέση με την πανεπιστημιακή διδασκαλία, η κριτική της οποίας παραμένει για μεγάλο μέρος της αριστεράς αόριστη και γενικόλογη.

Οπωσδήποτε η αριστερά υποστήριξε, ανεπαρκώς έστω, σωστές θέσεις σε σχέση με τις νεοσκοταδιστικές απόψεις σε αντιδιαστολή προς την τηλεόραση της “αλλαγής” η οποία συχνά τις προβάλλει όπως τις προβάλλει και ο συντηρητικός Τύπος, από τον οποίο η τηλεόραση της “αλλαγής” διαφέρει κυρίως ως προς ορισμένα από τα πρόσωπα που προβάλλει και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί.

Τα κριτήρια που υιοθετώ για τις απόψεις που διατυπώνω σε συνέχεια για τους υποψηφίους της ΠΑΣΠΕ θα ήταν δυνατόν να συνοψιστούν ως εξής. Ο υποψήφιος που θα εκλεγεί, άσχετα από την φιλοσοφική του κατεύθυνση, υλιστική, ιδεαλιστική, σκεπτικιστική, αναγνωστικιστική κλπ, θα πρέπει να είναι σε θέση να αναφέρεται με ακρίβεια και συνάφεια στις σπουδαιότερες φιλοσοφικές θεωρίες και ρεύματα, σε συνάφεια με τα βασικά φιλοσοφικά προβλήματα, π.χ της εγκυρότητας της γνώσης και του κριτηρίου της αλήθειας, του ηθικοί κριτηρίου, και τους βασικούς φιλοσοφικούς κλάδους (λογική, γνωσιολογία, ηθική, ενδεχομένως οντολογία, πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία, φιλοσοφία του δικαίου και της ιστορίας κ.α).

Ειδικά σε μια σχολή Πολιτικών Επιστημών, όπως η Πάντειος, το μάθημα της Εισαγωγής στη Φιλοσοφία πρέπει να δίνει μεγαλύτερη σπουδαιότητα στη φιλοσοφία της πράξης (ηθική, Πολιτική, Κοινωνική φιλοσοφία κ.α) από αυτήν που θα έδινε ένα ανάλογο μάθημα σε ένα φιλοσοφικό τμήμα μιας Φιλοσοφικής Σχολής. Οπωσδήποτε, ο καθηγητής φιλοσοφίας της Παντείου πρέπει ναι είναι σε θέση να πληροφορήσει τους φοιτητές του για τις απόψεις και ερμηνείες με τις οποίες διαφωνεί. Ο λόγος του πρέπει να υπόκειται στις διαδικασίες της απόδειξης, της επαλήθευσης ή της διάψευσης και του κριτικού ελέγχου. Αν εφαρμοστούν τα κριτήρια αυτά στην υποψηφιότητα του κ. Χρήστου Γιανναρά θα ήταν δυνατόν να διατυπωθούν οι εξής απόψεις.

Οπως προκύπτει από το υπόμνημά του αλλά και από το τμήμα της εισηγητικής έκθεσης που τον αφορά, ο Χρ. Γιανναράς έχει κάνει κατά κύριο λόγο, αν όχι αποκλειστικά, θεολογικές σπουδές. Η θεολογία, που σπούδασε βασικά δεν έχει σχέση με την “θεολογία” όπως την εννοούσε ο Αριστοτέλης. Για τον Αριστοτέλη η “θεολογία” είναι φιλοσοφικός κλάδος που ανήκει στην θεωρητική και ειδικότερα στην πρώτη φιλοσοφία που εξετάζει με ορθολογική μέθοδο και χωρίς επίκληση σε οποιαδήποτε αυθεντία τα “είδη” ως “χωριστά” και ανεξάρτητα από το υλικό υπόστρωμά τους και ειδικά το “Πρώτον κινούν ακίνητον”.

Αντίθετα ο κ. Γιανναράς στα πολλά δημοσιεύματά του εκφράζει τα βιώματα που του εμπνέει η άποψη του για την αυθεντική ερμηνεία της Ορθοδοξίας. Ετσι το βασικό πρόβλημα που τον απασχολεί και που είναι η βίωση του αυθεντικού νοήματος της Ορθοδοξίας δεν είναι φιλοσοφικό.

