«Καὶ νὰ ἐπιδημήσῃ ἐκεῖνη ἡ φοβερὴ μέρα, ὅπου θὰ ἀπαγγελθοῦν ἐμπρὸς τῆς Ἀνθρωπότητος, αἱ ἐγκληματικαὶ πράξεις τῆς ἀριστοκρατίας!»

Διονύσιος Σολωμός

Σαν σήμερα, στις 30 Ιούλη 1628, η ιστορία της Ζακύνθου, αλλά και ολόκληρης της υπόδουλης τότε ελληνικής γης, δονείται από έναν απόηχο ταξικής εξέγερσης που θα στοιχειώσει για αιώνες τη μνήμη των κυρίαρχων: η Επανάσταση των Ποπολάρων.

Ένας αυθόρμητος ξεσηκωμός των καταφρονεμένων, των φτωχών, των «χωρικών χωρίς πρόσωπο», ενάντια στην κοινωνική αδικία, την απολυταρχία της τοπικής αριστοκρατίας, και την αποικιοκρατική βαρβαρότητα της Βενετοκρατίας. Οι «ευγενείς» της Ζακύνθου, τα τζάκια της ολιγαρχίας, πίστευαν πως θα κυβερνούν αιώνια. Αλλά λογάριαζαν χωρίς τους ταπεινούς.

Η αφορμή ήταν απλή: οι απλοί άνθρωποι της Ζακύνθου, οι ποπολάροι, διεκδίκησαν ίσα δικαιώματα στη συμμετοχή στο τοπικό συμβούλιο, απαιτώντας μια ελάχιστη αναγνώριση — την ισοτιμία τους απέναντι σε μια κάστα αλαζονικών προνομιούχων. Η απάντηση των ευγενών και των Βενετών δεν ήταν απλώς η άρνηση· ήταν ο χλευασμός και η καταστολή.

Αλλά η οργή δεν τιθασεύεται όταν την υποδαυλίζει η πείνα, η αδικία και η επίγνωση της ίδιας της ταξικής σκλαβιάς. Οι ποπολάροι βγήκαν στους δρόμους, πολιορκούν τα μέγαρα των ευγενών, καίνε βιβλία τίτλων, καταστρέφουν αρχεία και δηλώνουν: Τέρμα η εξουσία των ολίγων πάνω στους πολλούς.

Το κίνημα οργανώνεται. Οι φτωχοί αρνούνται να πληρώνουν φόρους. Αναζητούν εκπροσώπηση. Δημιουργούν τις δικές τους μορφές λαϊκής εξουσίας. Είναι μια προδρομική μορφή λαϊκής συνέλευσης, ένας πολιτικός και κοινωνικός σεισμός. Και αν δεν έλαβε τη μορφή μιας μακρόχρονης επανάστασης, η φλόγα είχε ήδη ανάψει.

Οι εξουσίες αντιδρούν με τον αναμενόμενο τρόπο: βία, διώξεις, εξορίες. Όμως δεν μπορούν να σβήσουν το αποτύπωμα εκείνου του Ιούλη του 1628. Από τότε και έπειτα, η φτώχεια δεν θα είναι ποτέ ξανά σιωπηλή.

Οι επίσημοι ιστορικοί, για αιώνες, μιλούν για «ταραχές», «αναταραχές των αγροτών», «απείθαρχα στοιχεία». Η αστική ιστοριογραφία πάντα θα προσπαθεί να περιθωριοποιεί εκείνους που αμφισβήτησαν το καθεστώς.

Αλλά η ιστορία δεν διαγράφεται. Θυμόμαστε και τιμάμε εκείνες τις στιγμές που ο λαός, ο ταπεινός, ο σιωπηλός, βρήκε φωνή, βρήκε χέρια, βρήκε οργή. Κι έγραψε μια στιγμή που ανήκει στην παγκόσμια Ιστορία των εξεγέρσεων, δίπλα στην Κομμούνα, στον Σπάρτακο, στην εξέγερση της Καισαριανής, στα μπλόκα της Αντίστασης.

Γιατί κάθε εποχή έχει τους «ευγενείς» της και τους «ποπολάρους» της. Σήμερα, οι φτωχοί εργάτες και άνεργοι, οι αποκλεισμένοι και οι καταπιεσμένοι, ζουν κάτω από την ίδια πολιτισμένη βαρβαρότητα. Το όνομα μπορεί να άλλαξε – δεν λέγεται πια Βενετία, αλλά ΕΕ, ΝΑΤΟ, ντόπια και ξένη πλουτοκρατία.

Όμως το μήνυμα παραμένει ίδιο: Καμία εξουσία δεν είναι αιώνια. Καμία σκλαβιά δεν είναι αναπόφευκτη. Ο λαός όταν ξεσηκώνεται, μπορεί να γκρεμίσει και παλάτια.

Τιμούμε σήμερα την Επανάσταση των ποπολάρων όχι σαν μια ανάμνηση, αλλά σαν μια υπενθύμιση.

Η Ιστορία γράφεται με αγώνες, με φωτιά, με αίμα.

Και –πάνω απ’ όλα– με την πίστη ότι οι λαοί κάποια μέρα θα δικαιωθούν.