Πηγή: Κώστας Βαξεβάνης – Documento

Επί διακυβέρνησης Μητσοτάκη, τα δάση δεν ήταν τόσο τυχερά. Από το 2019 έως σήµερα, µε βάση το σύστηµα Κοπέρνικος, έχουν καεί 5 εκατοµµύρια στρέµµατα δάσους. Πρόκειται για ανικανότητα; Για αντικειµενικές συνθήκες που οδηγούν στο αναπόφευκτο; Η κυβέρνηση φαίνεται να επαναδιατυπώνει το δόγµα του Βύρωνα Πολύδωρα, βάζοντας στη θέση του «στρατηγού άνεµου», που ευθυνόταν για τις φωτιές, την «υπολοχαγό κλιµατική αλλαγή». Το επιχείρηµα ότι όλα προκύπτουν µοιραία και είναι αδύνατον να αντιµετωπιστούν γιατί υπάρχει η κλιµατική αλλαγή ή ο αέρας δεν είναι και τόσο τιµητικό για τον Μητσοτάκη. Γιατί, ειδικά επειδή υπάρχουν η κλιµατική αλλαγή και οι άνεµοι του Αυγούστου, η κυβέρνηση είναι υπεύθυνη να µας προστατεύσει. Κι όταν λέµε προστασία, εννοούµε ζωές, περιουσίες και περιβάλλον. Ολα και όχι κάποιο από αυτά.

Το ερώτηµα «γιατί η Ελλάδα καίγεται κάθε χρόνο» επεκτείνεται πολλές δεκαετίες προς τα πίσω, πριν από την περίοδο Μητσοτάκη που δικαίως φέρει τον τίτλο του «Νέρωνα». Κλείνω σχεδόν σαράντα χρόνια στη δηµοσιογραφία και δεν θυµάµαι µία χρονιά που να µην ήταν προβληµατική στην πυρόσβεση. Οι εποχικοί πυροσβέστες προσλαµβάνονταν κατόπιν φωτιάς, τα εναέρια µέσα πυρόσβεσης πάντα δεν έφταναν ή ήταν χαλασµένα, οι υποδοµές ήταν προβληµατικές. Προσπαθώντας να απαντήσω λόγω εµπειρίας στο ποιος είναι ο πυρήνας του προβλήµατος, εντοπίζω µια αδιόρατη πλευρά που δεν είναι άλλη από το χρήµα. Οι κυβερνήσεις δεν οργάνωναν το σύστηµα πυρόσβεσης µε βάση τα επιστηµονικά δεδοµένα και τις απαιτήσεις, αλλά τον κύκλο του χρήµατος. Για να αγοραστούν αεροπλάνα, να νοικιαστούν αεροπλάνα, να «ανακαλυφθούν» νέες θεωρίες και µέσα πυρόσβεσης.

Υπήρξαν κατά καιρούς αποκαλύψεις για υπερκοστολογηµένες ενοικιάσεις πτητικών µέσων αλλά και για αχρείαστες ρίψεις νερού πάνω στα βράχια για να γραφτούν υπερωρίες στην πυρόσβεση. Η κατάσταση σήµερα έχει αναβαθµιστεί. Τα πολυδιαφηµισµένα σχέδια AntiΝero, όπως αποκαλύπτει σήµερα το Documento, µοιάζουν περισσότερο µε διαδικασία διανοµής χρήµατος παρά µε προληπτικά αντιπυρικά σχέδια.

Αν δεν κάνουµε την παραδοχή ότι οι κυβερνήσεις κάνουν τα πάντα για να µην καίγεται η χώρα και θέσουµε το ερώτηµα αν τελικώς η πυρόσβεση είναι «αναδιανοµή χρήµατος» και µίζας, τότε τα πράγµατα εξηγούνται πιο εύκολα.

Γιατί µια κυβέρνηση, που θεωρεί ότι τα πάντα εξαρτώνται και προσδιορίζονται από το κέρδος, θα απαρνηθεί αυτή την αρχή για να προστατεύσει την κοινωνία την ώρα της φωτιάς; Σας φαίνεται τραβηγµένο ή και συνωµοσιολογικό; Ας πάµε λίγο πίσω.

Ο αρχιτέκτονας του νεοφιλελευθερισµού Μίλτον Φρίντµαν είχε διατυπώσει τη θεωρία ότι «µόνο µια κρίση –πραγµατική ή θεωρούµενη ως τέτοια– προκαλεί πραγµατική αλλαγή. Οταν συµβεί αυτή η κρίση, οι ενέργειες που αναλαµβάνονται εξαρτώνται από τις ιδέες που βρίσκονται ήδη διαθέσιµες». Το τι εννοούσε ο Φρίντµαν µε τη θεωρία του φάνηκε πρακτικά στη Χιλή. Οταν δολοφονήθηκε ο Αλιέντε και ανέλαβε η χούντα του Πινοτσέτ, ο Φρίντµαν αυτοπροσώπως και η Σχολή του Σικάγου εφάρµοσαν στη Χιλή το «δόγµα του σοκ». ∆ηλαδή επέφεραν στην κοινωνία, έχοντας «τις ιδέες διαθέσιµες», τεράστιες βλαπτικές αλλαγές, που δεν θα µπορούσαν να εφαρµοστούν αν δεν υπήρχαν η κρίση, η αµηχανία και ο φόβος.

