Σαν σήμερα, 20 Δεκέμβρη 1968, έφυγε από τη ζωή ο Τζον Στάινμπεκ, ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα· ένας λογοτέχνης που έδωσε φωνή στους καταπιεσμένους, στους φτωχούς εργάτες, στους ξεριζωμένους και στους ανθρώπους που συνθλίβονται από την απληστία του συστήματος.

Ο Τζον Στάινμπεκ δεν υπήρξε απλώς ένας μεγάλος αφηγητής. Υπήρξε χρονικογράφος της ταξικής αδικίας στην Αμερική του Μεσοπολέμου και της Μεγάλης Ύφεσης. Γεννημένος το 1902 στην Καλιφόρνια, γνώρισε από κοντά τη ζωή των αγροτών, των μεταναστών εργατών και των περιθωριοποιημένων. Αυτή η εμπειρία διαπότισε το έργο του με κοινωνική οργή, ανθρωπισμό και βαθιά ταξική συνείδηση.

Το κορυφαίο του έργο, Τα Σταφύλια της Οργής (1939), αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά λογοτεχνικά κατηγορητήρια ενάντια στον καπιταλισμό. Μέσα από την ιστορία της οικογένειας Τζόουντ —αγροτών που εκδιώκονται από τη γη τους λόγω χρεών και μηχανοποίησης— ο Στάινμπεκ αποκαλύπτει τη βία της αγοράς, τη συντριβή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης. Το μυθιστόρημα δεν υμνεί την ατομική σωτηρία, αλλά την αλληλεγγύη και τη συλλογική αντίσταση ως μοναδική διέξοδο.

Δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο πολεμήθηκε λυσσαλέα από μεγαλογαιοκτήμονες και συντηρητικούς κύκλους, απαγορεύτηκε σε σχολεία και βιβλιοθήκες, αλλά αγκαλιάστηκε από εργάτες και φτωχούς σε όλο τον κόσμο. Η λογοτεχνία του Στάινμπεκ δεν ήταν «ουδέτερη»· πήρε ξεκάθαρα θέση υπέρ των καταπιεσμένων.

Το 1962 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, με την επιτροπή να αναγνωρίζει τη «συμπονετική του γραφή και την κοινωνική του διορατικότητα». Ωστόσο, για εκατομμύρια ανθρώπους, η μεγαλύτερη τιμή του ήταν ότι έγραψε με και για αυτούς που δεν είχαν φωνή.

Ο θάνατός του, στις 20 Δεκέμβρη 1968, ήρθε σε μια εποχή κοινωνικών αναταράξεων, πολέμων και εξεγέρσεων. Το έργο του, όμως, παραμένει επίκαιρο: όσο υπάρχουν εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενοι, όσο η γη και ο πλούτος συγκεντρώνονται στα χέρια των λίγων, τα σταφύλια της οργής θα συνεχίζουν να ωριμάζουν.

Σήμερα, θυμόμαστε τον Τζον Στάινμπεκ όχι απλώς ως έναν μεγάλο συγγραφέα, αλλά ως έναν στρατευμένο ανθρωπιστή, που απέδειξε ότι η λογοτεχνία μπορεί να είναι όπλο μνήμης, συνείδησης και αγώνα.