Σαν σήμερα, 23 Αυγούστου 1942, ξεκίνησε η μάχη που έκρινε την πορεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και καθόρισε την τύχη ολόκληρης της ανθρωπότητας: η μάχη του Στάλινγκραντ.

Η πόλη του Βόλγα, που έφερε το όνομα του Ιωσήφ Στάλιν, έγινε το σημείο συνάντησης δύο κόσμων: του ναζιστικού τέρατος, που επεδίωκε την υποδούλωση και εξόντωση των λαών, και της Σοβιετικής Ένωσης, που με την καθοδήγηση του Κόμματος και την ενότητα λαού-στρατού αντιστάθηκε λυσσαλέα.

Το σχέδιο του Χίτλερ – Η «Επιχείρηση Μπλε»

Μετά την αποτυχία της «Μπαρμπαρόσα» να καταλάβει τη Μόσχα, ο Χίτλερ στόχευσε στον Νότο. Η «Επιχείρηση Μπλε» προέβλεπε την κατάληψη του Καυκάσου και των πλούσιων πετρελαϊκών κοιτασμάτων. Το Στάλινγκραντ, κέντρο βιομηχανίας όπλων και συγκοινωνιακός κόμβος στον Βόλγα, έπρεπε να πέσει.

Αλλά πέρα από στρατηγικό, είχε και συμβολικό χαρακτήρα: το όνομα του Στάλινγκραντ έπρεπε να σβηστεί από τον χάρτη για να τσακιστεί το κύρος της ΕΣΣΔ. Ο ίδιος ο Χίτλερ δήλωνε: «Θα σβήσω αυτή την πόλη από προσώπου γης».

Ο όλεθρος των πρώτων ημερών

Στις 23 Αυγούστου 1942, 1.000 γερμανικά βομβαρδιστικά μετέτρεψαν το Στάλινγκραντ σε θάλασσα φωτιάς. Δεκάδες χιλιάδες άμαχοι σκοτώθηκαν την πρώτη κιόλας μέρα. Οι δρόμοι γέμισαν πτώματα, οι συνοικίες έγιναν στάχτη.

Κι όμως, εκεί που οι ναζί νόμιζαν ότι δεν θα βρουν ζωή, ξεπήδησε μια άκαμπτη αντίσταση. Όπως έγραψε η σοβιετική εφημερίδα «Κόκκινος Αστέρας»:
«Η πόλη δεν παραδόθηκε. Κάθε σπίτι, κάθε υπόγειο, κάθε ερείπιο έγινε φρούριο. Οι στρατιώτες μας πολεμούν με μανία λιονταριών».

Η καθημερινότητα της μάχης – «Πόλεμος σπιθαμή προς σπιθαμή»

Η μάχη στο Στάλινγκραντ δεν έμοιαζε με καμία άλλη. Οι Γερμανοί προχωρούσαν με άρματα και πυροβολικό, μα κάθε μέτρο γης κόστιζε αίμα.

Ο στρατηγός Τσουίκοφ, επικεφαλής της 62ης Στρατιάς, όρισε τη στρατηγική: «Δεν παραχωρούμε ούτε ένα βήμα. Ο εχθρός θα πεθαίνει σε κάθε σκαλοπάτι, σε κάθε δωμάτιο».

Οι μαχητές πολεμούσαν σώμα με σώμα, με μαχαίρια, με φτυάρια, με πέτρες αν χρειαζόταν. Στα εργοστάσια «Κόκκινος Οκτώβρης» και «Τρακτέρ Στάλιν», οι εργάτες δούλευαν τη μέρα στην παραγωγή όπλων και τη νύχτα έπαιρναν τα όπλα και πολεμούσαν.

Ένας στρατιώτης θυμόταν:
«Κρατούσαμε ένα όροφο, οι Γερμανοί τον άλλον. Στην κουζίνα του σπιτιού ήταν οι δικοί μας, στο σαλόνι οι Γερμανοί. Πολεμούσαμε μέσα από τις τρύπες στους τοίχους».

Η φρίκη των ναζί

Ο στρατηγός φον Πάουλους, διοικητής της 6ης Στρατιάς, παραδέχτηκε: «Οι Σοβιετικοί δεν είναι άνθρωποι. Είναι δαίμονες που ξεπηδούν ξανά μέσα από τη γη».

Η γερμανική προπαγάνδα διαβεβαίωνε ότι «το Στάλινγκραντ θα πέσει σε λίγες μέρες». Αντί γι’ αυτό, οι απώλειες εκτοξεύονταν. Μέχρι τον Οκτώβρη, οι ναζί είχαν χάσει χιλιάδες άρματα, αεροπλάνα και εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες.

Η μεγάλη ανατροπή – Επιχείρηση «Ουρανός»

Στις 19 Νοεμβρίου 1942, οι Σοβιετικοί αντεπιτέθηκαν με την Επιχείρηση Ουρανός. Με ένα συντονισμένο σφυροκόπημα βόρεια και νότια της πόλης, περικύκλωσαν τη 6η Στρατιά. Μέσα σε λίγες μέρες, 300.000 Γερμανοί και σύμμαχοί τους βρέθηκαν παγιδευμένοι μέσα στα ερείπια.

Ο Χίτλερ διέταξε: «Καμία παράδοση! Το Στάλινγκραντ πρέπει να κρατηθεί μέχρι τον τελευταίο άνδρα». Μα το «Φρούριο Στάλινγκραντ» έγινε ομαδικός τάφος. Ο χειμώνας, η πείνα, οι ασθένειες και οι συνεχείς σοβιετικές επιθέσεις τσάκισαν το ηθικό.

Τελικά, στις 2 Φεβρουαρίου 1943, ο στρατάρχης φον Πάουλους παραδόθηκε. Από τους 300.000 στρατιώτες, μόλις 90.000 επέζησαν για να αιχμαλωτιστούν. Ελάχιστοι γύρισαν ποτέ στη Γερμανία.

Το τίμημα

Η μάχη είχε ασύλληπτο κόστος: Πάνω από 1.100.000 Σοβιετικοί στρατιώτες νεκροί, τραυματίες ή αγνοούμενοι. Περισσότεροι από 40.000 άμαχοι σκοτώθηκαν μόνο την πρώτη μέρα των βομβαρδισμών. Η πόλη σχεδόν ισοπεδώθηκε.

Κι όμως, μέσα από αυτήν τη θυσία γεννήθηκε η νίκη που άλλαξε την Ιστορία.

Η σημασία της νίκης

Η ήττα στο Στάλινγκραντ ήταν η πρώτη μεγάλη, ανεπανόρθωτη συντριβή της ναζιστικής πολεμικής μηχανής. Από εκεί και πέρα, ο Κόκκινος Στρατός πέρασε σε διαρκή αντεπίθεση, ώσπου το 1945 ύψωσε τη Σοβιετική σημαία στο Βερολίνο.

Η μάχη έγινε σύμβολο:

Της αντοχής και του ηρωισμού του σοβιετικού λαού.

Του αποφασιστικού ρόλου της ΕΣΣΔ στη συντριβή του φασισμού.

Της δύναμης που έχει ένας λαός όταν υπερασπίζεται τη γη και τις κατακτήσεις του.

Όπως έγραψε ο ποιητής Αλεξάντρ Τβάρντοφσκι:
«Όσοι πέρασαν από το Στάλινγκραντ δεν χρειάζονται μνημεία. Το ίδιο το Στάλινγκραντ είναι το μνημείο τους».

Η κληρονομιά

Σήμερα, η μνήμη του Στάλινγκραντ δεν είναι απλώς ένα κεφάλαιο της Ιστορίας. Είναι μάθημα και προειδοποίηση. Ο φασισμός μπορεί να σηκώνει ξανά κεφάλι, μα η ιστορική αλήθεια μένει ακλόνητη: όταν οι λαοί οργανώνονται, όταν πολεμούν συλλογικά, όταν ξέρουν ότι πίσω δεν υπάρχει δρόμος, τότε μπορούν να νικήσουν τον πιο ισχυρό εχθρό.

Δόξα και τιμή στους ήρωες του Στάλινγκραντ!
Η θυσία τους είναι αιώνια παρακαταθήκη στον αγώνα ενάντια στη βαρβαρότητα, για έναν κόσμο ειρήνης, ελευθερίας και σοσιαλισμού.