Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Διαχρονικά το αστικό πολιτικό σύστημα αξιοποιούσε κάθε διαθέσιμο μηχανισμό για να διαμορφώνει τη λεγόμενη «κοινή γνώμη» και να οδηγεί το εκλογικό σώμα στο αποτέλεσμα που επιθυμούσε. Στις πιο σκοτεινές περιόδους της μετεμφυλιακής Ελλάδας, όταν αυτό δεν εξασφαλιζόταν με τα συνήθη μέσα, επιστρατεύονταν η νοθεία, η βία και η τρομοκρατία. Το 1961 αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, τις περίφημες εκλογές όπου «ψήφιζαν και τα δέντρα». Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1956, η ΕΡΕ, μολονότι ήρθε δεύτερη σε ψήφους πίσω από τη Δημοκρατική Ένωση του Γεωργίου Παπανδρέου, σχημάτισε κυβέρνηση χάρη σε έναν εκλογικό νόμο κομμένο και ραμμένο στις ανάγκες του καθεστώτος.

Τα εκβιαστικά διλήμματα δεν σταμάτησαν ούτε μετά τη μεταπολίτευση. Από το «Καραμανλής ή τανκς», μέχρι το «ευρώ ή δραχμή» και κάθε λογής μεταγενέστερα ψευτοδιλήμματα, το σύστημα αξιοποιούσε διαρκώς τον φόβο ως εργαλείο πολιτικής χειραγώγησης. Και όταν, σαν σήμερα στις 5 Ιούλη 2015, ο λαός εξέφρασε με σαφήνεια τη βούλησή του στο δημοψήφισμα, το πολιτικό προσωπικό φρόντισε να την ακυρώσει στην πράξη.

Έχω τοποθετηθεί πολλές φορές για εκείνο το δημοψήφισμα και δεν χρειάζεται να επαναλάβω εδώ όσα έχω ήδη γράψει. Το γεγονός, όμως, παραμένει: η λαϊκή ετυμηγορία παραμερίστηκε και η ίδια αντιλαϊκή πολιτική συνεχίστηκε, με τη συμβολή ακόμη και εκείνων που εμφανίστηκαν ως δήθεν υπερασπιστές του ιστορικού «ΟΧΙ».

Σήμερα, ωστόσο, το πολιτικό σκηνικό εμφανίζεται πιο ρευστό από κάθε άλλη φορά. Η εμφάνιση νέων πολιτικών σχηματισμών, όπως εκείνων που αποδίδονται στη Μαρία Καρυστιανού («Ελπίδα για τη Δημοκρατία») και στον Αλέξη Τσίπρα («ΕΛ.Α.Σ.»), εισάγει νέους και απρόβλεπτους παράγοντες, ιδιαίτερα ως προς τη συμμετοχή στις εκλογές και τις μετακινήσεις ψηφοφόρων, στοιχεία που μπορούν να ανατρέψουν πολλούς από τους σχεδιασμούς των εκλογικών επιτελείων.

Ιδιαίτερη ανησυχία φαίνεται να προκαλεί στη Νέα Δημοκρατία η πολιτική κινητικότητα του Αντώνη Σαμαρά. Με τα δύο σημερινά βίντεό του στην πλατφόρμα Χ, τα οποία παραθέτουμε, ο Μεσσήνιος πολιτικός αφήνει να εννοηθεί ότι προετοιμάζει την αυτόνομη κάθοδό του στις επόμενες εθνικές εκλογές, απευθυνόμενος ευθέως στην παραδοσιακή εκλογική δεξαμενή της ΝΔ.

Η επίθεσή του προς την κυβέρνηση είναι συνολική. Το επιτελείο του μιλάει για τις «δέκα πληγές του Φαραώ» που επέφερε στο συντηρητικό κόσμο η κυβέρνηση Μητσοτάκη και επιχειρεί να εκφράσει τη δυσαρέσκεια ενός σημαντικού τμήματος των δεξιών ψηφοφόρων, καλώντας τους να εγκαταλείψουν το κυβερνητικό κόμμα και να στρατευτούν στο νέο πολιτικό μόρφωμά του,.

Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, που στο Μέγαρο Μαξίμου επικρατεί έντονος προβληματισμός. Οι επικοινωνιακές εικόνες περί δημοσκοπικής «κυριαρχίας» απέχουν αισθητά από την πραγματική εκλογική φθορά που έχει ήδη καταγραφεί.

Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά. Από τις εθνικές εκλογές του Ιουνίου 2023 μέχρι τις ευρωεκλογές του Ιουνίου 2024, η Νέα Δημοκρατία έχασε πάνω από 1,3 εκατομμύρια ψήφους, δηλαδή περισσότερο από τους μισούς ψηφοφόρους που την είχαν στηρίξει. Το ποσοστό της υποχώρησε από το 40,5% στο 28,3%, ενώ η πτωτική πορεία συνεχίστηκε και μετά τις ευρωεκλογές.

Τις παραμονές των ευρωεκλογών του 2024, οι δημοσκόποι μέτραγαν τη ΝΔ μεταξύ 28,6% και 31% στην πρόθεση ψήφου (δίχως αναγωγές αναποφάσιστων), ενώ με τις «μαγειρεμένες» εκτιμήσεις την ανέβαζαν στο 32%-35%. Τελικά η ΝΔ έλαβε μόλις 28,31%. Δηλαδή ο μέσος όρος των τελευταίων πέντε δημοσκοπήσεων υπερεκτίμησε την πραγματική της δύναμη κατά 4-5 μονάδες — ακριβώς όσο και σήμερα, που η πρόθεση ψήφου κυμαίνεται γύρω στο 25,75%. Η ιστορία επαναλαμβάνεται: η δημοσκοπική «κυριαρχία» είναι για το πόπολο, ενώ η πραγματική φθορά και η λαϊκή δυσαρέσκεια μεταφράζονται σε αποχή και τιμωρία στις κάλπες.

Δεν είναι λοιπόν αδικαιολόγητη η ανησυχία που καταγράφεται στο κυβερνητικό στρατόπεδο. Όπως επισήμανε ο Ανδρέας Δρυμιώτης, μια περαιτέρω υποχώρηση της ΝΔ κάτω από το όριο του 25% θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά τους πολιτικούς συσχετισμούς και να δημιουργήσει νέα κοινοβουλευτικά δεδομένα. Αν σε αυτό προστεθεί και η πιθανή κάθοδος ενός κόμματος υπό τον Αντώνη Σαμαρά, το οποίο θα διεκδικήσει ψήφους από την ίδια δεξιά εκλογική δεξαμενή, γίνεται αντιληπτό γιατί οι πολιτικοί σχεδιασμοί της κυβέρνησης δοκιμάζονται.

Το αστικό πολιτικό σύστημα εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας. Η συσσωρευμένη κοινωνική δυσαρέσκεια, η κρίση αξιοπιστίας των θεσμών και οι ανακατατάξεις στο κομματικό σκηνικό συνθέτουν ένα περιβάλλον έντονης πολιτικής αβεβαιότητας.

Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι απλώς μια αναδιάταξη προσώπων ή κομματικών σχηματισμών μέσα στα ίδια όρια του συστήματος. Το πραγματικό καθήκον της Αριστεράς είναι να μετατρέψει την κρίση αντιπροσώπευσης σε κρίση του ίδιου του καθεστώτος που τη γεννά, ανοίγοντας τον δρόμο για πραγματικές κοινωνικές και πολιτικές ανατροπές προς όφελος του κόσμου της εργασίας και των λαϊκών στρωμάτων.

Διαβάστε επίσης:

Ιστοριούλες από τα παλιά, για δημοσκοπήσεις και exit polls