Σαν σήμερα, 9 Φλεβάρη 1857, στην Κέρκυρα, σβήνει σωματικά ο Διονύσιος Σολωμός. Μα εκείνη ακριβώς τη στιγμή αρχίζει η αληθινή του ζωή: η ζωή μέσα στους στίχους που έδεσαν τη μοίρα της ποίησης με την υπόθεση της λευτεριάς, της αξιοπρέπειας, της λαϊκής φωνής.
Γεννημένος στη Ζάκυνθο το 1798, παιδί μιας εποχής εξεγέρσεων και ιδεών, ο Σολωμός διαμορφώνεται ανάμεσα στην ιταλική παιδεία και την ελληνική γλώσσα του λαού. Δεν διάλεξε τον εύκολο δρόμο της καθαρεύουσας ούτε τον στολισμένο ρητορισμό των σαλονιών. Επέλεξε τη δημοτική, τη γλώσσα των καταπιεσμένων, των αγωνιστών, των ανώνυμων που σήκωσαν στους ώμους τους την Ιστορία.
Το 1823, με τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν», έδωσε ποιητική μορφή στην Επανάσταση του ’21. Δεν έγραψε απλώς ένα ποίημα· συμπύκνωσε την εμπειρία ενός λαού που σηκώνεται από τα συντρίμμια, που πληρώνει ακριβά τη λευτεριά του, που μαθαίνει πως η ελευθερία δεν χαρίζεται αλλά κατακτιέται. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες του στροφές έγιναν εθνικός ύμνος: εκεί ακούγεται ο παλμός της εξέγερσης, όχι η αυτάρεσκη αυτοεικόνα ενός κράτους.
Κι όμως, ο Σολωμός δεν περιορίστηκε σε έναν ύμνο. «Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», ο «Κρητικός», η «Γυναίκα της Ζάκυθος» είναι έργα ανοιχτά, συχνά ανολοκλήρωτα, όπως ανοιχτή και ανολοκλήρωτη μένει πάντα η υπόθεση της ανθρώπινης απελευθέρωσης. Η ποίησή του δεν προσφέρει παρηγοριά· θέτει ερωτήματα. Μιλά για την πείνα, τη θυσία, την ηθική δοκιμασία, τη σύγκρουση ανάμεσα στο ιδανικό και την ωμή πραγματικότητα.
Ο Σολωμός πέθανε στην Κέρκυρα, απομονωμένος, παρεξηγημένος, μακριά από δόξες και τιμές. Όμως η Ιστορία συχνά δικαιώνει εκείνους που δεν συμβιβάζονται. Η σκέψη του, βαθιά δημοκρατική και ριζοσπαστική για την εποχή της, στέκεται απέναντι σε κάθε προσπάθεια εθνικιστικής αγιοποίησης. Ο Σολωμός δεν ήταν ποιητής του κράτους· ήταν ποιητής της ελευθερίας.
Σήμερα, 168 χρόνια μετά τον θάνατό του, η φωνή του παραμένει ενοχλητικά επίκαιρη. Σε έναν κόσμο ανισοτήτων, πολέμων και κοινωνικής βαρβαρότητας, οι στίχοι του θυμίζουν πως «το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθινό». Κι αυτή η αλήθεια, σύντροφοι, δεν χωρά σε επετειακές κορδέλες. Ζει μόνο στους αγώνες των ανθρώπων.
Γιατί ο Σολωμός δεν ανήκει στο παρελθόν. Ανήκει σε όσους συνεχίζουν να παλεύουν.
Β.
0 Comments