Του Γιώργη Γιαννακέλλη

Οι λεπτομέρειες της δολοφονίας του 15χρονου στην Καλλιθέα σοκάρουν. Ένα παιδί πέφτει νεκρό από μαχαιριές, μέσα στη γειτονιά του, ύστερα από συμπλοκή ανηλίκων. Ένας 17χρονος αφαιρεί μια ανθρώπινη ζωή με ανατριχιαστική ψυχρότητα, ενώ η παρέα του εξαφανίζεται, αφήνοντας πίσω της ένα παιδί να ξεψυχά στην άσφαλτο.

Δεν πρόκειται για μια «κακιά στιγμή». Δεν είναι μια «παρέκκλιση» από την κανονικότητα. Είναι η ίδια η κανονικότητα ενός συστήματος που σαπίζει.

Όπως αποκάλυψε το ρεπορτάζ του Mega και ο αστυνομικός συντάκτης Βασίλης Λαμπρόπουλος, μόνο στην Καλλιθέα έχουν καταγραφεί πάνω από 70 παρόμοιες επιθέσεις μέσα σε λίγους μήνες, με πρωταγωνιστές κυρίως ανήλικους. Σε όλη τη χώρα οι συμπλοκές πολλαπλασιάζονται, οι συλλήψεις αυξάνονται, ενώ οι γειτονιές βυθίζονται στην ανασφάλεια. Το κράτος εμφανίζεται μόνο όταν πρέπει να καταγράψει έναν ακόμη νεκρό.

Οι κυβερνήσεις θα μιλήσουν ξανά για «παραβατικότητα». Τα τηλεοπτικά πάνελ θα αναζητήσουν τις αιτίες στα βιντεοπαιχνίδια, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στην «κρίση της οικογένειας». Είναι η εύκολη αφήγηση. Η αλήθεια, όμως, βρίσκεται πολύ βαθύτερα.

Η νεανική βία δεν γεννιέται στο κενό. Είναι προϊόν της καπιταλιστικής κοινωνίας που μετατρέπει τα πάντα σε εμπόρευμα, που διαλύει κάθε συλλογικό δεσμό, που εκπαιδεύει τον άνθρωπο να βλέπει τον διπλανό του ως αντίπαλο και όχι ως σύντροφο της ζωής. Είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που επί δεκαετίες γκρεμίζει τη δημόσια παιδεία, απαξιώνει τη γειτονιά, εγκαταλείπει τον πολιτισμό και τον αθλητισμό, διαλύει τις κοινωνικές δομές και καταδικάζει ολόκληρες οικογένειες στη φτώχεια και στην ανασφάλεια.

Παιδιά μεγαλώνουν σε σπίτια όπου οι γονείς δουλεύουν δώδεκα ώρες για έναν μισθό που δεν φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα. Σε σχολεία που λειτουργούν ως εξεταστικά κέντρα και όχι ως χώροι μόρφωσης και κοινωνικοποίησης. Σε συνοικίες χωρίς ελεύθερους χώρους, χωρίς νεολαιίστικες δομές, χωρίς ουσιαστική στήριξη. Όταν η κοινωνία αφαιρεί από τη νεολαία κάθε προοπτική, η βία εμφανίζεται ως υποκατάστατο δύναμης, αναγνώρισης και επιβίωσης.

Τα παιδιά αυτά δεν γεννήθηκαν εγκληματίες. Είναι παιδιά που διαμορφώνονται μέσα σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούν ο ανταγωνισμός, η εμπορευματοποίηση των πάντων, η λατρεία του εύκολου χρήματος και η επιβολή του ισχυρού πάνω στον αδύναμο. Είναι ο κόσμος του καπιταλισμού, όπου ο άνθρωπος μαθαίνει από μικρός ότι πρέπει να πατήσει πάνω στον άλλον για να επιβιώσει.

Και ποια είναι η απάντηση της κυβέρνησης; Περισσότερη αστυνομία. Περισσότερη καταστολή. Αυστηρότερες ποινές. Κάμερες παντού. Λες και η βία θεραπεύεται με περισσότερη βία. Λες και μπορείς να φυλακίσεις τα κοινωνικά αδιέξοδα που γεννά το ίδιο το σύστημα.

Η δεξιά αντιμετωπίζει τα παιδιά των λαϊκών οικογενειών ως «επικίνδυνα στοιχεία» και όχι ως θύματα μιας κοινωνίας που τα εγκατέλειψε. Η σοσιαλδημοκρατία περιορίζεται σε ευχολόγια και διαχειριστικές προτάσεις, χωρίς να αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος: τις κοινωνικές σχέσεις που γεννούν την εξαθλίωση, την αποξένωση και τελικά τη βία.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από τη σύγκρουση με την πολιτική που γεννά αυτά τα φαινόμενα. Δημόσια και πραγματικά δωρεάν παιδεία. Σταθερή δουλειά με αξιοπρεπείς μισθούς. Ενίσχυση της δημόσιας ψυχικής υγείας. Δομές πολιτισμού και αθλητισμού σε κάθε γειτονιά. Χώροι συλλογικής δημιουργίας για τη νεολαία. Κοινωνική πολιτική που δεν θα αντιμετωπίζει τα παιδιά ως στατιστικά στοιχεία αλλά ως ανθρώπους με δικαίωμα στη ζωή και στο μέλλον.

Η τραγωδία της Καλλιθέας δεν είναι ένα «μεμονωμένο περιστατικό». Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας που οικοδομεί ο σύγχρονος καπιταλισμός. Μιας κοινωνίας όπου η ανθρώπινη ζωή απαξιώνεται καθημερινά, είτε στα εργασιακά κάτεργα, είτε στους πολέμους, είτε στις γειτονιές των λαϊκών συνοικιών.

Αν δεν θέλουμε να μετράμε κι άλλα νεκρά παιδιά, δεν αρκεί να καταδικάζουμε τους δράστες. Οφείλουμε να καταδικάσουμε το σύστημα που τους διαμορφώνει. Γιατί η βία των ανηλίκων δεν είναι παρά η αντανάκλαση της βίας που ασκεί καθημερινά ο καπιταλισμός πάνω στην κοινωνία.

Η βαρβαρότητα δεν είναι η εξαίρεση. Είναι το πρόσωπο του συστήματος. Και απέναντί της η μόνη πραγματική απάντηση είναι ο συλλογικός αγώνας για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.