Σαν σήμερα, στις 13 Οκτώβρη 1909, οι σφαίρες του ισπανικού αστικού κράτους στο φρούριο του Μοντζουίκ στη Βαρκελώνη έκοβαν το νήμα της ζωής του Φρανθίσκο Φερέρ. Η εκτέλεση του Καταλανού αναρχικού και επαναστάτη παιδαγωγού ήταν μια συνειδητή πολιτική επιλογή της ολιγαρχίας, του στρατού και της Εκκλησίας να τσακίσουν το πιο επικίνδυνο πείραμα ταξικής χειραφέτησης της εποχής: το «Μοντέρνο Σχολείο» (Escuela Moderna).

Το Μοντέρνο Σχολείο ως οδόφραγμα ενάντια στην αστική ιδεολογία

Για τον Φερέρ, η εκπαίδευση δεν ήταν ένας ουδέτερος χώρος μετάδοσης γνώσεων, αλλά ένα πεδίο αδυσώπητης ταξικής πάλης. Σε μια περίοδο που το κράτος και η Καθολική Εκκλησία χρησιμοποιούσαν τα σχολεία για να παράγουν πειθήνια, φοβισμένα και αναλφάβητα υποζύγια για τα εργοστάσια, ο Φερέρ σήκωσε τη σημαία της ελευθεριακής παιδαγωγικής.

Το Μοντέρνο Σχολείο, που ιδρύθηκε το 1901, μετέτρεψε τη μάθηση σε όπλο ανατροπής:

• Γκρέμισε τους κοινωνικούς διαχωρισμούς: Έβαλε στα ίδια θρανία αγόρια και κορίτσια, παιδιά εργατών και παιδιών της αστικής τάξης, σπάζοντας στην πράξη τοξικές προκαταλήψεις αιώνων.

• Κατήργησε την κρατική και θρησκευτική κατήχηση: Αντικατέστησε τα θρησκευτικά δόγματα και τον στείρο πατριωτισμό με τον ορθό λόγο, τις φυσικές επιστήμες και την κριτική ανάλυση της κοινωνικής πραγματικότητας.

• Εξοβέλισε τον ανταγωνισμό: Πετώντας στα σκουπίδια τους βαθμούς, τις εξετάσεις, τις τιμωρίες και τα βραβεία, καλλιέργησε την αλληλεγγύη, τη συλλογικότητα και τη συντροφικότητα αντί για τον ατομικισμό.

Ο Φερέρ δεν ήθελε να εντάξει τους εργάτες στο υπάρχον εκμεταλλευτικό σύστημα, αλλά να τους δώσει τα πνευματικά εφόδια για να το γκρεμίσουν.

Η «Τραγική Εβδομάδα» και το κρατικό έγκλημα

Η αστική τάξη δεν μπορούσε να ανεχτεί ένα εργαστήριο επαναστατών μέσα στην καρδιά της προλεταριακής Βαρκελώνης. Η ευκαιρία για την εξόντοσή του δόθηκε τον Ιούλη του 1909, κατά τη διάρκεια της «Τραγικής Εβδομάδας» (Semana Trágica). Η γενική απεργία της εργατικής τάξης ενάντια στην επιστράτευση για τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο στο Μαρόκο μετατράπηκε σε μια μεγαλειώδη, αυθόρμητη εξέγερση.
Το κράτος απάντησε με άγρια καταστολή και έστησε μια δικαστική σκευωρία-παρωδία για να ενοχοποιήσει τον Φερέρ. Παρόλο που δεν είχε καμία οργανωτική σχέση με τα γεγονότα, το στρατοδικείο τον καταδίκασε σε θάνατο ως «ηθικό αυτουργό».

Η άρχουσα τάξη δεν δίκασε τον άνθρωπο Φερέρ· δίκασε και καταδίκασε την ιδέα ότι οι καταπιεσμένοι μπορούν να σκέφτονται ελεύθερα. Στις 13 Οκτωβρίου, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ο Φερέρ αρνήθηκε να του δέσουν τα μάτια, κοίταξε κατάματα τους εκτελεστές του και φώναξε: «Ζήτω το Μοντέρνο Σχολείο!».

Η παρακαταθήκη του στους σημερινούς ταξικούς αγώνες

Η δολοφονία του Φερέρ πυροδότησε ένα πρωτοφανές διεθνές κίνημα αλληλεγγύης και εξέγειρε την εργατική τάξη σε όλη την Ευρώπη. Σήμερα, το μήνυμά του παραμένει φλογερό και επίκαιρο.
Σε μια εποχή που ο καπιταλισμός μετατρέπει την παιδεία σε στείρα κατάρτιση, που τα πανεπιστήμια και τα σχολεία παραδίδονται στις ανάγκες της αγοράς και των επιχειρήσεων, και που οι ταξικοί φραγμοί πετούν τους πιο φτωχούς έξω από τη γνώση, ο Φερέρ μας δείχνει τον δρόμο.

Ο αγώνας για μια άλλη εκπαίδευση είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αγώνα για την ανατροπή του συστήματος της εκμετάλλευσης. Κρατάμε τη μνήμη του Φρανθίσκο Φερέρ ζωντανή, όχι σαν ένα απλό ιστορικό μνημόσυνο, αλλά ως πυξίδα για τους σημερινούς και μελλοντικούς κοινωνικούς και ταξικούς αγώνες. για μια κοινωνία χωρίς αφέντες και δούλους, χωρίς εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους.