Γράφει ο Βελισσάριος Κοσσυβάκης

PAISAN – ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΜΕΙΝΑΝ ΖΩΝΤΑΝΟΙ του Roberto Rossellini σε 4Κ RESTORATION

από τις 7 Αυγούστου στους κινηματογράφους από τη New Star

Από τα κορυφαία δείγματα του ιταλικού νεορεαλισμού.

«Ευγενείς πράξεις και σημαντικά γεγονότα συμβαίνουν με τον ίδιο τρόπο και προκαλούν την ίδια εντύπωση όπως τα συνηθισμένα, καθημερινά γεγονότα.» Roberto Rossellini

«Το Paisà είναι ένα από τα ύψιστα αριστουργήματα του ιταλικού νεορεαλισμού, αποτυπώνοντας την τραγωδία και την ελπίδα της εμπόλεμης Ιταλίας με αμείλικτη ειλικρίνεια.» – André Bazin

 Στον κόσμο του Rossellini, το μεγάλο και το ταπεινό συγκατοικούν: ένας στρατιώτης, ένα βλέμμα, μια κίνηση μέσα στα ερείπια της Ιστορίας — κι όμως, εκεί γεννιέται το ανθρώπινο μεγαλείο, με τον ίδιο ρυθμό που γεννιέται και το καθημερινό.

Στον νεορεαλισμό του Paisà, οι ευγενείς πράξεις δεν υψώνονται πάνω από τη ζωή — είναι η ίδια η ζωή. Ό,τι φαίνεται μικρό, γίνεται καθολικό· κι αυτό που θεωρείται σημαντικό, συμβαίνει σαν να ήταν αυτονόητο.

Υποψήφια για Όσκαρ καλύτερου σεναρίου 1950

 Β’ Βραβείο Καλύτερης Ταινίας στο Φεστιβάλ Βενετίας (1946)

PAISAN – ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΜΕΙΝΑΝ ΖΩΝΤΑΝΟΙ

Paisa – 1946 – 125’

Σκηνοθεσία: Roberto Rossellini

Σενάριο: Roberto Rossellini, Sergio Amidei, Federico Fellini, Marcello Pagliero, Alfred Hayes

Μουσική: Renzo Rossellini

Διεύθυνσηφωτογραφίας: Otello Martelli

Πρωταγωνιστούν (ανά επεισόδιο)

Επεισόδιο 1 – Σικελία

Carmela Sazio (ντόπια Σικελή)

Robert Van Loon (Αμερικανός στρατιώτης)

Επεισόδιο 2 – Νάπολη

Alfonsino Pasca

Dots Johnson

Επεισόδιο 3 – Ρώμη

Maria Michi (νεαρή πόρνη)

Gar Moore (Αμερικανός στρατιώτης)

Επεισόδιο 4 – Φλωρεντία

Harriet White Medin (Νοσοκόμα)

Renzo Avanzo (Μέλος της αντίστασης)

Επεισόδιο 5 – Μοναστήρι

William Tubbs, Elmer Feldman, Father Vincenzo da Fara Sabina

Επεισόδιο 6 – Ποταμός Πάδος

Εμφανίζονται μη επαγγελματίες ηθοποιοί, μεταξύ των οποίων οι Dale Edmonds και Achille Siviero

Σύνοψη

Η ταινία είναι χωρισμένη σε έξι αυτόνομα επεισόδια, που ακολουθούν την προέλαση των συμμάχων από τη Σικελία έως τη Βόρεια Ιταλία, στη διάρκεια του Βʹ Παγκόσμιου Πολέμου. Κάθε επεισόδιο αναδεικνύει την ανθρώπινη επαφή ανάμεσα σε Ιταλούς και Αμερικανούς στρατιώτες — με φόντο τα δεινά του πολέμου και τις διαπολιτισμικές δυσκολίες.

Το Paisà είναι ένα πανίσχυρο έργο αποτελούμενο από έξι βινιέτες, δεμένες αποτελεσματικά με αληθινό ειδησεογραφικό υλικό.

Απεικονίζει την Ιταλία κατά την απελευθέρωσή της: μια χώρα συντετριμμένη, διχασμένη και καχύποπτη απέναντι στους ξένους.

Η ακατέργαστη μοντάζ και η ερασιτεχνική ερμηνεία ενισχύουν την αίσθηση ντοκιμαντέρ, καθιστώντας την ταινία λιγότερο κινηματογραφική και περισσότερο βίωμα.

Ιδιαίτερα το τελευταίο επεισόδιο προκαλεί ρίγος – μοιάζει σα να γυρίζει ενώ ο πόλεμος εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας.

Ο κεντρικός θεματικός άξονας είναι η αποτυχία της επικοινωνίας: ο πόλεμος ως η απόλυτη έκφραση της ανθρώπινης παρεξήγησης. Διαφορετικές γλώσσες, πολιτισμικές και θρησκευτικές αποστάσεις οδηγούν σε τραγωδίες.

