Σαν σήμερα, πριν από οκτώ χρόνια, έφυγε από τη ζωή ο Νίκος Κούνδουρος — ένας από τους πιο ανυπότακτους και βαθιά πολιτικούς δημιουργούς του ελληνικού κινηματογράφου. Γεννημένος το 1926 στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, σημάδεψε με το έργο και τη στάση ζωής του την καλλιτεχνική και ιδεολογική πορεία της χώρας στον 20ό αιώνα.

Νέος ακόμη, εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ. Μετά την Απελευθέρωση, η πολιτική του δράση τον οδήγησε στις φυλακές και στη Μακρόνησο — εμπειρία που σφράγισε ανεξίτηλα την οπτική και το ήθος του. Η εξορία δεν τον λύγισε· τον όπλισε με μνήμη, πείσμα και βαθιά ανθρωποκεντρική ματιά.

Το 1954, με τη «Μαγική Πόλις», εισάγει έναν ωμό, κοινωνικό ρεαλισμό στον ελληνικό κινηματογράφο. Η κάμερά του περιπλανιέται στα λαϊκά στρώματα του Πειραιά, φωτίζοντας πρόσωπα και συνθήκες που το επίσημο αφήγημα προτιμούσε να αγνοεί.

Το 1956, με τον «Ο Δράκος», δημιουργεί ένα από τα κορυφαία έργα της ελληνικής φιλμογραφίας. Με υπαρξιακή ένταση και σκοτεινή ποιητικότητα, ο Κούνδουρος ανατέμνει τον φόβο, τη μοναξιά και την κοινωνική υποκρισία της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Η αρχική υποδοχή ήταν ψυχρή — ο χρόνος, όμως, δικαίωσε το έργο ως αριστούργημα.

Σε όλη του τη διαδρομή —από τις «Μικρές Αφροδίτες» έως τον «Μπάιρον»— ο Κούνδουρος παρέμεινε δημιουργός που δεν διαχώριζε την αισθητική από την πολιτική. Η εικόνα για εκείνον ήταν πεδίο σύγκρουσης: ανάμεσα στην εξουσία και τον άνθρωπο, στον μύθο και την Ιστορία, στη μνήμη και τη λήθη.

Ο Νίκος Κούνδουρος δεν υπήρξε ποτέ «ουδέτερος». Υπήρξε στρατευμένος με τον άνθρωπο, με τους ηττημένους της Ιστορίας, με την ελευθερία της έκφρασης. Στάθηκε κριτικός απέναντι στην κρατική αυθαιρεσία, στις δικτατορίες, αλλά και στην πολιτιστική μετριότητα.

Ο θάνατός του το 2017 δεν σήμανε το τέλος της παρουσίας του. Το έργο του συνεχίζει να μας προκαλεί — να μας καλεί να δούμε την Ιστορία όχι ως παρελθόν, αλλά ως ζωντανό πεδίο ευθύνης.

Στην εποχή της λήθης, το σινεμά του Κούνδουρου παραμένει μνήμη.
Στην εποχή του συμβιβασμού, παραμένει στάση.

Γιατί ο πολιτισμός δεν είναι διακόσμηση. Είναι πράξη αντίστασης.

Διαβάστε ακόμα: Ν. Κούνδουρος: Ενας από τους κορυφαίους Ελληνες κινηματογραφιστές