Ο λόγος του είναι αποκαλυπτικός της βίωσης αυτής, Γι’ αυτό και δεν τον απασχολεί ιδιαίτερα η επαλήθευση των δοξασιών του, όσο η απολογητική προσπάθεια να πείσει τους ακροατές ή αναγνώστες του να νιώσουν ότι νιώθει ο ίδιος σχετικό με το νόημα της Ορθοδοξίας. Η πνευματική αυτή στάση εξηγείται ως ένα βαθμό από τις σπουδές του σε θεολογικά ιδρύματα και με θεολόγους δασκάλους, από την επίδραση που δέχτηκε από την ρώσικη ορθοδοξία της διασποράς.

Ο πνευματικός του προσανατολισμός εξηγεί και το γεγονός ότι δημοσίευσε πολλά άρθρα σε θεολογικά κυρίως περιοδικά όπως το “έγκυρο αγγλικό περιοδικό Sobonorst”, σύμφωνα με την εισηγητική έκθεση της Παντείου που είναι θεολογικό και το ότι επαινέθηκε από θεολογούντες στοχαστές όπως ο Meyendorff γνωστός ως ορθόδοξος στοχαστής, που συνέβαλε σε μια πιο αυθεντική ερμηνεία του πνεύματος της Ορθοδοξίας.

Από την άποψη αυτή η υποψηφιότητά του δεν συνδέεται με φιλοσοφικές αντιθέσεις, όπως η αντίθεση νεοκαντιανισμού -μαρξισμού (περίπτωση Ι. Θεοδωρακόπουλου, όταν ήταν υποψήφιος στη Σχολή μας και κρίθηκε αρνητικά από τον Χ, Θεοδωρίδη) ή όπως η αντίθεση θετικισμού -σπιριτουαλισμού (περίπτωση Θ. Βορέα).

Ο ιδιότυπος, βαθιά μυστικιστικος, θεολογικός του προσανατολισμός, είναι φανερός στα βιβλία του “Ελευθερία του ήθους” και “Πολιτική Θεολογία”, από τα οποία λείπει κατ’ ουσίαν οποιοσδήποτε καθαρά φιλοσοφικός προσανατολισμός και οποιαδήποτε ακριβολόγος αναφορά σε φιλοσοφικές έννοιες και όρους.

Ακόμα και στο Πρόσωπο και ο Ερως, αν και υπάρχουν αναφορές στον Σάρτ, τον Χάιντεγκερ, τον Χουσελ και άλλους φιλοσόφους, αυτές χρησιμεύουν ως απολογία καθαρά θεολογικών απόψεων. Π.χ., οι αναλύσει τους Σαρτρ για το “βλέμμα του άλλου” αναφέρονται για να εισαχθεί η διδασκαλία του προπατορικού αμαρτήματος. Ενδεικτικά αναφέρω τη σελ 95 όπου υποστηρίζεται ότι η “γνώση είναι μετοχή στην αλήθεια” και ότι δεν πρέπει να θεωρηθεί ως κατανόηση εννοιών που προκύπτουν από “νοητική αφαίρεση”.

Από τη μαγική ή μυστικιστική αυτή δοξασία για τη γνώση προκύπτει η “προτεραιότητα” της πραγματικότητας του προσώπου πριν από κάθε νοητικό προσδιορισμό. Στα απεριόριστα όρια αυτής της προτεραιότητας «ο θεός είναι γνωστός και μεθεκτός μέσω των ακατάληπτων ακτίστων ενεργειών του, μένοντας κατά την ουσία άγνωστος και αμέθεκτος: γνωρίζεται δηλαδή ο θεός ως προσωπική φανέρωση, της τριαδική κοινωνία προσώπων, ως εκστατική αυτοπροσφορά ερωτικής αγαθότητας. Και ο κόσμοςείναι το αποτέλεσμα των προσωπικών ενεργειών του θεού, “ποίημα” απολακυπτικό του Προσώπου του Λόγου, μαρτυρώντος περί Πατρός μέσω της χάριτος του Πνεύματος».

Συνέχεια εδώ