Παρότι κάθε επεισόδιο έχει ζοφερό τέλος, ορισμένα – όπως το πρώτο – μοιάζουν πιο αισιόδοξα: μια Ιταλίδα δίνει τη ζωή της για να σώσει έναν Αμερικανό που μόλις γνώρισε, δείχνοντας την ικανότητα του ανθρώπου για πραγματική συμπόνια, πάνω από κάθε γλωσσικό φράγμα.

Το  Paisà παραμένει κορυφαίο έργο του νεορεαλισμού. Λίγες ταινίες πολέμου συλλαμβάνουν τόσο έντονα την τραγωδία, την ανόητη καταστροφή και την ανθρώπινη χαμένη ελπίδα.

Γιατί θεωρώ το Paisà ένα από τα ύψιστα αριστουργήματα του νεορεαλισμού

André Bazin

Όταν παρακολούθησα για πρώτη φορά το Paisà του Roberto Rossellini, ένιωσα πως είχα μπροστά μου κάτι περισσότερο από μια απλή ταινία. Αντιλήφθηκα ότι πρόκειται για ένα αληθινό αριστούργημα του ιταλικού νεορεαλισμού. Το έργο αυτό, με τη μορφή έξι ανεξάρτητων επεισοδίων, συγκροτεί ένα σύνολο που ξεπερνά τη μυθοπλασία. Δεν πρόκειται για μια ενιαία αφήγηση με αρχή, μέση και τέλος, αλλά για μια αλληλουχία στιγμών, όπου κάθε επεισόδιο λειτουργεί σαν ένα μπλοκ πραγματικότητας, ένα αυτόνομο διήγημα με δικό του ρυθμό και νόημα.

Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ο τρόπος με τον οποίο η ταινία στηρίζεται όχι σε σκηνοθετημένες σκηνές, αλλά σε γεγονότα – σε απλά, συχνά ασύνδετα γεγονότα της ζωής. Δεν είναι η δράση που με συγκινεί εδώ, αλλά η παρουσία της πραγματικότητας. Ο Rossellini δεν επινοεί· επιλέγει και καταγράφει. Αντί να υποβάλλει τον θεατή σε ένα κατασκευασμένο δράμα, τον καλεί να παρακολουθήσει την ίδια την αλήθεια της ιστορικής στιγμής.

Η κάμερα, σε αυτή την ταινία, δεν επεμβαίνει. Δεν διαμορφώνει· σέβεται. Παραμένει ουδέτερη, σχεδόν ντοκιμαντερίστικη. Παρατηρεί χωρίς να σχολιάζει, χωρίς να υπαγορεύει συναισθήματα. Έτσι προκύπτει εκείνη η “πυκνότητα” της εικόνας που τόσο εκτιμώ – μια αυθεντικότητα που δεν μπορεί να προκύψει από το τεχνητό ή το προσχεδιασμένο. Οι ηθοποιοί, συχνά μη επαγγελματίες, δεν ερμηνεύουν ρόλους· υπάρχουν μέσα στην ταινία όπως υπάρχουν στη ζωή.

Για μένα, το Paisà είναι κάτι περισσότερο από μια σπουδή πάνω στον πόλεμο ή την Ιταλία της Κατοχής. Είναι ένα ανθρωπολογικό και ηθικό χρονικό της εποχής. Κάθε επεισόδιο αποτυπώνει μια διαφορετική πτυχή της ανθρώπινης συνάντησης μέσα στον όλεθρο – Αμερικανοί στρατιώτες, Ιταλοί παρτιζάνοι, φτωχοί χωρικοί, μοναχές, παιδιά. Όλοι τους εκτίθενται στην κοινή μοίρα του πολέμου, χωρίς ωραιοποιήσεις, χωρίς ψευδαισθήσεις, χωρίς κριτική. Η ταινία δεν κρίνει· παρατηρεί. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι βαθιά ανθρώπινη.

Θα μπορούσε κανείς να συγκρίνει το Paisà με τη λογοτεχνία – με διηγήματα του Hemingway, του Faulkner ή του Saroyan. Όπως εκείνοι, έτσι και ο Rossellini, δεν επιδιώκει να “πει μια ιστορία”, αλλά να συλλάβει ένα κομμάτι ζωής, ένα στιγμιότυπο που κουβαλά μέσα του αλήθεια και συγκίνηση.

Γι’ αυτούς τους λόγους, θεωρώ το Paisà όχι μόνο μία από τις σημαντικότερες στιγμές του ιταλικού νεορεαλισμού, αλλά και ένα από τα πιο τίμια και απαλλαγμένα από ρητορική, έργα που έχουν γυριστεί ποτέ.