Την εποχή της ελληνικής οικονοµικής κρίσης, η φαινοµενικά αθώα φράση «να κάνουµε την κρίση ευκαιρία» συµπύκνωνε όλο τον κυνισµό και τη βαρβαρότητα της Σχολής του Σικάγου και του Φρίντµαν. Τι αποδείχτηκε πρακτικά πλέον ότι σήµαινε η «ευκαιρία»; Στην αποδιοργανωµένη και ισοπεδωµένη Ελλάδα της κρίσης δεσµεύτηκε η κρατική περιουσία και τελικώς εκποιήθηκε σε ξένους σωτήρες, τα funds πήραν στα χέρια τους αρχικώς ακίνητα και σε λίγο και την πρωτογενή παραγωγή και η Ελλάδα ταϊλανδοποιήθηκε ως τουριστικός προορισµός στο όνοµα της ανάπτυξης.

Σε περίοδο κρίσης, ύστερα από φυσικές ή οικονοµικές καταστροφές, υπάρχουν οι φιλότιµοι που διαθέτουν τις διαθέσιµες ιδέες, το χρήµα και τις µεθόδους για να επιβάλουν τη «λύση» τους. Εχουν το µάνιουαλ και φροντίζουν να χρησιµοποιήσουν τον φόβο και την αµηχανία µετά την καταστροφή, ώστε να επικρατήσουν ως µοναδική και αναγκαία κατάσταση. Φυσικά απαραίτητο εργαλείο σε αυτήν τη διαδικασία είναι τα µέσα ενηµέρωσης.

Η φωτιά είναι µια φυσική καταστροφή. Στην ιστορία της ελληνικής πυρόσβεσης υπήρξαν δύο κοµβικά σηµεία. Το ένα ήταν η φωτιά στην Ηλεία το 2007, όπου έχασαν τη ζωή τους 49 άνθρωποι. Το άλλο ήταν η φωτιά στο Μάτι το 2018, που οδήγησε σε θάνατο 104 ανθρώπους. Η φωτιά στο Μάτι όχι µόνο χρησιµοποιήθηκε πολιτικά στον υπέρτατο βαθµό από τον Μητσοτάκη εναντίον της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά άλλαξε όλη την τακτική της πυρόσβεσης.

Οι περιοχές όπου εκδηλώνεται η φωτιά εκκενώνονται πλέον για µην υπάρξουν θύµατα. Οι κάτοικοι πλέον δεν συνδράµουν στο έργο της πυρόσβεσης ούτε παρέχουν πληροφορίες και βοήθεια στους πυροσβέστες. Εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και µετά το τέλος της κατάσβεσης (πολλές φορές γίνεται γιατί η φωτιά δεν έχει κάτι να κάψει) η κυβέρνηση δηλώνει ότι πέτυχε γιατί «δεν είχαµε Μάτι». Εκατοντάδες χιλιάδες στρέµµατα δάσους καίγονται και οι κυβερνητικοί παράγοντες απλώς παίζουν µε τις στατιστικές και τα νούµερα.

Είναι η κυβέρνηση τελικώς ανίκανη ή επενδύει στην καταστροφή ως ευκαιρία; Πολύ φοβάµαι ότι το δεύτερο πλέον ισχύει περισσότερο από το πρώτο. Παρά τω Μητσοτάκη υπάρχουν οι έτοιµοι από καιρό, µε διαθέσιµες ιδέες όπως έλεγε ο Φρίντµαν, για να κάνουν την καταστροφή ευκαιρία. Απαυδισµένη η κοινή γνώµη από την καταστροφή, θα δεχτεί τα νέα αεροσκάφη, τα ακριβά ελικόπτερα και τελικώς τους ιδιώτες της πυρόσβεσης για να µας σώσουν. Ηδη τα σχέδια πρόληψης AntiΝero υλοποιούνται από ιδιώτες που πρακτικά δεν βρίσκονται σε καµιά εποπτεία ή έλεγχο από το κράτος. Οι περιοχές όπου εφαρµόστηκε το πρώτο AntiΝero καίγονται, αλλά η κυβέρνηση, αντί να ζητήσει εξηγήσεις από τις εταιρείες που το υλοποίησαν, επιµένει ότι γλιτώσαµε µεγαλύτερη καταστροφή.

Θεωρητικά, τον πολίτη τον ενδιαφέρει η γάτα, είτε µαύρη είναι είτε άσπρη, να πιάνει ποντίκια. Το αν ιδιώτες ή κρατικοί υπάλληλοι είναι αυτοί που εξασφαλίζουν το να αποφύγουµε την καταστροφή τον αφήνει αδιάφορο. Θεωρητικά όµως. Γιατί πρακτικά µόνο το κράτος που λειτουργεί µε ζητούµενο την εξασφάλιση της κοινωνίας και της φύσης µπορεί να παράσχει ασφάλεια. Τα υπόλοιπα είναι στοιχήµατα µε το κέρδος και τους κολλητούς της κυβέρνησης που έχουν τα κατάλληλα σχέδια ανά χείρας. Οχι για να σβήσουν φωτιές αλλά για να κερδίσουν.